Kanda.Sarga 4.39

इति ब्रुवाणम् सुग्रीवम् रामो धर्मभृताम् वरः ।बाहुभ्याम् संपरिष्वज्य प्रत्युवाच कृतांजलिम्॥

iti bruvāṇam sugrīvam rāmo dharmabhṛtām varaḥ |bāhubhyām saṃpariṣvajya pratyuvāca kṛtāṃjalim ||

यत् इन्द्रो वर्षते वर्षम् न तत् चित्रम् भविष्यति ।आदित्यो असौ सहस्रांशुः कुर्यात् वितिमिरम् नभः॥

yat indro varṣate varṣam na tat citram bhaviṣyati |ādityo asau sahasrāṃśuḥ kuryāt vitimiram nabhaḥ ||

चन्द्रमा रजनीम् कुर्यात् प्रभया सौम्य निर्मलाम् ।त्वत् विधो वा अपि मित्राणाम् प्रीतिम् कुर्यात् परंतप॥

candramā rajanīm kuryāt prabhayā saumya nirmalām |tvat vidho vā api mitrāṇām prītim kuryāt paraṃtapa ||

एवम् त्वयि तत् न चित्रम् भवेत् यत् सौम्य शोभनम् ।जानामि अहम् त्वाम् सुग्रीव सततम् प्रिय वादिनम्॥

evam tvayi tat na citram bhavet yat saumya śobhanam |jānāmi aham tvām sugrīva satatam priya vādinam ||

त्वत् स नाथः सखे संख्ये जेता अस्मि सकलान् अरीन् ।त्वम् एव मे सुहृत् मित्रम् साहाय्यम् कर्तुम् अर्हसि॥

tvat sa nāthaḥ sakhe saṃkhye jetā asmi sakalān arīn |tvam eva me suhṛt mitram sāhāyyam kartum arhasi ||

जहार आत्म विनाशाय वैदेहीम् राक्षस अधमः ।वंचयित्वा तु पौलोमीम् अनुह्लादो यथा शचीम्॥

jahāra ātma vināśāya vaidehīm rākṣasa adhamaḥ |vaṃcayitvā tu paulomīm anuhlādo yathā śacīm ||

न चिरात् तम् हनिष्यामि रावणम् निशितैः शरैः ।पौलोम्याः पितरम् दृप्तम् शत क्रतुः इव अरिहा॥

na cirāt tam haniṣyāmi rāvaṇam niśitaiḥ śaraiḥ |paulomyāḥ pitaram dṛptam śata kratuḥ iva arihā ||

एतस्मिन् अन्तरे च एव रजः समभिवर्तत ।उष्णाम् तीव्राम् सहस्रांशोः छादयत् गगने प्रभाम्॥

etasmin antare ca eva rajaḥ samabhivartata |uṣṇām tīvrām sahasrāṃśoḥ chādayat gagane prabhām ||

दिशः पर्याकुलाः च आसन् तमसा तेन दूषिताः ।चचाल च मही सर्वा स शैल वन कानना॥

diśaḥ paryākulāḥ ca āsan tamasā tena dūṣitāḥ |cacāla ca mahī sarvā sa śaila vana kānanā ||

ततो नगेन्द्र संकाशैः तीक्ष्ण दन्ष्ट्रैः महाबलैः ।कृत्स्ना संछादिता भूमिः असंख्येयैः प्लवंगमैः॥

tato nagendra saṃkāśaiḥ tīkṣṇa danṣṭraiḥ mahābalaiḥ |kṛtsnā saṃchāditā bhūmiḥ asaṃkhyeyaiḥ plavaṃgamaiḥ ||

निमेष अंतर मात्रेण ततः तैः हरि यूथपैः ।कोटी शत परीवारैः कामरूपिभिः आवृता॥

nimeṣa aṃtara mātreṇa tataḥ taiḥ hari yūthapaiḥ |koṭī śata parīvāraiḥ kāmarūpibhiḥ āvṛtā ||

नादेयैः पार्वतेयैः च सामुद्रैः च महाबलैः ।हरिभिः मेघ निर्ह्रादैः अन्यैः च वन वासिभिः॥

nādeyaiḥ pārvateyaiḥ ca sāmudraiḥ ca mahābalaiḥ |haribhiḥ megha nirhrādaiḥ anyaiḥ ca vana vāsibhiḥ ||

तरुण आदित्य वर्णैः च शशि गौरैः च वानरैः ।पद्म केसर वर्णैः च श्वेतैः मेरु कृत आलयैः॥

taruṇa āditya varṇaiḥ ca śaśi gauraiḥ ca vānaraiḥ |padma kesara varṇaiḥ ca śvetaiḥ meru kṛta ālayaiḥ ||

कोटी सहस्रैः दशभिः श्रीमान् परिवृतः तदा ।वीरः शतबलिः नाम वानरः प्रत्यदृश्यत॥

koṭī sahasraiḥ daśabhiḥ śrīmān parivṛtaḥ tadā |vīraḥ śatabaliḥ nāma vānaraḥ pratyadṛśyata ||

ततः कांचन शैल आभः ताराया वीर्यवान् पिता ।अनेकैः बहु साहस्रैः कोटिभिः प्रत्यदृश्यत॥

tataḥ kāṃcana śaila ābhaḥ tārāyā vīryavān pitā |anekaiḥ bahu sāhasraiḥ koṭibhiḥ pratyadṛśyata ||

तथा अपरेण कोटीनाम् साहस्रेण समन्वितः ।पिता रुमयाः संप्राप्तः सुग्रीव श्वशुरो विभुः॥

tathā apareṇa koṭīnām sāhasreṇa samanvitaḥ |pitā rumayāḥ saṃprāptaḥ sugrīva śvaśuro vibhuḥ ||

पद्म केसर संकाशः तरुण अर्क निभ आननः ।बुद्धिमान् वानर श्रेष्ठः सर्व वानर सत्तमः॥

padma kesara saṃkāśaḥ taruṇa arka nibha ānanaḥ |buddhimān vānara śreṣṭhaḥ sarva vānara sattamaḥ ||

अनीकैः बहु साहस्रैः वानराणाम् समन्वितः ।पिता हनुमतः श्रीमान् केसरी प्रत्यदृश्यत॥

anīkaiḥ bahu sāhasraiḥ vānarāṇām samanvitaḥ |pitā hanumataḥ śrīmān kesarī pratyadṛśyata ||

गो लांगूल महाराजो गवाक्षो भीम विक्रमः ।वृतः कोटि सहस्रेण वानराणाम् अदृश्यत॥

go lāṃgūla mahārājo gavākṣo bhīma vikramaḥ |vṛtaḥ koṭi sahasreṇa vānarāṇām adṛśyata ||

ऋक्षाणाम् भीम वेगानाम् धूम्रः शत्रु निबर्हणः ।वृतः कोटि सहस्राभ्याम् द्वाभ्याम् समभिवर्तत॥

ṛkṣāṇām bhīma vegānām dhūmraḥ śatru nibarhaṇaḥ |vṛtaḥ koṭi sahasrābhyām dvābhyām samabhivartata ||

महा अचल निभैः घोरैः पनसो नाम यूथपः ।आजगाम महावीर्यः तिसृभिः कोटिभिः वृतः॥

mahā acala nibhaiḥ ghoraiḥ panaso nāma yūthapaḥ |ājagāma mahāvīryaḥ tisṛbhiḥ koṭibhiḥ vṛtaḥ ||

नील अंजन चय आकारो नीलो नाम अथ यूथपः ।अदृश्यत महाकायः कोटिभिः दशभिः वृतः॥

nīla aṃjana caya ākāro nīlo nāma atha yūthapaḥ |adṛśyata mahākāyaḥ koṭibhiḥ daśabhiḥ vṛtaḥ ||

ततः कांचन आभो गवयो नाम यूथपः ।आजगाम महावीर्यः कोटिभिः पंचभिः वृतः॥

tataḥ kāṃcana ābho gavayo nāma yūthapaḥ |ājagāma mahāvīryaḥ koṭibhiḥ paṃcabhiḥ vṛtaḥ ||

दरीमुखः च बलवान् यूथपो अभ्याययौ तदा ।वृतः कोटि सहस्रेण सुग्रीवम् समुपस्थितः॥

darīmukhaḥ ca balavān yūthapo abhyāyayau tadā |vṛtaḥ koṭi sahasreṇa sugrīvam samupasthitaḥ ||

मैन्दः च द्विविदः च उभौ अश्वि पुत्रौ महाबलौ ।कोटि कोटि सहस्रेण वानराणाम् अदृश्यताम्॥

maindaḥ ca dvividaḥ ca ubhau aśvi putrau mahābalau |koṭi koṭi sahasreṇa vānarāṇām adṛśyatām ||

गजः च बलवान् वीरः त्रिसृभिः कोटिभिः वृतः ।आजगाम महातेजाः सुग्रीवस्य समीपतः॥

gajaḥ ca balavān vīraḥ trisṛbhiḥ koṭibhiḥ vṛtaḥ |ājagāma mahātejāḥ sugrīvasya samīpataḥ ||

ऋक्ष राजो महातेजा जांबवान् नाम नामतः ।कोटिभिः दशभिः व्याप्तः सुग्रीवस्य वशे स्थितः॥

ṛkṣa rājo mahātejā jāṃbavān nāma nāmataḥ |koṭibhiḥ daśabhiḥ vyāptaḥ sugrīvasya vaśe sthitaḥ ||

रुमणो नाम तेजस्वी विक्रान्तैः वानरैः वृतः ।आगतो बलवान् तूर्णम् कोटि शत समावृतः॥

rumaṇo nāma tejasvī vikrāntaiḥ vānaraiḥ vṛtaḥ |āgato balavān tūrṇam koṭi śata samāvṛtaḥ ||

ततः कोटि सहस्राणाम् सहस्रेण शतेन च ।पृष्ठतो अनुगतः प्राप्तो हरिभिः गंधमादनः॥

tataḥ koṭi sahasrāṇām sahasreṇa śatena ca |pṛṣṭhato anugataḥ prāpto haribhiḥ gaṃdhamādanaḥ ||

ततः पद्म सहस्रेण वृतः शन्कु शतेन च ।युव राजो अंगदः प्राप्तः पितृ तुल्य पराक्रमः॥

tataḥ padma sahasreṇa vṛtaḥ śanku śatena ca |yuva rājo aṃgadaḥ prāptaḥ pitṛ tulya parākramaḥ ||

ततः तारा द्युतिः तारो हरिः भीम पराक्रमः ।पंचभिः हरि कोटीभिः दूरतः प्रत्यदृश्यत॥

tataḥ tārā dyutiḥ tāro hariḥ bhīma parākramaḥ |paṃcabhiḥ hari koṭībhiḥ dūrataḥ pratyadṛśyata ||

इन्द्रजानुः कपिः वीरो यूथपः प्रत्यदृश्यत ।एकादशानाम् कोटीनाम् ईश्वरः तैः च सम्वृतः॥

indrajānuḥ kapiḥ vīro yūthapaḥ pratyadṛśyata |ekādaśānām koṭīnām īśvaraḥ taiḥ ca samvṛtaḥ ||

ततो रंभः तु अनुप्राप्तः तरुण आदित्य संनिभः ।आयुतेन वृतः चैव सहस्रेण शतेन च॥

tato raṃbhaḥ tu anuprāptaḥ taruṇa āditya saṃnibhaḥ |āyutena vṛtaḥ caiva sahasreṇa śatena ca ||

ततो यूथ पतिः वीरो दुर्मुखो नाम वानरः ।प्रत्यदृश्यत कोटिभ्याम् द्वाभ्याम् परिवृतो बली॥

tato yūtha patiḥ vīro durmukho nāma vānaraḥ |pratyadṛśyata koṭibhyām dvābhyām parivṛto balī ||

कैलास शिखर आकारैः वानरैः भीम विक्रमैः ।वृतः कोटि सहस्रेण हनुमान् प्रत्यदृश्यत॥

kailāsa śikhara ākāraiḥ vānaraiḥ bhīma vikramaiḥ |vṛtaḥ koṭi sahasreṇa hanumān pratyadṛśyata ||

नलः च अपि महावीर्यः संवृतो द्रुम वासिभिः ।कोटी शतेन संप्राप्तः सहस्रेण शतेन च॥

nalaḥ ca api mahāvīryaḥ saṃvṛto druma vāsibhiḥ |koṭī śatena saṃprāptaḥ sahasreṇa śatena ca ||

ततो दधिमुखः श्रीमान् कोटिभिः दशभिः वृतः ।संप्राप्तो अभिनदन् तस्य सुग्रीवस्य महात्मनः॥

tato dadhimukhaḥ śrīmān koṭibhiḥ daśabhiḥ vṛtaḥ |saṃprāpto abhinadan tasya sugrīvasya mahātmanaḥ ||

शरभः कुमुदो वह्निः वानरो रंहः एव च ।एते च अन्ये च बहवो वानराः काम रूपिणः॥

śarabhaḥ kumudo vahniḥ vānaro raṃhaḥ eva ca |ete ca anye ca bahavo vānarāḥ kāma rūpiṇaḥ ||

आवृत्य पृथिवीम् सर्वाम् पर्वतान् च वनानि च ।यूथपाः समनुप्राप्ता एषाम् संख्या न विद्यते॥

āvṛtya pṛthivīm sarvām parvatān ca vanāni ca |yūthapāḥ samanuprāptā eṣām saṃkhyā na vidyate ||

आगताः च निविष्टाः च पृथिव्याम् सर्व वानराः ।आप्लवंतः प्लवंतः च गर्जंतः च प्लवंगमाः ।अभ्यवर्तन्त सुग्रीवम् सूर्यम् अभ्र गणा इव॥

āgatāḥ ca niviṣṭāḥ ca pṛthivyām sarva vānarāḥ |āplavaṃtaḥ plavaṃtaḥ ca garjaṃtaḥ ca plavaṃgamāḥ |abhyavartanta sugrīvam sūryam abhra gaṇā iva ||

कुर्वाणा बहु शब्दान् च प्रकृष्टा बलशालिनः ।शिरोभिः वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयन्॥

kurvāṇā bahu śabdān ca prakṛṣṭā balaśālinaḥ |śirobhiḥ vānarendrāya sugrīvāya nyavedayan ||

अपरे वानर श्रेष्ठाः संगम्य च यथा उचितम् ।सुग्रीवेण समागम्य स्थिताः प्रांजलयः तदा॥

apare vānara śreṣṭhāḥ saṃgamya ca yathā ucitam |sugrīveṇa samāgamya sthitāḥ prāṃjalayaḥ tadā ||

सुग्रीवः त्वरितो रामे सर्वान् तान् वानरर्षभान् ।निवेदयित्वा धर्मज्ञः स्थितः प्रान्जलिः अब्रवीत्॥

sugrīvaḥ tvarito rāme sarvān tān vānararṣabhān |nivedayitvā dharmajñaḥ sthitaḥ prānjaliḥ abravīt ||

यथा सुखम् पर्वत निर्झरेषुवनेषु सर्वेषु च वानरेन्द्राः ।निवेशयित्वा विधिवत् बलानिबलम् बलज्ञः प्रतिपत्तुम् ईष्टे॥

yathā sukham parvata nirjhareṣuvaneṣu sarveṣu ca vānarendrāḥ |niveśayitvā vidhivat balānibalam balajñaḥ pratipattum īṣṭe ||