Kanda.Sarga 4.4

ततः प्रहृष्टो हनुमान् कृत्यवान् इति तत् वचः ।श्रुत्वा मधुर भावम् च सुग्रीवम् मनसा गतः॥

tataḥ prahṛṣṭo hanumān kṛtyavān iti tat vacaḥ |śrutvā madhura bhāvam ca sugrīvam manasā gataḥ ||

भाव्यो राज्यागमः तस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ।यत् अयम् कृत्यवान् प्राप्तः कृत्यम् च एतत् उपागतम्॥

bhāvyo rājyāgamaḥ tasya sugrīvasya mahātmanaḥ |yat ayam kṛtyavān prāptaḥ kṛtyam ca etat upāgatam ||

ततः परम संहृष्टः हनुमान् प्लवगोत्तमः ।प्रति उवाच ततो वाक्यम् रामम् वाक्य विशारदः॥

tataḥ parama saṃhṛṣṭaḥ hanumān plavagottamaḥ |prati uvāca tato vākyam rāmam vākya viśāradaḥ ||

किम् अर्थम् त्वम् वनम् घोरम् पम्पा कानन मण्डितम् ।आगतः सानुजो दुर्गम् नाना व्याल मृग आयुतम्॥

kim artham tvam vanam ghoram pampā kānana maṇḍitam |āgataḥ sānujo durgam nānā vyāla mṛga āyutam ||

तस्य तद् वचनम् श्रुत्वा लक्ष्मणो राम चोदितः ।आचचक्षे महात्मानम् रामम् दशरथात्मजम्॥

tasya tad vacanam śrutvā lakṣmaṇo rāma coditaḥ |ācacakṣe mahātmānam rāmam daśarathātmajam ||

राजा दशरथो नाम द्युतिमान् धर्म वत्सलः ।चातुर् वर्ण्यम् स्व धर्मेण नित्यम् एव अभिपालयन्॥

rājā daśaratho nāma dyutimān dharma vatsalaḥ |cātur varṇyam sva dharmeṇa nityam eva abhipālayan ||

न द्वेष्टा विद्यते तस्य स तु द्वेष्टि न कंचन ।स तु सर्वेषु भूतेषु पितामह इव अपरः॥

na dveṣṭā vidyate tasya sa tu dveṣṭi na kaṃcana |sa tu sarveṣu bhūteṣu pitāmaha iva aparaḥ ||

अग्निष्टोमादिभिः यज्ञैः इष्टवान् आप्त दक्षिणैः ।तस्य अयम् पूर्वजः पुत्रो रामो नाम जनैः श्रुतः॥

agniṣṭomādibhiḥ yajñaiḥ iṣṭavān āpta dakṣiṇaiḥ |tasya ayam pūrvajaḥ putro rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ ||

शरण्यः सर्व भूतानाम् पितुः निर्देश पारगः ।ज्येष्टो दशरथस्य अयम् पुत्राणाम् गुणवत्तरः॥

śaraṇyaḥ sarva bhūtānām pituḥ nirdeśa pāragaḥ |jyeṣṭo daśarathasya ayam putrāṇām guṇavattaraḥ ||

राज लक्षण संयुक्तः संयुक्तो राज्य सम्पदा।राजात् भ्रष्टो मया वस्तुम् वने सार्धम् इह आगतः॥

rāja lakṣaṇa saṃyuktaḥ saṃyukto rājya sampadā |rājāt bhraṣṭo mayā vastum vane sārdham iha āgataḥ ||

भार्यया च महाभाग सीतया अनुगतो वशी ।दिन क्षये महातेजाः प्रभ एव दिवाकरः॥

bhāryayā ca mahābhāga sītayā anugato vaśī |dina kṣaye mahātejāḥ prabha eva divākaraḥ ||

अहम् अस्य अवरः भ्राता गुणैः दास्यम् उपागतः ।कृतज्ञस्य बहुज्ञस्य लक्ष्मणो नाम नामतः॥

aham asya avaraḥ bhrātā guṇaiḥ dāsyam upāgataḥ |kṛtajñasya bahujñasya lakṣmaṇo nāma nāmataḥ ||

सुखार्हस्य महार्हस्य सर्वभूत हितात्मनः ।ऐश्वर्येण विहीनस्य वनवासे रतस्य च॥

sukhārhasya mahārhasya sarvabhūta hitātmanaḥ |aiśvaryeṇa vihīnasya vanavāse ratasya ca ||

रक्षस अपहृता भार्या रहिते काम रूपिणा ।तत् च न ज्ञायते रक्षः पत्नी येन अस्य वा हृता॥

rakṣasa apahṛtā bhāryā rahite kāma rūpiṇā |tat ca na jñāyate rakṣaḥ patnī yena asya vā hṛtā ||

दनुः नाम दितेः पुत्रः शापात् राक्षसताम् गतः ।आख्यातः तेन सुग्रीवः समर्थो वानराधिपः॥

danuḥ nāma diteḥ putraḥ śāpāt rākṣasatām gataḥ |ākhyātaḥ tena sugrīvaḥ samartho vānarādhipaḥ ||

स ज्ञास्यति महावीर्यः तव भार्या अपहारिणम् ।एवम् उक्त्वा दनुः स्वर्गम् भ्राजमानो दिवम् गतः॥

sa jñāsyati mahāvīryaḥ tava bhāryā apahāriṇam |evam uktvā danuḥ svargam bhrājamāno divam gataḥ ||

एतत् ते सर्वम् आख्यातम् याथातथ्येन पृच्छतः ।अहम् चैव च रामः च सुग्रीवम् शरणम् गतौ॥

etat te sarvam ākhyātam yāthātathyena pṛcchataḥ |aham caiva ca rāmaḥ ca sugrīvam śaraṇam gatau ||

एष दत्त्वा च वित्तानि प्राप्य च अनुत्तमम् यशः ।लोकनाथः पुरा भूत्वा सुग्रीवम् नाथम् इच्छति॥

eṣa dattvā ca vittāni prāpya ca anuttamam yaśaḥ |lokanāthaḥ purā bhūtvā sugrīvam nātham icchati ||

सीता यस्य स्नुषा च आसीत् शरण्यो धर्मवत्सलः ।तस्य पुत्रः शरण्यस्य सुग्रीवम् शरणम् गतः॥

sītā yasya snuṣā ca āsīt śaraṇyo dharmavatsalaḥ |tasya putraḥ śaraṇyasya sugrīvam śaraṇam gataḥ ||

सर्व लोकस्य धर्मात्मा शरण्यः शरणम् पुरा ।गुरुर् मे राघवः सोऽयम् सुग्रीवम् शरणम् गतः॥

sarva lokasya dharmātmā śaraṇyaḥ śaraṇam purā |gurur me rāghavaḥ so'yam sugrīvam śaraṇam gataḥ ||

यस्य प्रसादे सततम् प्रसीदेयुः इमाः प्रजाः ।स रामः वानरेन्द्रस्य प्रसादम् अभिकाङ्क्षते॥

yasya prasāde satatam prasīdeyuḥ imāḥ prajāḥ |sa rāmaḥ vānarendrasya prasādam abhikāṅkṣate ||

येन सर्व गुणोपेताः पृथिव्याम् सर्व पार्थिवाः ।मानिताः सततम् राज्ञा सदा दशरथेन वै॥

yena sarva guṇopetāḥ pṛthivyām sarva pārthivāḥ |mānitāḥ satatam rājñā sadā daśarathena vai ||

तस्य अयम् पूर्वजः पुत्रः त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।सुग्रीवम् वानरेन्द्रम् तु रामः शरणम् आगतः॥

tasya ayam pūrvajaḥ putraḥ triṣu lokeṣu viśrutaḥ |sugrīvam vānarendram tu rāmaḥ śaraṇam āgataḥ ||

शोक अभिभूते रामे तु शोक आर्ते शरणम् गते ।कर्तुम् अर्हति सुग्रीवः प्रसादम् सह यूथपैः॥

śoka abhibhūte rāme tu śoka ārte śaraṇam gate |kartum arhati sugrīvaḥ prasādam saha yūthapaiḥ ||

एवम् ब्रुवाणम् सौमित्रिम् करुणम् स अश्रु पातनम् ।हनुमान् प्रति उवाच इदम् वाक्यम् वाक्य विशारदः॥

evam bruvāṇam saumitrim karuṇam sa aśru pātanam |hanumān prati uvāca idam vākyam vākya viśāradaḥ ||

ईदृशा बुद्धि संपन्ना जितक्रोधा जितेइन्द्रियाः ।द्रष्टव्या वानरेइन्द्रेण दिष्ट्या दर्शनम् आगताः॥

īdṛśā buddhi saṃpannā jitakrodhā jiteindriyāḥ |draṣṭavyā vānareindreṇa diṣṭyā darśanam āgatāḥ ||

स हि राज्यात् च विभ्रष्टः कृत वैरः च वालिना ।हृत दारो वने त्रस्तः भ्रात्रा विनिकृतः भृशम्॥

sa hi rājyāt ca vibhraṣṭaḥ kṛta vairaḥ ca vālinā |hṛta dāro vane trastaḥ bhrātrā vinikṛtaḥ bhṛśam ||

करिष्यति स साहाय्यम् युवयोः भास्करात्मजः ।सुग्रीवः सह च अस्माभिः सीतायाः परिमार्गणे॥

kariṣyati sa sāhāyyam yuvayoḥ bhāskarātmajaḥ |sugrīvaḥ saha ca asmābhiḥ sītāyāḥ parimārgaṇe ||

इति एवम् उक्त्वा हनुमान् श्लक्ष्णम् मधुरया गिरा ।बभाषे साधु गच्छामः सुग्रीवम् इति राघवम्॥

iti evam uktvā hanumān ślakṣṇam madhurayā girā |babhāṣe sādhu gacchāmaḥ sugrīvam iti rāghavam ||

एवम् ब्रुवन्तम् धर्मात्मा हनूमन्तम् स लक्ष्मणः ।प्रतिपूज्य यथा न्यायम् इदम् प्रोवाच राघवम्॥

evam bruvantam dharmātmā hanūmantam sa lakṣmaṇaḥ |pratipūjya yathā nyāyam idam provāca rāghavam ||

कपिः कथयते हृष्टो यथा अयम् मारुतात्मजः ।कृत्यवान् सोऽपि संप्राप्तः कृत कृत्योऽसि राघव॥

kapiḥ kathayate hṛṣṭo yathā ayam mārutātmajaḥ |kṛtyavān so'pi saṃprāptaḥ kṛta kṛtyo'si rāghava ||

प्रसन्न मुख वर्णः च व्यक्तम् हृष्टः च भाषते ।न अनृतम् वक्ष्यते वीरो हनूमान् मारुतात्मजः॥

prasanna mukha varṇaḥ ca vyaktam hṛṣṭaḥ ca bhāṣate |na anṛtam vakṣyate vīro hanūmān mārutātmajaḥ ||

ततः स सुमहाप्राज्ञः हनुमान् मारुतात्मजः ।जगाम आदाय तौ वीरौ हरि राजाय राघवौ॥

tataḥ sa sumahāprājñaḥ hanumān mārutātmajaḥ |jagāma ādāya tau vīrau hari rājāya rāghavau ||

भिक्षु रूपम् परित्यज्य वानरम् रूपम् आस्थितः ।पृष्टम् आरोप्य तौ वीरौ जगाम कपिकुङ्जरः॥

bhikṣu rūpam parityajya vānaram rūpam āsthitaḥ |pṛṣṭam āropya tau vīrau jagāma kapikuṅjaraḥ ||

स तु विपुल यशाः कपि प्रवीरः पवनसुतः कृत कृत्यवत् प्रहृष्टः ।गिरि वरम् उरुविक्रमः प्रयातः स शुभमतिः सह राम लक्ष्मणाभ्याम्॥

sa tu vipula yaśāḥ kapi pravīraḥ pavanasutaḥ kṛta kṛtyavat prahṛṣṭaḥ |giri varam uruvikramaḥ prayātaḥ sa śubhamatiḥ saha rāma lakṣmaṇābhyām ||