Loading
वाल्मीकि रामायण · 41 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंसह तारा अंगदाभ्याम् तु संगम्य हनुमान् कपिः ।विचिनोति च विन्ध्यस्य गुहाः च गहनानि च॥
saha tārā aṃgadābhyām tu saṃgamya hanumān kapiḥ |vicinoti ca vindhyasya guhāḥ ca gahanāni ca ||
सिंह शार्दूल जुष्टाः च गुहाः च परितः तथा ।विषमेषु नग इन्द्रस्य महा प्रस्रवणेषु च॥
siṃha śārdūla juṣṭāḥ ca guhāḥ ca paritaḥ tathā |viṣameṣu naga indrasya mahā prasravaṇeṣu ca ||
आसेदुः तस्य शैलस्य कोटिम् दक्षिण पस्चिमाम् ।तेषाम् तत्र एव वसताम् स कालो व्यत्यवर्तत॥
āseduḥ tasya śailasya koṭim dakṣiṇa pascimām |teṣām tatra eva vasatām sa kālo vyatyavartata ||
स हि देशो दुरन्वेष्यो गुहा गहनवान् महान् ।तत्र वायु सुतः सर्वम् विचिनोति स्म पर्वतम्॥
sa hi deśo duranveṣyo guhā gahanavān mahān |tatra vāyu sutaḥ sarvam vicinoti sma parvatam ||
परस्परेण रहिता अन्योन्यस्य अविदूरतः ।गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः॥
paraspareṇa rahitā anyonyasya avidūrataḥ |gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ ||
मैन्दः च द्विविदः चैव हनुमान् जांबवान् अपि ।अंगदो युव राजः च तारः च वनगोचरः॥
maindaḥ ca dvividaḥ caiva hanumān jāṃbavān api |aṃgado yuva rājaḥ ca tāraḥ ca vanagocaraḥ ||
गिरि जाल आवृतान् देशान् मार्गित्वा दक्षिणाम् दिशम् ।विचिन्वन्तः ततः तत्र ददृशुः विवृतम् बिलम्॥
giri jāla āvṛtān deśān mārgitvā dakṣiṇām diśam |vicinvantaḥ tataḥ tatra dadṛśuḥ vivṛtam bilam ||
दुर्गम् ऋक्ष बिलम् नाम दानवेन अभिरक्षितम् ।क्षुत् पिपासा परीताः तु श्रान्ताः तु सलिल अर्थिनः॥
durgam ṛkṣa bilam nāma dānavena abhirakṣitam |kṣut pipāsā parītāḥ tu śrāntāḥ tu salila arthinaḥ ||
अवकीर्णम् लता वृक्षैः ददृशुः ते महा बिलम् ।तत्र क्रौन्चाः च हंसाः च सारसाः च अपि निष्क्रमन्॥
avakīrṇam latā vṛkṣaiḥ dadṛśuḥ te mahā bilam |tatra krauncāḥ ca haṃsāḥ ca sārasāḥ ca api niṣkraman ||
जल आर्द्राः चक्रवाकाः च रक्त अंगाः पद्म रेणुभिः ।ततः तत् बिलम् आसाद्य सुगन्धि दुरतिक्रमम्॥
jala ārdrāḥ cakravākāḥ ca rakta aṃgāḥ padma reṇubhiḥ |tataḥ tat bilam āsādya sugandhi duratikramam ||
विस्मय व्यग्र मनसो बभूवुः वानरर्षभाः ।संजात परिशंकाः ते तत् बिलम् प्लवग उत्तमाः॥
vismaya vyagra manaso babhūvuḥ vānararṣabhāḥ |saṃjāta pariśaṃkāḥ te tat bilam plavaga uttamāḥ ||
अभ्यपद्यन्त संहृष्टाः तेजोवन्तो महाबलाः ।नाना सत्त्व समाकीर्णाम् दैत्य इन्द्र निलय उपमम्॥
abhyapadyanta saṃhṛṣṭāḥ tejovanto mahābalāḥ |nānā sattva samākīrṇām daitya indra nilaya upamam ||
दुर्दर्शम् इव घोरम् च दुर्विगाह्यम् च सर्वशः ।ततः पर्वत कूट आभो हनुमान् मारुत आत्मजः॥
durdarśam iva ghoram ca durvigāhyam ca sarvaśaḥ |tataḥ parvata kūṭa ābho hanumān māruta ātmajaḥ ||
अब्रवीत् वानरान् घोरान् कान्तार वन कोविदः ।गिरि जाल आवृतान् देशान् मार्गित्वा दक्षिणाम् दिशम्॥
abravīt vānarān ghorān kāntāra vana kovidaḥ |giri jāla āvṛtān deśān mārgitvā dakṣiṇām diśam ||
वयम् सर्वे परिश्रांता न च पश्याम मैथिलीम् ।अस्मात् च अपि बिलात् हंसाः क्रौन्चाः च सह सारसैः॥
vayam sarve pariśrāṃtā na ca paśyāma maithilīm |asmāt ca api bilāt haṃsāḥ krauncāḥ ca saha sārasaiḥ ||
जल आर्द्राः चक्रवाकाः च निष्पतन्ति स्म सर्वशः ।नूनम् सलिलवान् अत्र कूपो वा यदि वा ह्रदः॥
jala ārdrāḥ cakravākāḥ ca niṣpatanti sma sarvaśaḥ |nūnam salilavān atra kūpo vā yadi vā hradaḥ ||
तथा च इमे बिल द्वारे स्निग्धाः तिष्ठन्ति पादपाः ।इति उक्ताः तत् बिलम् सर्वे विविशुः तिमिर आवृतम्॥
tathā ca ime bila dvāre snigdhāḥ tiṣṭhanti pādapāḥ |iti uktāḥ tat bilam sarve viviśuḥ timira āvṛtam ||
अचन्द्र सूर्यम् हरयो ददृशू रोम हर्षणम् ।निशम्य तस्मात् सिंहाः च तान् तान् च मृग पक्षिणः॥
acandra sūryam harayo dadṛśū roma harṣaṇam |niśamya tasmāt siṃhāḥ ca tān tān ca mṛga pakṣiṇaḥ ||
प्रविष्टा हरि शार्दूला बिलम् तिमिर आवृतम् ।न तेषाम् सज्जते दृष्टिः न तेजः न पराक्रमः॥
praviṣṭā hari śārdūlā bilam timira āvṛtam |na teṣām sajjate dṛṣṭiḥ na tejaḥ na parākramaḥ ||
वायोः इव गतिः तेषाम् दृष्टिः तम् अपि वर्तते ।ते प्रविष्टाः तु वेगेन तत् बिलम् कपि कुंजराः॥
vāyoḥ iva gatiḥ teṣām dṛṣṭiḥ tam api vartate |te praviṣṭāḥ tu vegena tat bilam kapi kuṃjarāḥ ||
प्रकाशम् च अभिरामम् च ददृशुः देशम् उत्तमम् ।ततः तस्मिन् बिले भीमे नाना पादप संकुले॥
prakāśam ca abhirāmam ca dadṛśuḥ deśam uttamam |tataḥ tasmin bile bhīme nānā pādapa saṃkule ||
अन्योन्यम् संपरिष्वज्य जग्मुर् योजनम् अंतरम् ।ते नष्ट संज्ञाः तृषिताः संभ्रांताः सलिल अर्थिनः॥
anyonyam saṃpariṣvajya jagmur yojanam aṃtaram |te naṣṭa saṃjñāḥ tṛṣitāḥ saṃbhrāṃtāḥ salila arthinaḥ ||
परिपेतुर् बिले तस्मिन् कंचित् कालम् अतन्द्रिताः ।ते कृशा दीन वदनाः परिश्रान्ताः प्लवंगमाः॥
paripetur bile tasmin kaṃcit kālam atandritāḥ |te kṛśā dīna vadanāḥ pariśrāntāḥ plavaṃgamāḥ ||
आलोकम् ददृशुः वीरा निराशा जीविते यदा ।ततः तम् देशम् आगम्य सौम्याः वितिमिरम् वनम्॥
ālokam dadṛśuḥ vīrā nirāśā jīvite yadā |tataḥ tam deśam āgamya saumyāḥ vitimiram vanam ||
ददृशुः कान्चनान् वृक्षान् दीप्त वैश्वानर प्रभान् ।सालान् तालान् तमालान् च पुन्नागान् वंजुलान् धवान्॥
dadṛśuḥ kāncanān vṛkṣān dīpta vaiśvānara prabhān |sālān tālān tamālān ca punnāgān vaṃjulān dhavān ||
चंपकान् नाग वृक्षान् च कर्णिकारान् च पुष्पितान् ।स्तबकैः कांचनैः चित्रैः रक्तैः किसलयैः तथा॥
caṃpakān nāga vṛkṣān ca karṇikārān ca puṣpitān |stabakaiḥ kāṃcanaiḥ citraiḥ raktaiḥ kisalayaiḥ tathā ||
आपीडैः च लताभिः च हेम आभरण भूषितैः ।तरुण आदित्य संकाशान् वैदूर्यमय वेदिकान्॥
āpīḍaiḥ ca latābhiḥ ca hema ābharaṇa bhūṣitaiḥ |taruṇa āditya saṃkāśān vaidūryamaya vedikān ||
विभ्राजमानान् वपुषा पादपान् च हिरण्मयान् ।नील वैदूर्य वर्णाः च पद्मिनीः पतगैः आवृताः॥
vibhrājamānān vapuṣā pādapān ca hiraṇmayān |nīla vaidūrya varṇāḥ ca padminīḥ patagaiḥ āvṛtāḥ ||
महद्भिः कांचनैः वृक्षैः वृता बाल अर्क संनिभैः ।जातरूपमयैः मत्स्यैः महद्भिः च अथ पन्कजैः॥
mahadbhiḥ kāṃcanaiḥ vṛkṣaiḥ vṛtā bāla arka saṃnibhaiḥ |jātarūpamayaiḥ matsyaiḥ mahadbhiḥ ca atha pankajaiḥ ||
नलिनीः तत्र ददृशुः प्रसन्न सलिल आयुताः ।कांचनानि विमानानि राजतानि तथा एव च॥
nalinīḥ tatra dadṛśuḥ prasanna salila āyutāḥ |kāṃcanāni vimānāni rājatāni tathā eva ca ||
तपनीय गवाक्षाणि मुक्ता जाल आवृतानि च ।हैम राजत भौमानि वैदूर्य मणिमन्ति च॥
tapanīya gavākṣāṇi muktā jāla āvṛtāni ca |haima rājata bhaumāni vaidūrya maṇimanti ca ||
ददृशुः तत्र हरयो गृह मुख्यानि सर्वशः ।पुष्पितान् फलिनो वृक्षान् प्रवाल मणि संनिभान्॥
dadṛśuḥ tatra harayo gṛha mukhyāni sarvaśaḥ |puṣpitān phalino vṛkṣān pravāla maṇi saṃnibhān ||
कांचन भ्रमरान् चैव मधूनि च समन्ततः ।मणि कांचन चित्राणि शयनानि आसनानि च॥
kāṃcana bhramarān caiva madhūni ca samantataḥ |maṇi kāṃcana citrāṇi śayanāni āsanāni ca ||
विविधानि विशालानि ददृशुः ते समन्ततः ।हेम रजत कांस्यानाम् भाजनानाम् च राशयः॥
vividhāni viśālāni dadṛśuḥ te samantataḥ |hema rajata kāṃsyānām bhājanānām ca rāśayaḥ ||
अगुरूणाम् च दिव्यानाम् चंदनानाम् च संचयम् ।शुचीनि अभ्यवहाराणि मूलानि च फलानि च॥
agurūṇām ca divyānām caṃdanānām ca saṃcayam |śucīni abhyavahārāṇi mūlāni ca phalāni ca ||
महा अर्हाणि च पानानि मधूनि रसवन्ति च ।दिव्यानाम् अम्बराणाम् च महा अर्हाणाम् च संचयान्॥
mahā arhāṇi ca pānāni madhūni rasavanti ca |divyānām ambarāṇām ca mahā arhāṇām ca saṃcayān ||
कंबलानाम् च चित्राणाम् अजिनानाम् च संचयान् ।तत्र तत्र विन्यस्तान् दीप्तान् वैश्वानर प्रभान्॥
kaṃbalānām ca citrāṇām ajinānām ca saṃcayān |tatra tatra vinyastān dīptān vaiśvānara prabhān ||
ददृशुः वानराः शुभ्रान् जातरूपस्य संचयान् ।तत्र तत्र विचिन्वन्तो बिले तत्र महा प्रभाः॥
dadṛśuḥ vānarāḥ śubhrān jātarūpasya saṃcayān |tatra tatra vicinvanto bile tatra mahā prabhāḥ ||
ददृशुः वानराः शूराः स्त्रियम् कांचित् अदूरतः ।ताम् च ते ददृशुः तत्र चीर कृष्ण अजिन अम्बराम्॥
dadṛśuḥ vānarāḥ śūrāḥ striyam kāṃcit adūrataḥ |tām ca te dadṛśuḥ tatra cīra kṛṣṇa ajina ambarām ||
तापसीम् नियत आहाराम् ज्वलंतीम् इव तेजसा ।विस्मिता हरयः तत्र व्यवतिष्टन्त सर्वशः ।प्रपच्छ हनुमान् तत्र का असि त्वम् कस्य वा बिलम्॥
tāpasīm niyata āhārām jvalaṃtīm iva tejasā |vismitā harayaḥ tatra vyavatiṣṭanta sarvaśaḥ |prapaccha hanumān tatra kā asi tvam kasya vā bilam ||
ततो हनूमान् गिरि सन्निकाशःकृत अंजलिः ताम् अभिवाद्य वृद्धाम् ।पप्रच्छ का त्वम् भवनम् बिलम् चरत्नानि च इमानि वदस्व कस्य॥
tato hanūmān giri sannikāśaḥkṛta aṃjaliḥ tām abhivādya vṛddhām |papraccha kā tvam bhavanam bilam caratnāni ca imāni vadasva kasya ||