काण्ड.सर्ग 4.61

ततः तत् दारुणम् कर्म दुष्करम् साहसात् कृतम् ।आचचक्षे मुनेः सर्वम् सूर्य अनुगमनम् तथा॥

tataḥ tat dāruṇam karma duṣkaram sāhasāt kṛtam |ācacakṣe muneḥ sarvam sūrya anugamanam tathā ||

भगवन् व्रण युक्तत्वात् लज्जया च अकुल इन्द्रियः ।परिश्रान्तो न शक्नोमि वचनम् परिभाषितुम्॥

bhagavan vraṇa yuktatvāt lajjayā ca akula indriyaḥ |pariśrānto na śaknomi vacanam paribhāṣitum ||

अहम् चैव जटायुः च संघर्षात् दर्प मोहितौ ।आकाशम् पतितौ दूरात् जिज्ञासन्तौ पराक्रमम्॥

aham caiva jaṭāyuḥ ca saṃgharṣāt darpa mohitau |ākāśam patitau dūrāt jijñāsantau parākramam ||

कैलास शिखरे बद्ध्वा मुनीनाम् अग्रतः पणम् ।रविः स्यात् अनुयातव्यो यावत् अस्तम् महागिरिम्॥

kailāsa śikhare baddhvā munīnām agrataḥ paṇam |raviḥ syāt anuyātavyo yāvat astam mahāgirim ||

अपि आवाम् युगपत् प्राप्तौ अपश्याव मही तले ।रथ चक्र प्रमाणानि नगराणि पृथक् पृथक्॥

api āvām yugapat prāptau apaśyāva mahī tale |ratha cakra pramāṇāni nagarāṇi pṛthak pṛthak ||

क्वचित् वादित्र घोषः च क्वचित् भूषण निःस्वनः ।गायन्तीः स्म अंगना बह्वीः पश्यावो रक्त वाससः॥

kvacit vāditra ghoṣaḥ ca kvacit bhūṣaṇa niḥsvanaḥ |gāyantīḥ sma aṃganā bahvīḥ paśyāvo rakta vāsasaḥ ||

तूर्णम् उत्पत्य च आकाशम् आदित्य पथम् आस्थितौ ।आवाम् आलोकयावः तत् वनम् शाद्वल संस्थितम्॥

tūrṇam utpatya ca ākāśam āditya patham āsthitau |āvām ālokayāvaḥ tat vanam śādvala saṃsthitam ||

उपलैः इव संछन्ना दृश्यते भूः शिल उच्चयैः ।आपगाभिः च संवीता सूत्रैः इव वसुंधरा॥

upalaiḥ iva saṃchannā dṛśyate bhūḥ śila uccayaiḥ |āpagābhiḥ ca saṃvītā sūtraiḥ iva vasuṃdharā ||

हिमवान् चैव विन्ध्यः च मेरुः च सुमहान् गिरिः ।भू तले संप्रकाशन्ते नागा इव जल आशये॥

himavān caiva vindhyaḥ ca meruḥ ca sumahān giriḥ |bhū tale saṃprakāśante nāgā iva jala āśaye ||

तीव्रः स्वेदः च खेदः च भयम् च आसीत् तदा अवयोः ।समाविशत मोहः च ततो मूर्च्छा च दारुणा॥

tīvraḥ svedaḥ ca khedaḥ ca bhayam ca āsīt tadā avayoḥ |samāviśata mohaḥ ca tato mūrcchā ca dāruṇā ||

न च दिक् ज्ञायते याम्या न आग्नेयी न च वारुणी ।युग अन्ते नियतो लोको हतो दग्ध इव अग्निना॥

na ca dik jñāyate yāmyā na āgneyī na ca vāruṇī |yuga ante niyato loko hato dagdha iva agninā ||

मनः च मे हतम् भूयः चक्षुः प्राप्य तु संश्रयम् ।यत्नेन महता हि अस्मिन् मनः संधाय चक्षुषी॥

manaḥ ca me hatam bhūyaḥ cakṣuḥ prāpya tu saṃśrayam |yatnena mahatā hi asmin manaḥ saṃdhāya cakṣuṣī ||

यत्नेन महता भूयो भास्करः प्रतिलोकितः ।तुल्यः पृथ्वी प्रमाणेन भास्करः प्रतिभाति नौ॥

yatnena mahatā bhūyo bhāskaraḥ pratilokitaḥ |tulyaḥ pṛthvī pramāṇena bhāskaraḥ pratibhāti nau ||

जटायुः माम् अनापृच्छ्य निपपात महीम् ततः ।तम् दृष्ट्वा तूर्णम् आकाशात् आत्मानम् मुक्तवान् अहम्॥

jaṭāyuḥ mām anāpṛcchya nipapāta mahīm tataḥ |tam dṛṣṭvā tūrṇam ākāśāt ātmānam muktavān aham ||

पक्षभ्याम् च मया गुप्तो जटायुः न प्रदह्यत ।प्रमादात् तत्र निर्दग्धः पतन् वायु पथात् अहम्॥

pakṣabhyām ca mayā gupto jaṭāyuḥ na pradahyata |pramādāt tatra nirdagdhaḥ patan vāyu pathāt aham ||

आशन्के तम् निपतितम् जनस्थाने जटायुषम् ।अहम् तु पतितो विन्ध्ये दग्ध पक्षो जडी कृतः॥

āśanke tam nipatitam janasthāne jaṭāyuṣam |aham tu patito vindhye dagdha pakṣo jaḍī kṛtaḥ ||

राज्यात् हीनो भ्रात्रा च पक्षाभ्याम् विक्रमेण च ।सर्वथा मर्तुम् एव इच्छन् पतिष्ये शिखरात् गिरेः॥

rājyāt hīno bhrātrā ca pakṣābhyām vikrameṇa ca |sarvathā martum eva icchan patiṣye śikharāt gireḥ ||