Loading
Valmiki Ramayana · 33 verses
Read this chapter as a bookततः प्रत्युषसि प्राप्ते प्राप्तधर्मार्थनिश्चयः ।राक्षसाधिपतेर्वेश्म भीमकर्मा विभीषणः॥
tataḥ pratyuṣasi prāpte prāptadharmārthaniścayaḥ |rākṣasādhipaterveśma bhīmakarmā vibhīṣaṇaḥ ||
शैलाग्रचयसम्काशम् शैलशृज्~गमिवोन्नतम् ।सुविभक्तमहाकक्षम् महाजनपरिग्रहम्॥
śailāgracayasamkāśam śailaśṛj~gamivonnatam |suvibhaktamahākakṣam mahājanaparigraham ||
मतिमद्भिर्महामात्रैरनुरकैरधिष्ठितम् ।राक्षसैराप्तपर्याप्तैह् सर्वतः परिरक्षितम्॥
matimadbhirmahāmātrairanurakairadhiṣṭhitam |rākṣasairāptaparyāptaih sarvataḥ parirakṣitam ||
मत्तमातज्~गनिःश्वासैर्व्याकुलीकृतमारुतम् ।शज्~खघोषमहाघोषम् तूर्यसम्बाधनादितम्॥
mattamātaj~ganiḥśvāsairvyākulīkṛtamārutam |śaj~khaghoṣamahāghoṣam tūryasambādhanāditam ||
प्रमदाजनसम्बाधम् प्रजल्पितमहापथम् ।तप्तकाञ्चननिर्यूहम् भूषणोत्तमभूषितम्॥
pramadājanasambādham prajalpitamahāpatham |taptakāñcananiryūham bhūṣaṇottamabhūṣitam ||
गन्धर्वाणामिवावासमालयम् मरुतामिव ।रत्नसम्चयसम्बाधम् भवनम् भोगिनामिव॥
gandharvāṇāmivāvāsamālayam marutāmiva |ratnasamcayasambādham bhavanam bhogināmiva ||
तम् महाभ्रमिवादित्य स्तेजोविस्तृतरश्मिमान् ।अग्रजस्यालयम् वीरः प्रविवेश महाद्युतिः॥
tam mahābhramivāditya stejovistṛtaraśmimān |agrajasyālayam vīraḥ praviveśa mahādyutiḥ ||
पुण्यान् पुण्याहघोषाम्श्च वेदिविद्भिरुदाहृतान् ।शुश्राव सुमहातेजा भ्रातुर्विजयसम्श्रितान्॥
puṇyān puṇyāhaghoṣāmśca vedividbhirudāhṛtān |śuśrāva sumahātejā bhrāturvijayasamśritān ||
पूजितान् दधिपात्रैश्च सर्पिर्भिः सुमनोक्षतैः ।मन्त्रवेदविदो विप्रान् ददर्श स महाबलः॥
pūjitān dadhipātraiśca sarpirbhiḥ sumanokṣataiḥ |mantravedavido viprān dadarśa sa mahābalaḥ ||
स पूज्यमानो रक्षोभिद्दीप्यमानम् स्वतेजसा ।असवस्थम् महाबाहुर्ववन्दे धनदानुजम्॥
sa pūjyamāno rakṣobhiddīpyamānam svatejasā |asavastham mahābāhurvavande dhanadānujam ||
स राजदृष्टिसम्पन्नमासनम् हेमभूषितम् ।जगाम समुदाचारम् प्रयुज्याचारकोविदः॥
sa rājadṛṣṭisampannamāsanam hemabhūṣitam |jagāma samudācāram prayujyācārakovidaḥ ||
स रावणम् महात्मानम् विजने मन्त्रिसम्निधौ ।उवाच हितमत्यर्थम् वचनम् हेतुनिश्चितम्॥
sa rāvaṇam mahātmānam vijane mantrisamnidhau |uvāca hitamatyartham vacanam hetuniścitam ||
प्रसाद्य भ्रातरम् ज्येष्ठम् सान्त्वेनोपस्थितक्रमः ।देशकालार्थसम्वादि दृष्टलोकपरावः॥
prasādya bhrātaram jyeṣṭham sāntvenopasthitakramaḥ |deśakālārthasamvādi dṛṣṭalokaparāvaḥ ||
यदा प्रभृति वैदेही सम्प्राप्तेह परतप ।तदा प्रभृति दृश्यन्ते निमित्तान्यशुभानि नः॥
yadā prabhṛti vaidehī samprāpteha paratapa |tadā prabhṛti dṛśyante nimittānyaśubhāni naḥ ||
सस्फुलिज्~गः सधूमार्चिह् सधूमकलुषोदयः ।मन्त्रसम्घहुतोऽप्यग्निर्न सम्यगभिवर्धते॥
sasphulij~gaḥ sadhūmārcih sadhūmakaluṣodayaḥ |mantrasamghahuto'pyagnirna samyagabhivardhate ||
अग्निष्ठेष्वग्निशालासु तथा ब्रह्मस्थलीषु च ।परीपृपाणि दृश्यन्ते हव्येषु च पिपीलिकाः॥
agniṣṭheṣvagniśālāsu tathā brahmasthalīṣu ca |parīpṛpāṇi dṛśyante havyeṣu ca pipīlikāḥ ||
गवाम् पयाम्सि स्कन्नानि विमदा वरकुञ्जराः ।दीनमश्वाः प्रहेषन्ते न च ग्रासाभिनन्दिनः॥
gavām payāmsi skannāni vimadā varakuñjarāḥ |dīnamaśvāḥ praheṣante na ca grāsābhinandinaḥ ||
खरोष्ट्राश्वतरा राजन्भिन्न्रोमाः स्रवन्ति च ।न स्वभावेऽवतिष्ठन्ते विधानैरपि चिन्तताः॥
kharoṣṭrāśvatarā rājanbhinnromāḥ sravanti ca |na svabhāve'vatiṣṭhante vidhānairapi cintatāḥ ||
वायसाः सघशः क्रूरा व्याहरन्ति समन्ततः ।समवेताश्च दृश्यन्ते विमानाग्रेषु सम्घशः॥
vāyasāḥ saghaśaḥ krūrā vyāharanti samantataḥ |samavetāśca dṛśyante vimānāgreṣu samghaśaḥ ||
गृध्राश्च परिलीयन्ते पुरीमुपरि पिण्डिताः ।उपपन्नाश्च सम्ध्ये द्वे व्याहरन्त्यशिवम् शिवाः॥
gṛdhrāśca parilīyante purīmupari piṇḍitāḥ |upapannāśca samdhye dve vyāharantyaśivam śivāḥ ||
क्रव्यादानाम् मृगाणाम् च पुरीद्वारेषु सज्~घशः ।श्रूयन्ते विपुला घोषाः सविस्फूर्जितनिःस्वनाः॥
kravyādānām mṛgāṇām ca purīdvāreṣu saj~ghaśaḥ |śrūyante vipulā ghoṣāḥ savisphūrjitaniḥsvanāḥ ||
तदेवम् प्रस्तुते कार्ते प्रायश्चित्तमिदम् क्षमम् ।रोचये वीर वैदेही राघवाय प्रदीयताम्॥
tadevam prastute kārte prāyaścittamidam kṣamam |rocaye vīra vaidehī rāghavāya pradīyatām ||
इदम् च यदि वामोहाल्लोभाद्वा व्याहृतम् मया ।तत्राप् च महाराज न दोषम् कर्तुमर्हसि॥
idam ca yadi vāmohāllobhādvā vyāhṛtam mayā |tatrāp ca mahārāja na doṣam kartumarhasi ||
अयम् हि दोषः सर्वस्य जनस्याप्योपलक्ष्यते ।रक्षसाम् राक्षसीनाम् च पुरस्यान्तः पुरस्य च॥
ayam hi doṣaḥ sarvasya janasyāpyopalakṣyate |rakṣasām rākṣasīnām ca purasyāntaḥ purasya ca ||
प्रापणे चास्य मन्त्रस्य निवृत्ताः सर्वमन्त्रिणः ।अवश्यम् च मया वाच्यम् यद्दृष्टमथवा श्रुतम्॥
prāpaṇe cāsya mantrasya nivṛttāḥ sarvamantriṇaḥ |avaśyam ca mayā vācyam yaddṛṣṭamathavā śrutam ||
सम्विधाय यथान्यायम् तद्भवान् कर्तुमर्हति ।इति स्वमन्त्रिणाम् मध्ये भ्राता भ्रातरमूचिवान्॥
samvidhāya yathānyāyam tadbhavān kartumarhati |iti svamantriṇām madhye bhrātā bhrātaramūcivān ||
रावणम् रक्षसाम् श्रेष्ठम् पथ्यमेतद्विभीषणः ॥।
rāvaṇam rakṣasām śreṣṭham pathyametadvibhīṣaṇaḥ || |
हितम् महार्थम् मऋदु हेतुसम्हितम् ।व्यतीतकालायतिसम्प्रतिक्षमम् ॥।
hitam mahārtham maṛdu hetusamhitam |vyatītakālāyatisampratikṣamam || |
निशम्य तद्वाक्यमुपस्थितज्वरः ।प्रसज्~गवानुत्तरमेत दब्रवीत्॥
niśamya tadvākyamupasthitajvaraḥ |prasaj~gavānuttarameta dabravīt ||
भयम् न पश्यामि कुतश्चिदप्यहम् ।न राघवः प्राप्स्यति जातु मैथिलीम् ॥।
bhayam na paśyāmi kutaścidapyaham |na rāghavaḥ prāpsyati jātu maithilīm || |
सुरैः सहेन्द्रैरपि सम्गरे कथम् ।ममाग्रतः स्थास्यति लक्ष्मणाग्रजः॥
suraiḥ sahendrairapi samgare katham |mamāgrataḥ sthāsyati lakṣmaṇāgrajaḥ ||
इत्येवमुक्र्वा सुरसैन्यनाशनो ।महाबलः सम्यति चण्डविक्रमः ॥।
ityevamukrvā surasainyanāśano |mahābalaḥ samyati caṇḍavikramaḥ || |
दशाननो भ्रातरमाप्तवादिनम् ।विसर्जयामास तदा विभीषणम्॥
daśānano bhrātaramāptavādinam |visarjayāmāsa tadā vibhīṣaṇam ||