Loading
वाल्मीकि रामायण · 27 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंसुनिविष्टम् हितम् वाक्यम् उक्तवन्तम् विभीषणम् ।अब्रवीत् परुषम् वाक्यम् रावणः काल चोदितः॥
suniviṣṭam hitam vākyam uktavantam vibhīṣaṇam |abravīt paruṣam vākyam rāvaṇaḥ kāla coditaḥ ||
वसेत् सह सपत्नेन क्रुद्धेन आशी विषेण च ।न तु मित्र प्रवादेन सम्वस्च्चत्रुणा सह॥
vaset saha sapatnena kruddhena āśī viṣeṇa ca |na tu mitra pravādena samvasccatruṇā saha ||
जानामि शीलम् ज्ञातीनाम् सर्व लोकेषु राक्षस ।हृष्यन्ति व्यसनेष्वेते ज्ञातीनाम् ज्ञातयः सदा॥
jānāmi śīlam jñātīnām sarva lokeṣu rākṣasa |hṛṣyanti vyasaneṣvete jñātīnām jñātayaḥ sadā ||
प्रधानम् साधकम् वैद्यम् धर्म शीलम् च राक्षस ।ज्ञातयो ह्यनमन्यन्ते शूरम् परिभवन्ति च॥
pradhānam sādhakam vaidyam dharma śīlam ca rākṣasa |jñātayo hyanamanyante śūram paribhavanti ca ||
नित्यम् अन्योन्य सम्हृष्टा व्यसनेष्वाततायिनः ।प्रच्चन्न हृदया घोरा ज्ञातयस् तु भय आवहाः॥
nityam anyonya samhṛṣṭā vyasaneṣvātatāyinaḥ |praccanna hṛdayā ghorā jñātayas tu bhaya āvahāḥ ||
श्रूयन्ते हस्तिभिर् गीताः श्लोकाः पद्म वने पुरा ।पाश हस्तान् नरान् दृष्ट्वा शृणु तान् गदतो मम॥
śrūyante hastibhir gītāḥ ślokāḥ padma vane purā |pāśa hastān narān dṛṣṭvā śṛṇu tān gadato mama ||
नाग्निर्नान्यानि शस्त्राणि न नः पाशा भयावहाः ।घोराः स्वार्थप्रयुक्तास्तु ज्ञातयो नो भयावहाः॥
nāgnirnānyāni śastrāṇi na naḥ pāśā bhayāvahāḥ |ghorāḥ svārthaprayuktāstu jñātayo no bhayāvahāḥ ||
उपायमेते वक्ष्यन्ति ग्रहणे नात्रसम्शयः ।कृत्स्नाद् भयाज्ज्ञातिभयम् सुकष्टम् विदितम् च नः॥
upāyamete vakṣyanti grahaṇe nātrasamśayaḥ |kṛtsnād bhayājjñātibhayam sukaṣṭam viditam ca naḥ ||
विद्यते गोषु सम्पन्नम् विद्यते ज्ञातितो भयम् ।विद्यते स्त्रीषु चापल्यम् विद्यते ज्ञातितो भयम्॥
vidyate goṣu sampannam vidyate jñātito bhayam |vidyate strīṣu cāpalyam vidyate jñātito bhayam ||
ततो नेष्टम् इदम् सौम्य यदहम् लोक सत्कृतः ।ऐश्वर्यम् अभिजातः च रिपूणाम् मूर्ध्नि च स्थितः॥
tato neṣṭam idam saumya yadaham loka satkṛtaḥ |aiśvaryam abhijātaḥ ca ripūṇām mūrdhni ca sthitaḥ ||
यथा पुष्करपत्रेषु पतितास्तोयबिन्दवः ।न श्लेषमभिगच्चन्ति तथानार्येषु सौहृदम्॥
yathā puṣkarapatreṣu patitāstoyabindavaḥ |na śleṣamabhigaccanti tathānāryeṣu sauhṛdam ||
यथा शरदि मेघानाम् सिञ्चातामपि गर्जताम् ।न भवत्यमुबसम्क्लेदस्तथानार्येषु सौहृदम्॥
yathā śaradi meghānām siñcātāmapi garjatām |na bhavatyamubasamkledastathānāryeṣu sauhṛdam ||
यथा मधुकरस्तर्षाद्रासम् विन्दन्न तिष्ठति ।तथा त्वमपि तत्रैव तथानार्येषु सौहृदम्॥
yathā madhukarastarṣādrāsam vindanna tiṣṭhati |tathā tvamapi tatraiva tathānāryeṣu sauhṛdam ||
यथा मधुकर्स्तराषात्काशपुष्पम् पिबन्नपि ।रसमत्र न विन्देत तथानार्येषु सौहृदम्॥
yathā madhukarstarāṣātkāśapuṣpam pibannapi |rasamatra na vindeta tathānāryeṣu sauhṛdam ||
यथा पूर्वम् गजः स्नात्वा गृह्य हस्तेन वै रजः ।दूषयत्यात्मनो देहम् तथानार्येषु सौहृदम्॥
yathā pūrvam gajaḥ snātvā gṛhya hastena vai rajaḥ |dūṣayatyātmano deham tathānāryeṣu sauhṛdam ||
योऽन्यस्त्वेवम्विधम् ब्रूयाद् वाक्यमेतन्निशाचर ।अस्मिन् मुहूर्ते न भवेत् त्वाम् तु धिक् कुलपाम्सनम्॥
yo'nyastvevamvidham brūyād vākyametanniśācara |asmin muhūrte na bhavet tvām tu dhik kulapāmsanam ||
इतिउक्तः परुषम् वाक्यम् न्यायवादी विभीषणः ।उत्पपात गदापाणिःचतुर्भिः सह राक्षसैः॥
itiuktaḥ paruṣam vākyam nyāyavādī vibhīṣaṇaḥ |utpapāta gadāpāṇiḥcaturbhiḥ saha rākṣasaiḥ ||
अब्रवीच्च तदा वाक्यम् जातक्रोधो विभीषणः ।अन्तरिक्षगतः श्रीमान् भ्रातरम् राक्षस अधिपम्॥
abravīcca tadā vākyam jātakrodho vibhīṣaṇaḥ |antarikṣagataḥ śrīmān bhrātaram rākṣasa adhipam ||
स त्वम् भ्राता असि मे राजन् ब्रूहि माम् यद् यद् इच्चसि ।ज्येष्ठो मान्यः पितृसमो न च धर्मपथे स्थितः॥
sa tvam bhrātā asi me rājan brūhi mām yad yad iccasi |jyeṣṭho mānyaḥ pitṛsamo na ca dharmapathe sthitaḥ ||
इदम् तु परुषम् वाक्यम् न क्षमामि अनृतम् तव ।सुनीतम् हित कामेन वाक्यम् उक्तम् दश आनन॥
idam tu paruṣam vākyam na kṣamāmi anṛtam tava |sunītam hita kāmena vākyam uktam daśa ānana ||
न गृह्णन्ति अकृत आत्मानः कालस्य वशमागताः ।सुलभाः पुरुषा राजन् सततम् प्रिय वादिनः॥
na gṛhṇanti akṛta ātmānaḥ kālasya vaśamāgatāḥ |sulabhāḥ puruṣā rājan satatam priya vādinaḥ ||
अप्रियस्य तु पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः ।बद्धम् कालस्य पाशेन सर्व भूत अपहारिणा॥
apriyasya tu pathyasya vaktā śrotā ca durlabhaḥ |baddham kālasya pāśena sarva bhūta apahāriṇā ||
न नश्यन्तम् उपेक्षेयम् प्रदीप्तम् शरणम् यथा ।दीप्त पावक सम्काशैः शितैः कान्चन भूषणैः॥
na naśyantam upekṣeyam pradīptam śaraṇam yathā |dīpta pāvaka samkāśaiḥ śitaiḥ kāncana bhūṣaṇaiḥ ||
न त्वाम् इच्चामि अहम् द्रष्टुम् रामेण निहतम् शरैः ।शूराः च बलवन्तः च कृत अस्त्राः च नर आजिरे॥
na tvām iccāmi aham draṣṭum rāmeṇa nihatam śaraiḥ |śūrāḥ ca balavantaḥ ca kṛta astrāḥ ca nara ājire ||
काल अभिपन्ना सीदन्ति यथा वालुक सेतवः ।तनर्षयतु यच्चोक्तम् गुरुत्वाद्धितमिच्चता॥
kāla abhipannā sīdanti yathā vāluka setavaḥ |tanarṣayatu yaccoktam gurutvāddhitamiccatā ||
आत्मानम् सर्वथा रक्ष पुरीम् च इमाम् सराक्षसाम् ।स्वस्ति ते अस्तु गमिष्यामि सुखी भव मया विना॥
ātmānam sarvathā rakṣa purīm ca imām sarākṣasām |svasti te astu gamiṣyāmi sukhī bhava mayā vinā ||
निवार्यमाणस्य मया हित एषिणा ।न रोचते ते वचनम् निशा चर ।परीत काला हि गत आयुषो नरा ।हितम् न गृह्णन्ति सुहृद्भिर् ईरितम्॥
nivāryamāṇasya mayā hita eṣiṇā |na rocate te vacanam niśā cara |parīta kālā hi gata āyuṣo narā |hitam na gṛhṇanti suhṛdbhir īritam ||