Kanda.Sarga 6.28

सारणस्य वचः श्रुत्वा रावणम् राक्षस अधिपम् ।बलम् आलोकयन् सर्वम् शुको वाक्यम् अथ अब्रवीत्॥

sāraṇasya vacaḥ śrutvā rāvaṇam rākṣasa adhipam |balam ālokayan sarvam śuko vākyam atha abravīt ||

स्थितान् पश्यसि यान् एतान् मत्तान् इव महाद्विपान् ।न्यग्रोधान् इव गान्गेयान् सालान् हैमवतीन् इव॥

sthitān paśyasi yān etān mattān iva mahādvipān |nyagrodhān iva gāngeyān sālān haimavatīn iva ||

एते दुष्प्रसहा राजन् बलिनः काम रूपिणः ।दैत्य दानव सम्काशा युद्धे देव पराक्रमाः॥

ete duṣprasahā rājan balinaḥ kāma rūpiṇaḥ |daitya dānava samkāśā yuddhe deva parākramāḥ ||

एषाम् कोटि सहस्राणि नव पन्च च सप्त च ।तथा शन्ख सहस्राणि तथा वृन्द शतानि च॥

eṣām koṭi sahasrāṇi nava panca ca sapta ca |tathā śankha sahasrāṇi tathā vṛnda śatāni ca ||

एते सुग्रीव सचिवाः किष्किन्धा निलयाः सदा ।हरयो देव गन्धर्वैर् उत्पन्नाः काम रूपिणः॥

ete sugrīva sacivāḥ kiṣkindhā nilayāḥ sadā |harayo deva gandharvair utpannāḥ kāma rūpiṇaḥ ||

यौ तौ पश्यसि तिष्ठन्तौ कुमारौ देव रूपिणौ ।मैन्दः च द्विविदः च उभौ ताभ्याम् न अस्ति समो युधि॥

yau tau paśyasi tiṣṭhantau kumārau deva rūpiṇau |maindaḥ ca dvividaḥ ca ubhau tābhyām na asti samo yudhi ||

ब्रह्मणा समनुज्ञाताव् अमृत प्राशिनाव् उभौ ।आशम्सेते युधा लंकाम् एतौ मर्दितुम् ओजसा॥

brahmaṇā samanujñātāv amṛta prāśināv ubhau |āśamsete yudhā laṃkām etau marditum ojasā ||

यम् तु पश्यसि तिष्ठन्तम् प्रभिन्नम् इव कुन्जरम् ।यो बलात् क्षोभयेत् क्रुद्धः समुद्रम् अपि वानरः॥

yam tu paśyasi tiṣṭhantam prabhinnam iva kunjaram |yo balāt kṣobhayet kruddhaḥ samudram api vānaraḥ ||

एषो अभिगन्ता लंकाया वैदेह्यास् तव च प्रभो ।एनम् पश्य पुरा दृष्टम् वानरम् पुनर् आगतम्॥

eṣo abhigantā laṃkāyā vaidehyās tava ca prabho |enam paśya purā dṛṣṭam vānaram punar āgatam ||

ज्येष्ठः केसरिणः पुत्रो वात आत्मज इति श्रुतः ।हनूमान् इति विख्यातो लन्घितो येन सागरः॥

jyeṣṭhaḥ kesariṇaḥ putro vāta ātmaja iti śrutaḥ |hanūmān iti vikhyāto langhito yena sāgaraḥ ||

काम रूपी हरि श्रेष्ठो बल रूप समन्वितः ।अनिवार्य गतिः चैव यथा सततगः प्रभुः॥

kāma rūpī hari śreṣṭho bala rūpa samanvitaḥ |anivārya gatiḥ caiva yathā satatagaḥ prabhuḥ ||

उद्यन्तम् भास्करम् दृष्ट्वा बालः किल पिपासितः ।त्रियोजन सहस्रम् तु अध्वानम् अवतीर्य हि॥

udyantam bhāskaram dṛṣṭvā bālaḥ kila pipāsitaḥ |triyojana sahasram tu adhvānam avatīrya hi ||

आदित्यम् आहरिष्यामि न मे क्षुत् प्रतियास्यति ।इति सम्चिन्त्य मनसा पुरा एष बल दर्पितः॥

ādityam āhariṣyāmi na me kṣut pratiyāsyati |iti samcintya manasā purā eṣa bala darpitaḥ ||

अनाधृष्यतमम् देवम् अपि देव ऋषि दानवैः ।अनासाद्य एव पतितो भास्कर उदयने गिरौ॥

anādhṛṣyatamam devam api deva ṛṣi dānavaiḥ |anāsādya eva patito bhāskara udayane girau ||

पतितस्य कपेर् अस्य हनुर् एका शिला तले ।किम्चिद् भिन्ना दृढ हनोर् हनूमान् एष तेन वै॥

patitasya kaper asya hanur ekā śilā tale |kimcid bhinnā dṛḍha hanor hanūmān eṣa tena vai ||

सत्यम् आगम योगेन मम एष विदितो हरिः ।न अस्य शक्यम् बलम् रूपम् प्रभावो वा अनुभाषितुम्॥

satyam āgama yogena mama eṣa vidito hariḥ |na asya śakyam balam rūpam prabhāvo vā anubhāṣitum ||

एष आशम्सते लंकाम् एको मर्दितुम् ओजसा ।येव जाज्वल्यतेऽसौ वै धूमकेतुस्तवाद्य वै॥

eṣa āśamsate laṃkām eko marditum ojasā |yeva jājvalyate'sau vai dhūmaketustavādya vai ||

लंकायाम् निहितश्चापि कथम् विस्मरसे कसिम् ।यः च एषो अनन्तरः शूरः श्यामः पद्म निभ ईक्षणः॥

laṃkāyām nihitaścāpi katham vismarase kasim |yaḥ ca eṣo anantaraḥ śūraḥ śyāmaḥ padma nibha īkṣaṇaḥ ||

इक्ष्वाकूणाम् अतिरथो लोके विख्यात पौरुषः ।यस्मिन् न चलते धर्मो यो धर्मम् न अतिवर्तते॥

ikṣvākūṇām atiratho loke vikhyāta pauruṣaḥ |yasmin na calate dharmo yo dharmam na ativartate ||

यो ब्राह्मम् अस्त्रम् वेदामः च वेद वेदविदाम् वरः ।यो भिन्द्याद् गगनम् बाणैः पर्वतामः च अपि दारयेत्॥

yo brāhmam astram vedāmaḥ ca veda vedavidām varaḥ |yo bhindyād gaganam bāṇaiḥ parvatāmaḥ ca api dārayet ||

यस्य मृत्योर् इव क्रोधः शक्रस्य इव पराक्रमः ।यस्य भार्या जन्स्थानात्सीता चापि हृता त्वया॥

yasya mṛtyor iva krodhaḥ śakrasya iva parākramaḥ |yasya bhāryā jansthānātsītā cāpi hṛtā tvayā ||

स एष रामस् त्वाम् योद्धुम् राजन् समभिवर्तते ।यः च एष दक्षिणे पार्श्वे शुद्ध जाम्बू नद प्रभः॥

sa eṣa rāmas tvām yoddhum rājan samabhivartate |yaḥ ca eṣa dakṣiṇe pārśve śuddha jāmbū nada prabhaḥ ||

विशाल वक्षास् ताम्र अक्षो नील कुन्चित मूर्धजः ।एषो अस्य लक्ष्मणो नाम भ्राता प्राण समः प्रियः॥

viśāla vakṣās tāmra akṣo nīla kuncita mūrdhajaḥ |eṣo asya lakṣmaṇo nāma bhrātā prāṇa samaḥ priyaḥ ||

नये युद्धे च कुशलः सर्व शास्त्रभृताम् वरः ।अमर्षी दुर्जयो जेता विक्रान्तो बुद्धिमान् बली॥

naye yuddhe ca kuśalaḥ sarva śāstrabhṛtām varaḥ |amarṣī durjayo jetā vikrānto buddhimān balī ||

रामस्य दक्षिणो बाहुर् नित्यम् प्राणो बहिः चरः ।न हि एष राघवस्य अर्थे जीवितम् परिरक्षति॥

rāmasya dakṣiṇo bāhur nityam prāṇo bahiḥ caraḥ |na hi eṣa rāghavasya arthe jīvitam parirakṣati ||

एष एव आशम्सते युद्धे निहन्तुम् सर्व राक्षसान् ।यस् तु सव्यम् असौ पक्षम् रामस्य आश्रित्य तिष्ठति॥

eṣa eva āśamsate yuddhe nihantum sarva rākṣasān |yas tu savyam asau pakṣam rāmasya āśritya tiṣṭhati ||

रक्षो गण परिक्षिप्तो राजा हि एष विभीषणः ।श्रीमता राज राजेन लंकायाम् अभिषेचितः॥

rakṣo gaṇa parikṣipto rājā hi eṣa vibhīṣaṇaḥ |śrīmatā rāja rājena laṃkāyām abhiṣecitaḥ ||

त्वाम् एव प्रतिसम्रब्धो युद्धाय एषो अभिवर्तते ।यम् तु पश्यसि तिष्ठन्तम् मध्ये गिरिम् इव अचलम्॥

tvām eva pratisamrabdho yuddhāya eṣo abhivartate |yam tu paśyasi tiṣṭhantam madhye girim iva acalam ||

सर्व शाखा मृग इन्द्राणाम् भर्तारम् अपराजितम् ।तेजसा यशसा बुद्ध्या ज्ञानेन अभिजनेन च॥

sarva śākhā mṛga indrāṇām bhartāram aparājitam |tejasā yaśasā buddhyā jñānena abhijanena ca ||

यः कपीन् अति बभ्राज हिमवान् इव पर्वतान् ।किष्किन्धाम् यः समध्यास्ते गुहाम् सगहन द्रुमाम्॥

yaḥ kapīn ati babhrāja himavān iva parvatān |kiṣkindhām yaḥ samadhyāste guhām sagahana drumām ||

दुर्गाम् पर्वत दुर्गस्थाम् प्रधानैः सह यूथपैः ।यस्य एषा कान्चनी माला शोभते शत पुष्करा॥

durgām parvata durgasthām pradhānaiḥ saha yūthapaiḥ |yasya eṣā kāncanī mālā śobhate śata puṣkarā ||

कान्ता देव मनुष्याणाम् यस्याम् लक्ष्मीः प्रतिष्ठिता ।एताम् च मालाम् ताराम् च कपि राज्यम् च शाश्वतम्॥

kāntā deva manuṣyāṇām yasyām lakṣmīḥ pratiṣṭhitā |etām ca mālām tārām ca kapi rājyam ca śāśvatam ||

सुग्रीवो वालिनम् हत्वा रामेण प्रतिपादितः ।शतम् शतसहस्राणाम् कोटिमाहुर्मनीषिणः॥

sugrīvo vālinam hatvā rāmeṇa pratipāditaḥ |śatam śatasahasrāṇām koṭimāhurmanīṣiṇaḥ ||

शतम् कोटिसहस्राणाम् शङ्कुरित्यभिधीयते ।शतम् शङ्कुसहस्राणाम् महाशङ्कुरिति स्मृतः॥

śatam koṭisahasrāṇām śaṅkurityabhidhīyate |śatam śaṅkusahasrāṇām mahāśaṅkuriti smṛtaḥ ||

महाशङ्क्य्सहस्राणाम् शतम् वृन्दमिहोच्यते ।शतम् नृन्दसहस्राणाम् महावृन्दमिति स्मृतम्॥

mahāśaṅkysahasrāṇām śatam vṛndamihocyate |śatam nṛndasahasrāṇām mahāvṛndamiti smṛtam ||

महावृन्दसहस्राणाम् शतम् पद्ममिहोच्यते ।शतम् पद्मसहस्राणाम् महापद्ममिति स्मृतम्॥

mahāvṛndasahasrāṇām śatam padmamihocyate |śatam padmasahasrāṇām mahāpadmamiti smṛtam ||

महापद्मसहस्राणाम् शतम् खर्वमिहोच्यते ।शतम् खर्वसहस्राणाम् महाखर्वमिति स्मृतम्॥

mahāpadmasahasrāṇām śatam kharvamihocyate |śatam kharvasahasrāṇām mahākharvamiti smṛtam ||

महाखर्वसहस्राणाम् समुद्रमभिधीयते ।शतम् समुद्रसाहस्रमोघ इत्यभिधीयते॥

mahākharvasahasrāṇām samudramabhidhīyate |śatam samudrasāhasramogha ityabhidhīyate ||

शतमोघसहस्राणाम् महौघ इति विश्रुतः ।एवम् कोटि सहस्रेण शन्कूनाम् च शतेन च॥

śatamoghasahasrāṇām mahaugha iti viśrutaḥ |evam koṭi sahasreṇa śankūnām ca śatena ca ||

महाशङ्कुसहस्रेण तथा वृन्दशतेन च ।महावृन्दसहस्रेण तथा पद्मशतेन च॥

mahāśaṅkusahasreṇa tathā vṛndaśatena ca |mahāvṛndasahasreṇa tathā padmaśatena ca ||

महापद्मसहस्रेण तथा खर्वशतेन च ।समुद्रेण च तेनैव महुघेन तथैव च॥

mahāpadmasahasreṇa tathā kharvaśatena ca |samudreṇa ca tenaiva mahughena tathaiva ca ||

एष कोटिमहौघेन समुद्रसदृशेन च ।विभीषणेन वीरेण सचिवैः परिवारितः॥

eṣa koṭimahaughena samudrasadṛśena ca |vibhīṣaṇena vīreṇa sacivaiḥ parivāritaḥ ||

सुग्रीवो वानर इन्द्रस् त्वाम् युद्ध अर्थम् अभिवर्तते ।महाबलवृतो नित्यम् महाबलपराक्रमः॥

sugrīvo vānara indras tvām yuddha artham abhivartate |mahābalavṛto nityam mahābalaparākramaḥ ||

इमाम् महाराज समीक्ष्य वाहिनीम् ।उपस्थिताम् प्रज्वलित ग्रह उपमाम् ।ततः प्रयत्नः परमो विधीयताम् ।यथा जयः स्यान् न परैः पराजयः॥

imām mahārāja samīkṣya vāhinīm |upasthitām prajvalita graha upamām |tataḥ prayatnaḥ paramo vidhīyatām |yathā jayaḥ syān na paraiḥ parājayaḥ ||