Kanda.Sarga 6.54

बलस्य च निघातेन अङ्गदस्य जयेन च ।राक्षसः क्रोधमाविष्टो वज्रदंष्ट्रो महाबलः॥

balasya ca nighātena aṅgadasya jayena ca |rākṣasaḥ krodhamāviṣṭo vajradaṃṣṭro mahābalaḥ ||

स विस्फार्य धनुर्घोरं शक्राशनिसमस्वनम् ।वानराणामनीकानि प्राकिरच्छरवृष्टिभिः॥

sa visphārya dhanurghoraṃ śakrāśanisamasvanam |vānarāṇāmanīkāni prākiraccharavṛṣṭibhiḥ ||

राक्षसाश्चापि मुख्यास्ते रथेषु समवस्थिताः ।नानाप्रहरणाः शूराः प्रायुद्ध्यन्त तदा रणे॥

rākṣasāścāpi mukhyāste ratheṣu samavasthitāḥ |nānāpraharaṇāḥ śūrāḥ prāyuddhyanta tadā raṇe ||

वानराणां तु शूरा ये सर्वे ते प्लवगर्षभाः ।आयुद्ध्यन्त शिलाहस्ताः समवेताः समन्ततः॥

vānarāṇāṃ tu śūrā ye sarve te plavagarṣabhāḥ |āyuddhyanta śilāhastāḥ samavetāḥ samantataḥ ||

तत्रायुधसहस्राणि तस्मिन्नायोधने भृशम् ।राक्षसाः कपिमुख्येषु पातयाञ्चक्रिरे तदा॥

tatrāyudhasahasrāṇi tasminnāyodhane bhṛśam |rākṣasāḥ kapimukhyeṣu pātayāñcakrire tadā ||

वानराश्चापि रक्षस्सु गिरीन् वृक्षान् महाशिलाः ।प्रवीराः पातयामासुर्मत्तवारणसन्निभाः॥

vānarāścāpi rakṣassu girīn vṛkṣān mahāśilāḥ |pravīrāḥ pātayāmāsurmattavāraṇasannibhāḥ ||

शूराणां युद्ध्यमानानां समरेष्वनिवर्तिनाम् ।तद्राक्षसगणानां च सुयुद्धं समवर्तत॥

śūrāṇāṃ yuddhyamānānāṃ samareṣvanivartinām |tadrākṣasagaṇānāṃ ca suyuddhaṃ samavartata ||

प्रभिन्नशिरसः केचिद्भिन्नैः पादैश्च बाहुभिः ।शस्त्रैरर्पितदेहास्तु रुधिरेण समुक्षिताः॥

prabhinnaśirasaḥ kecidbhinnaiḥ pādaiśca bāhubhiḥ |śastrairarpitadehāstu rudhireṇa samukṣitāḥ ||

हरयो राक्षसाश्चैव शेरते गां समाश्रिताः ।कङ्कगृध्रवलैराढ्या गोमायुगणसङ्कुलाः॥

harayo rākṣasāścaiva śerate gāṃ samāśritāḥ |kaṅkagṛdhravalairāḍhyā gomāyugaṇasaṅkulāḥ ||

कबन्धानि समुत्पेतुर्भीरुणां भीषणानि वै॥

kabandhāni samutpeturbhīruṇāṃ bhīṣaṇāni vai ||

भुजपाणिशिरश्छिन्नाश्छिन्नकायाश्च भूतले ।वानरा राक्षसाश्चापि निपेतुस्तत्र वै रणे॥

bhujapāṇiśiraśchinnāśchinnakāyāśca bhūtale |vānarā rākṣasāścāpi nipetustatra vai raṇe ||

ततो वानरसैन्येन हन्यमानं निशाचरम् ।प्राभज्यत बलं सर्वं वज्रदंष्ट्रस्य पश्यतः॥

tato vānarasainyena hanyamānaṃ niśācaram |prābhajyata balaṃ sarvaṃ vajradaṃṣṭrasya paśyataḥ ||

राक्षसान् भयवित्रस्तान् हन्यमानान् प्लवङ्गमैः ।दृष्ट्वा स रोषताम्राक्षो वज्रदंष्ट्रः प्रतापवान्॥

rākṣasān bhayavitrastān hanyamānān plavaṅgamaiḥ |dṛṣṭvā sa roṣatāmrākṣo vajradaṃṣṭraḥ pratāpavān ||

प्रविवेश धनुष्पाणिस्त्रासयन् हरिवाहिनीम् ।शरैर्विदारयामास कङ्कपत्रैरजिह्मगैः॥

praviveśa dhanuṣpāṇistrāsayan harivāhinīm |śarairvidārayāmāsa kaṅkapatrairajihmagaiḥ ||

बिभेद वानरांस्तत्र सप्ताष्टौ नव पञ्च च ।विव्याध परमक्रुद्धो वज्रदंष्ट्रः प्रतापवान्॥

bibheda vānarāṃstatra saptāṣṭau nava pañca ca |vivyādha paramakruddho vajradaṃṣṭraḥ pratāpavān ||

त्रस्ताः सर्वे हरिगणाः शरैः सङ्कृत्तकन्धराः ।अङ्गदं सम्प्रधावन्ति प्रजापतिमिव प्रजाः॥

trastāḥ sarve harigaṇāḥ śaraiḥ saṅkṛttakandharāḥ |aṅgadaṃ sampradhāvanti prajāpatimiva prajāḥ ||

ततो हरिगणान् भग्नान् दृष्ट्वा वालिसुतस्तदा ।क्रोधेन वज्रदंष्ट्रं तमुदीक्षन्तमुदैक्षत॥

tato harigaṇān bhagnān dṛṣṭvā vālisutastadā |krodhena vajradaṃṣṭraṃ tamudīkṣantamudaikṣata ||

वज्रदंष्ट्रो ऽङ्गदश्चोभौ सङ्गतौ हरिराक्षसौ ।चेरतुः परमक्रुद्धौ हरिमत्तगजाविव॥

vajradaṃṣṭro 'ṅgadaścobhau saṅgatau harirākṣasau |ceratuḥ paramakruddhau harimattagajāviva ||

ततः शरसहस्रेण वालिपुत्रं महाबलः ।जघान मर्मदेशेषु मातङ्गमिव तोमरैः॥

tataḥ śarasahasreṇa vāliputraṃ mahābalaḥ |jaghāna marmadeśeṣu mātaṅgamiva tomaraiḥ ||

रुधिरोक्षितसर्वाङ्गो वालिसूनुर्महाबलः ।चिक्षेप वज्रदंष्ट्राय वृक्षं भीमपराक्रमः॥

rudhirokṣitasarvāṅgo vālisūnurmahābalaḥ |cikṣepa vajradaṃṣṭrāya vṛkṣaṃ bhīmaparākramaḥ ||

दृष्ट्वा ऽ ऽपतन्तं तं वृक्षमसम्भ्रान्तश्च राक्षसः ।चिच्छेद बहुधा सो ऽपि निकृत्तः पतितो भुवि॥

dṛṣṭvā ' 'patantaṃ taṃ vṛkṣamasambhrāntaśca rākṣasaḥ |ciccheda bahudhā so 'pi nikṛttaḥ patito bhuvi ||

तं दृष्ट्वा वज्रदंष्ट्रस्य विक्रमं प्लवगर्षभः ।प्रगृह्य विपुलं शैलं चिक्षेप च ननाद च॥

taṃ dṛṣṭvā vajradaṃṣṭrasya vikramaṃ plavagarṣabhaḥ |pragṛhya vipulaṃ śailaṃ cikṣepa ca nanāda ca ||

समापतन्तं तं दृष्ट्वा रथादाप्लुत्य वीर्यवान् ।गदापाणिरसम्भ्रान्तः पृथिव्यां समतिष्ठत॥

samāpatantaṃ taṃ dṛṣṭvā rathādāplutya vīryavān |gadāpāṇirasambhrāntaḥ pṛthivyāṃ samatiṣṭhata ||

सा ऽङ्गदेन गदा ऽ ऽक्षिप्ता गत्वा तु रणमूर्धनि॥

sā 'ṅgadena gadā ' 'kṣiptā gatvā tu raṇamūrdhani ||

सचक्रकूबरं साश्वं प्रममाथ रथं तदा॥

sacakrakūbaraṃ sāśvaṃ pramamātha rathaṃ tadā ||

ततो ऽन्यं गिरिमाक्षिप्य विपुलं द्रुमभूषितम् ।वज्रदंष्ट्रस्य शिरसि पातयामास सो ऽङ्गदः॥

tato 'nyaṃ girimākṣipya vipulaṃ drumabhūṣitam |vajradaṃṣṭrasya śirasi pātayāmāsa so 'ṅgadaḥ ||

अभवच्छोणितोद्गारी वज्रदंष्ट्रः स मूर्च्छितः ।मुहूर्तमभवन्मूढो गदामालिङ्ग्य निःश्वसन्॥

abhavacchoṇitodgārī vajradaṃṣṭraḥ sa mūrcchitaḥ |muhūrtamabhavanmūḍho gadāmāliṅgya niḥśvasan ||

स लब्धसञ्ज्ञो गदया वालिपुत्रमवस्थितम् ।जघान परमक्रुद्धो वक्षोदेशे निशाचरः ।गदां त्यक्त्वा ततस्तत्र मुष्टियुद्धमवर्तत॥

sa labdhasañjño gadayā vāliputramavasthitam |jaghāna paramakruddho vakṣodeśe niśācaraḥ |gadāṃ tyaktvā tatastatra muṣṭiyuddhamavartata ||

अन्योन्यं जघ्नतुस्तत्र तावुभौ हरिराक्षसौ ।रुधिरोद्गारिणो तौ तु प्रहरैर्जनितश्रमौ ।बभूवतुः सुविक्रान्तावङ्गारकबुधाविव॥

anyonyaṃ jaghnatustatra tāvubhau harirākṣasau |rudhirodgāriṇo tau tu praharairjanitaśramau |babhūvatuḥ suvikrāntāvaṅgārakabudhāviva ||

ततः परमतेजस्वी अङ्गदः कपिकुञ्जरः ।उत्पाट्य वृक्षं स्थितवान् बहुपुष्पफलाञ्चितम्॥

tataḥ paramatejasvī aṅgadaḥ kapikuñjaraḥ |utpāṭya vṛkṣaṃ sthitavān bahupuṣpaphalāñcitam ||

जग्राह चार्षभं चर्म खड्गं च विपुलं शुभम् ।किङ्किणीजालसञ्छन्नं चर्मणा च परिष्कृतम्॥

jagrāha cārṣabhaṃ carma khaḍgaṃ ca vipulaṃ śubham |kiṅkiṇījālasañchannaṃ carmaṇā ca pariṣkṛtam ||

विचित्रांश्चेरतुर्मार्गान् रुषितौ कपिराक्षसौ ।जघ्नतुश्च तदा ऽन्योन्यं निर्दयं जयकाङ्क्षिणौ॥

vicitrāṃśceraturmārgān ruṣitau kapirākṣasau |jaghnatuśca tadā 'nyonyaṃ nirdayaṃ jayakāṅkṣiṇau ||

व्रणैः सास्त्रैरशोभेतां पुष्पिताविव किंशुकौ ।युद्ध्यमानौ परिश्रान्तौ जानुभ्यामवनीं गतौ॥

vraṇaiḥ sāstrairaśobhetāṃ puṣpitāviva kiṃśukau |yuddhyamānau pariśrāntau jānubhyāmavanīṃ gatau ||

निमेषान्तरमात्रेण अङ्गदः कपिकुञ्जरः ।उदतिष्ठत दीप्ताक्षो दण्डाहत इवोरगः॥

nimeṣāntaramātreṇa aṅgadaḥ kapikuñjaraḥ |udatiṣṭhata dīptākṣo daṇḍāhata ivoragaḥ ||

निर्मलेन सुधौतेन खड्गेनास्य महच्छिरः ।जघान वज्रदंष्ट्रस्य वालिसूनुर्महाबलः॥

nirmalena sudhautena khaḍgenāsya mahacchiraḥ |jaghāna vajradaṃṣṭrasya vālisūnurmahābalaḥ ||

रुधिरोक्षितगात्रस्य बभूव पतितं द्विधा ।सरोषपरिवृत्ताक्षं शुभं खड्गहतं शिरः॥

rudhirokṣitagātrasya babhūva patitaṃ dvidhā |saroṣaparivṛttākṣaṃ śubhaṃ khaḍgahataṃ śiraḥ ||

वज्रदंष्ट्रं हतं दृष्ट्वा राक्षसा भयमोहिताः ।त्रस्ताः प्रत्यपतन् लङ्कां वध्यमानाः प्लवङ्गमै ।विषण्णवदना दीना ह्रिया किञ्चिदवाङ्मुखाः॥

vajradaṃṣṭraṃ hataṃ dṛṣṭvā rākṣasā bhayamohitāḥ |trastāḥ pratyapatan laṅkāṃ vadhyamānāḥ plavaṅgamai |viṣaṇṇavadanā dīnā hriyā kiñcidavāṅmukhāḥ ||

निहत्य तं वज्रधरप्रभावः स वालिसूनुः कपिसैन्यमध्ये ।जगाम हर्षं महितो महाबलः सहस्रनेत्रस्त्रिदशैरिवावृतः॥

nihatya taṃ vajradharaprabhāvaḥ sa vālisūnuḥ kapisainyamadhye |jagāma harṣaṃ mahito mahābalaḥ sahasranetrastridaśairivāvṛtaḥ ||