Loading
वाल्मीकि रामायण · 31 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंवज्रदंष्ट्रं हतं श्रुत्वा वालिपुत्रेण रावणः ।बलाध्यक्षमुवाचेदं कृताञ्जलिमवस्थितम्॥
vajradaṃṣṭraṃ hataṃ śrutvā vāliputreṇa rāvaṇaḥ |balādhyakṣamuvācedaṃ kṛtāñjalimavasthitam ||
शीघ्रं निर्यान्तु दुर्धर्षा राक्षसा भीमविक्रमाः ।अकम्पनं पुरस्कृत्य सर्वशस्त्रप्रकोविदम्॥
śīghraṃ niryāntu durdharṣā rākṣasā bhīmavikramāḥ |akampanaṃ puraskṛtya sarvaśastraprakovidam ||
एष शास्ता च गोप्ता च नेता च युधि सम्मतः ।भूतिकामश्च मे नित्यं नित्यं च समरप्रियः॥
eṣa śāstā ca goptā ca netā ca yudhi sammataḥ |bhūtikāmaśca me nityaṃ nityaṃ ca samarapriyaḥ ||
एष जेष्यति काकुत्स्थौ सुग्रीवं च महाबलम् ।वानरांश्चापरान् घोरान् हनिष्यति परन्तपः॥
eṣa jeṣyati kākutsthau sugrīvaṃ ca mahābalam |vānarāṃścāparān ghorān haniṣyati parantapaḥ ||
परिगृह्य स तामाज्ञां रावणस्य महाबलः ।बलं सन्त्वरयामास तदा लघुपराक्रमः॥
parigṛhya sa tāmājñāṃ rāvaṇasya mahābalaḥ |balaṃ santvarayāmāsa tadā laghuparākramaḥ ||
ततो नानाप्रहरणा भीमाक्षा भीमदर्शनाः ।निष्पेतू रक्षसां मुख्या बलाध्यक्षप्रचोदिताः॥
tato nānāpraharaṇā bhīmākṣā bhīmadarśanāḥ |niṣpetū rakṣasāṃ mukhyā balādhyakṣapracoditāḥ ||
रथमास्थाय विपुलं तप्तकाञ्चनकुण्डलः ।मेघाभो मेघवर्णश्च मेघस्वनमहास्वनः ।राक्षसैः संवृतो भीमैस्तदा निर्यात्यकम्पनः॥
rathamāsthāya vipulaṃ taptakāñcanakuṇḍalaḥ |meghābho meghavarṇaśca meghasvanamahāsvanaḥ |rākṣasaiḥ saṃvṛto bhīmaistadā niryātyakampanaḥ ||
न हि कम्पयितुं शक्यः सुरैरपि महामृधे ।अकम्पनस्ततस्तेषामादित्य इव तेजसा॥
na hi kampayituṃ śakyaḥ surairapi mahāmṛdhe |akampanastatasteṣāmāditya iva tejasā ||
तस्य निर्धावमानस्य संरब्धस्य युयत्सया ।अकस्माद्दैन्यमागच्छद्धयानां रथवाहिनाम्॥
tasya nirdhāvamānasya saṃrabdhasya yuyatsayā |akasmāddainyamāgacchaddhayānāṃ rathavāhinām ||
व्यस्फुरन्नयनं चास्य सव्यं युद्धाभिनन्दिनः ।विवर्णो मुखवर्णश्च गद्गदश्चाभवत् स्वनः॥
vyasphurannayanaṃ cāsya savyaṃ yuddhābhinandinaḥ |vivarṇo mukhavarṇaśca gadgadaścābhavat svanaḥ ||
अभवत् सुदिने चापि दुर्दिनं रूक्षमारुतम् ।ऊचुः खगा मृगाः सर्वे वाचः क्रूरा भयावहाः॥
abhavat sudine cāpi durdinaṃ rūkṣamārutam |ūcuḥ khagā mṛgāḥ sarve vācaḥ krūrā bhayāvahāḥ ||
स सिंहोपचितस्कन्धः शार्दूलसमविक्रमः ।तानुत्पातानचिन्त्यैव निर्जगाम रणाजिरम्॥
sa siṃhopacitaskandhaḥ śārdūlasamavikramaḥ |tānutpātānacintyaiva nirjagāma raṇājiram ||
तदा निर्गच्छतस्तस्य रक्षसः सह राक्षसैः ।बभूव सुमहान्नादः क्षोभयन्निव सागरम्॥
tadā nirgacchatastasya rakṣasaḥ saha rākṣasaiḥ |babhūva sumahānnādaḥ kṣobhayanniva sāgaram ||
तेन शब्देन वित्रस्ता वानराणां महाचमूः ।द्रुमशैलप्रहरणा योद्धुं समवतिष्ठत॥
tena śabdena vitrastā vānarāṇāṃ mahācamūḥ |drumaśailapraharaṇā yoddhuṃ samavatiṣṭhata ||
तेषां युद्धं महारौद्रं सञ्जज्ञे हरिरक्षसाम् ।रामरावणयोरर्थे समभित्यक्तजीविनाम्॥
teṣāṃ yuddhaṃ mahāraudraṃ sañjajñe harirakṣasām |rāmarāvaṇayorarthe samabhityaktajīvinām ||
सर्वे ह्यति बलाः शूराः सर्वे पर्वतसन्निभाः ।हरयो राक्षसाश्चैव परस्परजिघांसवः॥
sarve hyati balāḥ śūrāḥ sarve parvatasannibhāḥ |harayo rākṣasāścaiva parasparajighāṃsavaḥ ||
तेषां विनर्दतां शब्दः संयुगे ऽतितरस्विनाम् ।सुश्रुवे सुमहान् क्रोधादन्योन्यमभिगर्जताम्॥
teṣāṃ vinardatāṃ śabdaḥ saṃyuge 'titarasvinām |suśruve sumahān krodhādanyonyamabhigarjatām ||
रजश्चारुणवर्णाभं सुभीममभवद्भृशम् ।उद्भूतं हरिरक्षोभिः संरुरोध दिशो दश॥
rajaścāruṇavarṇābhaṃ subhīmamabhavadbhṛśam |udbhūtaṃ harirakṣobhiḥ saṃrurodha diśo daśa ||
अन्योन्यं रजसा तेन कौशेयोद्धूतपाण्डुना ।संवृतानि च भूतानि ददृशुर्न रणाजिरे॥
anyonyaṃ rajasā tena kauśeyoddhūtapāṇḍunā |saṃvṛtāni ca bhūtāni dadṛśurna raṇājire ||
न ध्वजा न पताका वा चर्म वा तुरगो ऽपि वा ।आयुधं स्यन्दनं वा ऽपि ददृशे तेन रेणुना॥
na dhvajā na patākā vā carma vā turago 'pi vā |āyudhaṃ syandanaṃ vā 'pi dadṛśe tena reṇunā ||
शब्दश्च सुमहांस्तेषां नर्दतामभिधावताम् ।श्रूयते तुमुले युद्धे न रूपाणि चकाशिरे॥
śabdaśca sumahāṃsteṣāṃ nardatāmabhidhāvatām |śrūyate tumule yuddhe na rūpāṇi cakāśire ||
हरीनेव सुसङ्क्रुद्धा हरयो जघ्नुराहवे ।राक्षसाश्चापि रक्षांसि निजघ्नुस्तिमिरे तदा॥
harīneva susaṅkruddhā harayo jaghnurāhave |rākṣasāścāpi rakṣāṃsi nijaghnustimire tadā ||
परांश्चैव विनिघ्नन्तः स्वांश्च वानरराक्षसाः ।रुधिरार्द्रां तदा चक्रुर्महीं पङ्कानुलेपनाम्॥
parāṃścaiva vinighnantaḥ svāṃśca vānararākṣasāḥ |rudhirārdrāṃ tadā cakrurmahīṃ paṅkānulepanām ||
ततस्तु रुधिरौघेण सिक्तं व्यपगतं रजः ।शरीरशवसङ्कीर्णा बभूव च वसुन्धरा॥
tatastu rudhiraugheṇa siktaṃ vyapagataṃ rajaḥ |śarīraśavasaṅkīrṇā babhūva ca vasundharā ||
द्रुमशक्तिशिलाप्रासैर्गदापरिघतोमरैः ।हरयो राक्षसाश्चैव जघ्नुरन्योन्यमोजसा॥
drumaśaktiśilāprāsairgadāparighatomaraiḥ |harayo rākṣasāścaiva jaghnuranyonyamojasā ||
बाहुभिः परिघाकारैर्युद्ध्यन्तः पर्वतोपमाः ।हरयो भीमकर्माणो राक्षसान् जघ्नुराहवे॥
bāhubhiḥ parighākārairyuddhyantaḥ parvatopamāḥ |harayo bhīmakarmāṇo rākṣasān jaghnurāhave ||
राक्षसास्त्वपि सङ्क्रुद्धाः प्रासतोमरपाणयः ।कपीन्निजघ्निरे तत्र शस्त्रैः परमदारुणैः॥
rākṣasāstvapi saṅkruddhāḥ prāsatomarapāṇayaḥ |kapīnnijaghnire tatra śastraiḥ paramadāruṇaiḥ ||
अकम्पनः सुसङ्क्रुद्धो राक्षसानां चमूपतिः ।संहर्षयति तान् सर्वान् राक्षसान् भीमविक्रमान्॥
akampanaḥ susaṅkruddho rākṣasānāṃ camūpatiḥ |saṃharṣayati tān sarvān rākṣasān bhīmavikramān ||
हरयस्त्वपि सक्षांसि महाद्रुममहाश्मभिः ।विदारयन्त्यभिक्रम्य शस्त्राण्याच्छिद्य वीर्यतः॥
harayastvapi sakṣāṃsi mahādrumamahāśmabhiḥ |vidārayantyabhikramya śastrāṇyācchidya vīryataḥ ||
एतस्मिन्नन्तरे वीरा हरयः कुमुदो नलः ।मैन्दश्च द्विविदः क्रुद्धाश्चक्रुर्वेगमनुत्तमम्॥
etasminnantare vīrā harayaḥ kumudo nalaḥ |maindaśca dvividaḥ kruddhāścakrurvegamanuttamam ||
ते तु वृक्षैर्महावेगा राक्षसानां चमूमुखे ।कदनं सुमहच्चक्रुर्लीलया हरियूथपाः ।ममन्थू राक्षसान् सर्वे वानरा गणशो भृशम्॥
te tu vṛkṣairmahāvegā rākṣasānāṃ camūmukhe |kadanaṃ sumahaccakrurlīlayā hariyūthapāḥ |mamanthū rākṣasān sarve vānarā gaṇaśo bhṛśam ||