Loading
वाल्मीकि रामायण · 39 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंतद्दृष्ट्वा सुमहत् कर्म कृतं वानरसत्तमैः ।क्रोधमाहारयामास युधि तीव्रमकम्पनः॥
taddṛṣṭvā sumahat karma kṛtaṃ vānarasattamaiḥ |krodhamāhārayāmāsa yudhi tīvramakampanaḥ ||
क्रोधमूर्च्छितरूपस्तु धून्वन् परमकार्मुकम् ।दृष्ट्वा तु कर्म शत्रूणां सारथिं वाक्यमब्रवीत्॥
krodhamūrcchitarūpastu dhūnvan paramakārmukam |dṛṣṭvā tu karma śatrūṇāṃ sārathiṃ vākyamabravīt ||
तत्रैव तावत्त्वरितं रथं प्रापय सारथे ।यत्रैते बहवो घ्नन्ति सुबहून् राक्षसान् रणे॥
tatraiva tāvattvaritaṃ rathaṃ prāpaya sārathe |yatraite bahavo ghnanti subahūn rākṣasān raṇe ||
एते ऽत्र बलवन्तो हि भीमकायाश्च वानराः ।द्रुमशैलप्रहरणास्तिष्ठन्ति प्रमुखे मम॥
ete 'tra balavanto hi bhīmakāyāśca vānarāḥ |drumaśailapraharaṇāstiṣṭhanti pramukhe mama ||
एतान्निहन्तुमिच्छामि समरश्लाघिनो ह्यहम् ।एतैः प्रमथितं सर्वं दृश्यते राक्षसं बलम्॥
etānnihantumicchāmi samaraślāghino hyaham |etaiḥ pramathitaṃ sarvaṃ dṛśyate rākṣasaṃ balam ||
ततः प्रजवनाश्वेन रथेन रथिनां वरः ।हरीनभ्यहनत् क्रोधाच्छरजालैरकम्पनः॥
tataḥ prajavanāśvena rathena rathināṃ varaḥ |harīnabhyahanat krodhāccharajālairakampanaḥ ||
न स्थातुं वानराः शेकुः किं पुनर्योद्धुमाहवे ।अकम्पनशरैर्भग्नाः सर्व एव विदुद्रुवुः॥
na sthātuṃ vānarāḥ śekuḥ kiṃ punaryoddhumāhave |akampanaśarairbhagnāḥ sarva eva vidudruvuḥ ||
तान् मृत्युवशमापन्नानकम्पनवशं गतान् ।समीक्ष्य हनुमान् ज्ञातीनुपतस्थे महाबलः॥
tān mṛtyuvaśamāpannānakampanavaśaṃ gatān |samīkṣya hanumān jñātīnupatasthe mahābalaḥ ||
तं महाप्लवगं दृष्ट्वा सर्वे प्लवगयूथपाः ।समेत्य समरे वीराः संहृष्टाः पर्यवारयन्॥
taṃ mahāplavagaṃ dṛṣṭvā sarve plavagayūthapāḥ |sametya samare vīrāḥ saṃhṛṣṭāḥ paryavārayan ||
अवस्थितं हनूमन्तं ते दृष्ट्वा हरियूथपाः ।बभूवुर्बलवन्तो हि बलवन्तं समाश्रिताः॥
avasthitaṃ hanūmantaṃ te dṛṣṭvā hariyūthapāḥ |babhūvurbalavanto hi balavantaṃ samāśritāḥ ||
अकम्पनस्तु शैलाभं हनूमन्तमवस्थितम् ।महेन्द्र इव धाराभिः शरैरभिववर्ष ह॥
akampanastu śailābhaṃ hanūmantamavasthitam |mahendra iva dhārābhiḥ śarairabhivavarṣa ha ||
अचिन्तयित्वा बाणौघान् शरीरे पतितान् शितान् ।अकम्पनवधार्थाय मनो दध्रे महाबलः॥
acintayitvā bāṇaughān śarīre patitān śitān |akampanavadhārthāya mano dadhre mahābalaḥ ||
स प्रसह्य महातेजा हनूमान् मारुतात्मजः ।अभिदुद्राव तद्रक्षः कम्पयन्निव मेदिनीम्॥
sa prasahya mahātejā hanūmān mārutātmajaḥ |abhidudrāva tadrakṣaḥ kampayanniva medinīm ||
तस्याभिनर्दमानस्य दीप्यमानस्य तेजसा ।बभूव रूपं दुर्धर्षं दीप्तस्येव विभावसोः॥
tasyābhinardamānasya dīpyamānasya tejasā |babhūva rūpaṃ durdharṣaṃ dīptasyeva vibhāvasoḥ ||
आत्मानमप्रहरणं ज्ञात्वा क्रोधसमन्वितः ।शैलमुत्पाटयामास वेगेन हरिपुङ्गवः॥
ātmānamapraharaṇaṃ jñātvā krodhasamanvitaḥ |śailamutpāṭayāmāsa vegena haripuṅgavaḥ ||
तं गृहीत्वा महाशैलं पाणिनैकेन मारुतिः ।स विनद्य महानादं भ्रामयामास वीर्यवान्॥
taṃ gṛhītvā mahāśailaṃ pāṇinaikena mārutiḥ |sa vinadya mahānādaṃ bhrāmayāmāsa vīryavān ||
ततस्तमभिदुद्राव राक्षसेन्द्रमकम्पनम् ।पुरा हि नमुचिं सङ्ख्ये वज्रेणेव पुरन्दरः॥
tatastamabhidudrāva rākṣasendramakampanam |purā hi namuciṃ saṅkhye vajreṇeva purandaraḥ ||
अकम्पनस्तु तद्दृष्ट्वा गिरिशृङ्गं समुद्यतम् ।दूरादेव महाबाणैरर्धचन्द्रैर्व्यदारयत्॥
akampanastu taddṛṣṭvā giriśṛṅgaṃ samudyatam |dūrādeva mahābāṇairardhacandrairvyadārayat ||
तत्पर्वताग्रमाकाशे रक्षोबाणविदारितम् ।विशीर्णं पतितं दृष्ट्वा हनुमान् क्रोधमूर्च्छितः॥
tatparvatāgramākāśe rakṣobāṇavidāritam |viśīrṇaṃ patitaṃ dṛṣṭvā hanumān krodhamūrcchitaḥ ||
सो ऽश्वकर्णं समासाद्य रोषदर्पान्वितो हरिः ।तूर्णमुत्पाटयामास महागिरिमिवोच्छ्रितम्॥
so 'śvakarṇaṃ samāsādya roṣadarpānvito hariḥ |tūrṇamutpāṭayāmāsa mahāgirimivocchritam ||
तं गृहीत्वा महास्कन्धं सो ऽश्वकर्णं महाद्युतिः ।प्रहस्य परया प्रीत्या भ्रामयामास संयुगे॥
taṃ gṛhītvā mahāskandhaṃ so 'śvakarṇaṃ mahādyutiḥ |prahasya parayā prītyā bhrāmayāmāsa saṃyuge ||
प्रधावन्नूरुवेगेन प्रभञ्जंस्तरसा द्रुमान् ।हनुमान् परमक्रुद्धश्चरणैर्दारयत् क्षितिम्॥
pradhāvannūruvegena prabhañjaṃstarasā drumān |hanumān paramakruddhaścaraṇairdārayat kṣitim ||
गजांश्च सगजारोहान् सरथान् रथिनस्तथा ।जघान हनुमान् धीमान् राक्षसांश्च पदातिगान्॥
gajāṃśca sagajārohān sarathān rathinastathā |jaghāna hanumān dhīmān rākṣasāṃśca padātigān ||
तमन्तकमिव क्रुद्धं समरे प्राणहारिणम् ।हनुमन्तमभिप्रेक्ष्य राक्षसा विप्रदुद्रुवुः॥
tamantakamiva kruddhaṃ samare prāṇahāriṇam |hanumantamabhiprekṣya rākṣasā vipradudruvuḥ ||
तमापतन्तं सङ्क्रुद्धं राक्षसानां भयावहम् ।ददर्शाकम्पनो वीरश्चुक्रोध च ननाद च॥
tamāpatantaṃ saṅkruddhaṃ rākṣasānāṃ bhayāvaham |dadarśākampano vīraścukrodha ca nanāda ca ||
स चतुर्दशभिर्बाणैः शितैर्देहविदारणैः ।निर्बिभेद हनूमन्तं महावीर्यमकम्पनः॥
sa caturdaśabhirbāṇaiḥ śitairdehavidāraṇaiḥ |nirbibheda hanūmantaṃ mahāvīryamakampanaḥ ||
स तदा प्रतिविद्धस्तु बह्वीभिः शरवृष्टिभिः ।हनुमान् ददृशे वीरः प्ररूढ इव सानुमान्॥
sa tadā pratividdhastu bahvībhiḥ śaravṛṣṭibhiḥ |hanumān dadṛśe vīraḥ prarūḍha iva sānumān ||
विरराज महाकायो महावीर्यो महामनाः ।पुष्पिताशोकसङ्काशो विधूम इव पावकः॥
virarāja mahākāyo mahāvīryo mahāmanāḥ |puṣpitāśokasaṅkāśo vidhūma iva pāvakaḥ ||
ततो ऽन्यं वृक्षमुत्पाट्य कत्वा वेगमनुत्तमम् ।शिरस्यभिजघानाशु राक्षसेन्द्रमकम्पनम्॥
tato 'nyaṃ vṛkṣamutpāṭya katvā vegamanuttamam |śirasyabhijaghānāśu rākṣasendramakampanam ||
स वृक्षेण हतस्तेन सक्रोधेन महात्मना ।राक्षशो वानरेन्द्रेण पपात च ममार च॥
sa vṛkṣeṇa hatastena sakrodhena mahātmanā |rākṣaśo vānarendreṇa papāta ca mamāra ca ||
तं दृष्ट्वा निहतं भूमौ राक्षसेन्द्रमकम्पनम् ।व्यथिता राक्षसाः सर्वे क्षितिकम्प इव द्रुमाः॥
taṃ dṛṣṭvā nihataṃ bhūmau rākṣasendramakampanam |vyathitā rākṣasāḥ sarve kṣitikampa iva drumāḥ ||
त्यक्तप्रहरणाः सर्वे राक्षसास्ते पराजिताः ।लङ्कामभिययुस्त्रस्ता वानरैस्तैरभिद्रुताः॥
tyaktapraharaṇāḥ sarve rākṣasāste parājitāḥ |laṅkāmabhiyayustrastā vānaraistairabhidrutāḥ ||
ते मुक्तकेशाः सम्भ्रान्ता भग्नमानाः पराजिताः ।स्रवच्छ्रमजलैरङ्गैः श्वसन्तो विप्रदुद्रुवुः॥
te muktakeśāḥ sambhrāntā bhagnamānāḥ parājitāḥ |sravacchramajalairaṅgaiḥ śvasanto vipradudruvuḥ ||
अन्योन्यं प्रममन्थुस्ते विविशुर्नगरं भयात् ।पृष्ठतस्ते सुसम्मूढाः प्रेक्षमाणा मुहुर्मुहुः॥
anyonyaṃ pramamanthuste viviśurnagaraṃ bhayāt |pṛṣṭhataste susammūḍhāḥ prekṣamāṇā muhurmuhuḥ ||
तेषु लङ्कां प्रविष्टेषु राक्षसेषु महाबलाः ।समेत्य हरयः सर्वे हनुमन्तमपूजयन्॥
teṣu laṅkāṃ praviṣṭeṣu rākṣaseṣu mahābalāḥ |sametya harayaḥ sarve hanumantamapūjayan ||
सो ऽपि प्रहृष्टस्तान् सर्वान् हरीन् प्रत्यभ्यपूजयत् ।हनुमान् सत्त्वसम्पन्नो यथार्हमनुकूलतः॥
so 'pi prahṛṣṭastān sarvān harīn pratyabhyapūjayat |hanumān sattvasampanno yathārhamanukūlataḥ ||
विनेदुश्च यथाप्राणं हरयो जितकाशिनः ।चकर्षुश्च पुनस्तत्र सप्राणानपि राक्षसान्॥
vineduśca yathāprāṇaṃ harayo jitakāśinaḥ |cakarṣuśca punastatra saprāṇānapi rākṣasān ||
स वीरशोभामभजन्महाकपिः समेत्य रक्षांसि निहत्य मारुतिः ।महासुरं भीमममित्रनाशनं यथैव विष्णुर्बलिनं चमूमुखे॥
sa vīraśobhāmabhajanmahākapiḥ sametya rakṣāṃsi nihatya mārutiḥ |mahāsuraṃ bhīmamamitranāśanaṃ yathaiva viṣṇurbalinaṃ camūmukhe ||
अपूजयन् देवगणास्तदा कपिं स्वयं च रामो ऽतिबलश्च लक्ष्मणः ।तथैव सुग्रीवमुखाः प्लवङ्गमा विभीषणश्चैव महाबलस्तथा॥
apūjayan devagaṇāstadā kapiṃ svayaṃ ca rāmo 'tibalaśca lakṣmaṇaḥ |tathaiva sugrīvamukhāḥ plavaṅgamā vibhīṣaṇaścaiva mahābalastathā ||