Valmiki Ramayana · 23 verses
Read this chapter as a bookराममाश्वासयाने तु लक्ष्मणे भ्रातृवत्सले।निक्षिप्य गुल्मान् स्वस्थाने तत्रागच्छद्विभीषणः॥
rāmamāśvāsayāne tu lakṣmaṇe bhrātṛvatsale |nikṣipya gulmān svasthāne tatrāgacchadvibhīṣaṇaḥ ||
नानाप्रहरणैर्वीरैश्चतुर्भिः सचिवैर्वृतः।नीलाञ्जनचयाकारैर्मातङ्गैरिव यूथपः॥
nānāpraharaṇairvīraiścaturbhiḥ sacivairvṛtaḥ |nīlāñjanacayākārairmātaṅgairiva yūthapaḥ ||
सो ऽभिगम्य महात्मानं राघवं शोकलालसम्।वानरांश्चैव ददृशे बाष्पपर्याकुलेक्षणान्॥
so 'bhigamya mahātmānaṃ rāghavaṃ śokalālasam |vānarāṃścaiva dadṛśe bāṣpaparyākulekṣaṇān ||
राघवं च महात्मानमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम्।ददर्श मोहमापन्नं लक्ष्मणस्याङ्कमाश्रितम्॥
rāghavaṃ ca mahātmānamikṣvākukulanandanam |dadarśa mohamāpannaṃ lakṣmaṇasyāṅkamāśritam ||
व्रीडितं शोकसन्तप्तं दृष्ट्वा रामं विभीषणः।अन्तर्दुःखेन दीनात्मा किमेतदिति सो ऽब्रवीत्॥
vrīḍitaṃ śokasantaptaṃ dṛṣṭvā rāmaṃ vibhīṣaṇaḥ |antarduḥkhena dīnātmā kimetaditi so 'bravīt ||
विभीषणमुखं दृष्ट्वा सुग्रीवं तांश्च वानरान्।लक्ष्मणोवाच मन्दार्थमिदं बाष्पपरिप्लुतः॥
vibhīṣaṇamukhaṃ dṛṣṭvā sugrīvaṃ tāṃśca vānarān |lakṣmaṇovāca mandārthamidaṃ bāṣpapariplutaḥ ||
हतामिन्द्रजिता सीतामिह श्रुत्वैव राघवः।हनुमद्वचनात् सौम्य ततो मोहमुपागतः॥
hatāmindrajitā sītāmiha śrutvaiva rāghavaḥ |hanumadvacanāt saumya tato mohamupāgataḥ ||
कथयन्तं तु सौमित्रिं सन्निवार्य विभीषणः॥
kathayantaṃ tu saumitriṃ sannivārya vibhīṣaṇaḥ ||
मनुजेन्द्रार्तरूपेण यदुक्तं च हनूमता।तदयुक्तमहं मन्ये सागरस्येव शोषणम्॥
manujendrārtarūpeṇa yaduktaṃ ca hanūmatā |tadayuktamahaṃ manye sāgarasyeva śoṣaṇam ||
अभिप्रायं तु जानामि रावणस्य दुरात्मनः।सीतां प्रति महाबाहो न च घातं करिष्यति॥
abhiprāyaṃ tu jānāmi rāvaṇasya durātmanaḥ |sītāṃ prati mahābāho na ca ghātaṃ kariṣyati ||
याच्यमानस्तु बहुशो मया हितचिकीर्षुणा।वैदेहीमुत्सृजस्वेति न च तत् कृतवान् वचः॥
yācyamānastu bahuśo mayā hitacikīrṣuṇā |vaidehīmutsṛjasveti na ca tat kṛtavān vacaḥ ||
नैव साम्ना न दानेन न भेदेन कुतो युधा।सा द्रुष्टुमपि शक्येत नैव चान्येन केनचित्॥
naiva sāmnā na dānena na bhedena kuto yudhā |sā druṣṭumapi śakyeta naiva cānyena kenacit ||
वानरान् मोहयित्वा तु प्रतियातः स राक्षसः।चैत्यं निकुम्भिलां नाम यत्र होमं करिष्यति॥
vānarān mohayitvā tu pratiyātaḥ sa rākṣasaḥ |caityaṃ nikumbhilāṃ nāma yatra homaṃ kariṣyati ||
हुतवानुपयातो हि देवैरपि सवासवैः।दुराधर्षो भवत्येव सङ्ग्रामे रावणात्मजः॥
hutavānupayāto hi devairapi savāsavaiḥ |durādharṣo bhavatyeva saṅgrāme rāvaṇātmajaḥ ||
तेन मोहयता नूनमेषा माया प्रयोजिता।विघ्नमन्विच्छता तत्र वानराणां पराक्रमे॥
tena mohayatā nūnameṣā māyā prayojitā |vighnamanvicchatā tatra vānarāṇāṃ parākrame ||
ससैन्यास्तत्र गच्छामो यावत्तन्न समाप्यते।त्यजेमं नरशार्दूल मिथ्यासन्तापमागतम्।सीदते हि बलं सर्वं दृष्ट्वा त्वां शोककर्शितम्॥
sasainyāstatra gacchāmo yāvattanna samāpyate |tyajemaṃ naraśārdūla mithyāsantāpamāgatam |sīdate hi balaṃ sarvaṃ dṛṣṭvā tvāṃ śokakarśitam ||
इह त्वं स्वस्थहृदयस्तिष्ठ सत्त्वसमुच्छ्रितः।लक्ष्मणं प्रेषयास्माभिः सह सैन्यानुकर्षिभिः॥
iha tvaṃ svasthahṛdayastiṣṭha sattvasamucchritaḥ |lakṣmaṇaṃ preṣayāsmābhiḥ saha sainyānukarṣibhiḥ ||
एष तं नरशार्दूलो रावणिं निशितैः शरैः।त्याजयिष्यति तत् कर्म ततो वध्यो भविष्यति॥
eṣa taṃ naraśārdūlo rāvaṇiṃ niśitaiḥ śaraiḥ |tyājayiṣyati tat karma tato vadhyo bhaviṣyati ||
तस्यैते निशितास्तीक्ष्णाः पत्रिपत्राङ्गवाजिनः।पतत्रिण इवासौम्याः शराः पास्यन्ति शोणितम्॥
tasyaite niśitāstīkṣṇāḥ patripatrāṅgavājinaḥ |patatriṇa ivāsaumyāḥ śarāḥ pāsyanti śoṇitam ||
तं सन्दिश महावाहो लक्ष्मणं शुभलक्षणम्।राक्षसस्य विनाशाय वज्रं वज्रधरो यथा॥
taṃ sandiśa mahāvāho lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam |rākṣasasya vināśāya vajraṃ vajradharo yathā ||
मनुजवर न कालविप्रकर्षो रिपुनिधनं प्रति यत् क्षमो ऽद्य कर्तुम्।त्वमति सृज रिपोर्वधाय वाणीममररिपोर्मथने यथा महेन्द्रः॥
manujavara na kālaviprakarṣo ripunidhanaṃ prati yat kṣamo 'dya kartum |tvamati sṛja riporvadhāya vāṇīmamararipormathane yathā mahendraḥ ||
समाप्तकर्मा हि स राक्षसाधिपो भवत्यदृस्यः समरे सुरासुरैः।युयुत्सता तेन समाप्तकर्मणा भवेत् सुराणामपि संशयो महान्॥
samāptakarmā hi sa rākṣasādhipo bhavatyadṛsyaḥ samare surāsuraiḥ |yuyutsatā tena samāptakarmaṇā bhavet surāṇāmapi saṃśayo mahān ||
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे चतुरशीतितमः सर्गः॥
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe caturaśītitamaḥ sargaḥ ||