Kanda.Sarga 6.86

अथ तस्यामवस्थायां लक्ष्मणं रावणानुजः।परेषामहितं वाक्यमर्थसाधकमब्रवीत्॥

atha tasyāmavasthāyāṃ lakṣmaṇaṃ rāvaṇānujaḥ |pareṣāmahitaṃ vākyamarthasādhakamabravīt ||

यदेतद्राक्षसानीकं मेघश्यामं विलोक्यते।एतदायोध्यतां शीघ्रं कपिभिः पादपायुधैः॥

yadetadrākṣasānīkaṃ meghaśyāmaṃ vilokyate |etadāyodhyatāṃ śīghraṃ kapibhiḥ pādapāyudhaiḥ ||

अस्यानीकस्य महतो भेदने यत लक्ष्मण।राक्षसेन्द्रसुतो ऽप्यत्र भिन्ने दृश्यो भविष्यति॥

asyānīkasya mahato bhedane yata lakṣmaṇa |rākṣasendrasuto 'pyatra bhinne dṛśyo bhaviṣyati ||

स त्वमिन्द्राशनिप्रख्यैः शरैरवकिरन् परान्।अभिद्रवाशु यावद्वै नैतत् कर्म समाप्यते॥

sa tvamindrāśaniprakhyaiḥ śarairavakiran parān |abhidravāśu yāvadvai naitat karma samāpyate ||

जहि वीर दुरात्मानं मायापरमधार्मिकम्।रावणिं क्रूरकर्माणं सर्वलोकभयावहम्॥

jahi vīra durātmānaṃ māyāparamadhārmikam |rāvaṇiṃ krūrakarmāṇaṃ sarvalokabhayāvaham ||

विभीषणवचः श्रुत्वा लक्ष्मणः शुभलक्षणः।ववर्ष शरवर्षाणि राक्षसेन्द्रसुतं प्रति॥

vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā lakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥ |vavarṣa śaravarṣāṇi rākṣasendrasutaṃ prati ||

ऋक्षाः शाखामृगाश्चापि द्रुमाद्रिनखयोधिनः।अभ्यधावन्त सहितास्तदनीकमवस्थितम्॥

ṛkṣāḥ śākhāmṛgāścāpi drumādrinakhayodhinaḥ |abhyadhāvanta sahitāstadanīkamavasthitam ||

राक्षसाश्च शितैर्बाणैरसिभिः शक्तितोमरैः।उद्यतैः समवर्तन्त कपिसैन्यजिघांसवः॥

rākṣasāśca śitairbāṇairasibhiḥ śaktitomaraiḥ |udyataiḥ samavartanta kapisainyajighāṃsavaḥ ||

स सम्प्रहारस्तुमुलः सञ्जज्ञे कपिराक्षसाम्।शब्देन महता लङ्कां नादयन् वै समन्ततः॥

sa samprahārastumulaḥ sañjajñe kapirākṣasām |śabdena mahatā laṅkāṃ nādayan vai samantataḥ ||

शस्त्रैश्च बहुधाकारैः शितैर्बाणैश्च पादपैः।उद्यतैर्गिरिशृङ्गैश्च घोरैराकाशमावृतम्॥

śastraiśca bahudhākāraiḥ śitairbāṇaiśca pādapaiḥ |udyatairgiriśṛṅgaiśca ghorairākāśamāvṛtam ||

ते राक्षसा वानरेषु विकृताननबाहवः।निवेशयन्तः शस्त्राणि चक्रुस्ते सुमहद्भयम्॥

te rākṣasā vānareṣu vikṛtānanabāhavaḥ |niveśayantaḥ śastrāṇi cakruste sumahadbhayam ||

तथैव सकलैर्वृक्षैर्गिरिशृङ्गैश्च वानराः।अभिजघ्नुर्निजघ्नुश्च समरे राक्षसर्षभान्॥

tathaiva sakalairvṛkṣairgiriśṛṅgaiśca vānarāḥ |abhijaghnurnijaghnuśca samare rākṣasarṣabhān ||

ऋक्षवानरमुख्यैश्च महाकायैर्महाबलैः।रक्षसां वध्यमानानां महद्भयमजायत॥

ṛkṣavānaramukhyaiśca mahākāyairmahābalaiḥ |rakṣasāṃ vadhyamānānāṃ mahadbhayamajāyata ||

स्वमनीकं विषण्णं तु श्रुत्वा शत्रुभिरार्दितम्।उदतिष्ठत दुर्धर्षस्तत्कर्मण्यननुष्ठिते॥

svamanīkaṃ viṣaṇṇaṃ tu śrutvā śatrubhirārditam |udatiṣṭhata durdharṣastatkarmaṇyananuṣṭhite ||

वृक्षान्धकारान्निर्गत्य जातक्रोधः स रावणिः।आरुरोह रथं सज्जं पूर्वयुक्तं सराक्षसः॥

vṛkṣāndhakārānnirgatya jātakrodhaḥ sa rāvaṇiḥ |āruroha rathaṃ sajjaṃ pūrvayuktaṃ sarākṣasaḥ ||

स भीमकार्मुकधरः कालमेघसमप्रभः।रक्तास्यनयनः क्रुद्धो बभौ मृत्युरिवान्तकः॥

sa bhīmakārmukadharaḥ kālameghasamaprabhaḥ |raktāsyanayanaḥ kruddho babhau mṛtyurivāntakaḥ ||

दृष्ट्वैव तु रथस्थं तं पर्यवर्तत तद्बलम्।रक्षसां भीमवेगानां लक्ष्मणेन युयुत्सताम्॥

dṛṣṭvaiva tu rathasthaṃ taṃ paryavartata tadbalam |rakṣasāṃ bhīmavegānāṃ lakṣmaṇena yuyutsatām ||

तस्मिन् काले तु हनुमानुद्यम्य सुदुरासदम्।धरणीधरसङ्काशो महावृक्षमरिन्दमः॥

tasmin kāle tu hanumānudyamya sudurāsadam |dharaṇīdharasaṅkāśo mahāvṛkṣamarindamaḥ ||

स राक्षसानां तत्सैन्यं कालाग्निरिव निर्दहन्।चकार बहुभिर्वृक्षैर्निस्सञ्ज्ञं युधि वानरः॥

sa rākṣasānāṃ tatsainyaṃ kālāgniriva nirdahan |cakāra bahubhirvṛkṣairnissañjñaṃ yudhi vānaraḥ ||

विध्वंसयन्तं तरसा दृष्ट्वैव पवनात्मजम्।राक्षसानां सहस्राणि हनुमन्तमवाकिरन्॥

vidhvaṃsayantaṃ tarasā dṛṣṭvaiva pavanātmajam |rākṣasānāṃ sahasrāṇi hanumantamavākiran ||

शितशूलधराः शूलैरसिभिश्चासिपाणयः।शक्तिभिः शक्तिहस्ताश्च पट्टिशैः पट्टिशायुधाः॥

śitaśūladharāḥ śūlairasibhiścāsipāṇayaḥ |śaktibhiḥ śaktihastāśca paṭṭiśaiḥ paṭṭiśāyudhāḥ ||

परिधैश्च गदाभिश्च चक्रैश्च शुभदर्शनैः।शतशश्च शतघ्नीभिरायसैरपि मुद्गरैः॥

paridhaiśca gadābhiśca cakraiśca śubhadarśanaiḥ |śataśaśca śataghnībhirāyasairapi mudgaraiḥ ||

घौरैः परश्वधैश्चैव भिन्दिपालैश्च राक्षसाः।मुष्टिभिर्वज्रकल्पैश्च तलैरशनिसन्निभैः।अभिजघ्नुः समासाद्य समन्तात् पर्वतोपमम्॥

ghauraiḥ paraśvadhaiścaiva bhindipālaiśca rākṣasāḥ |muṣṭibhirvajrakalpaiśca talairaśanisannibhaiḥ |abhijaghnuḥ samāsādya samantāt parvatopamam ||

तेषामपि च सङ्क्रुद्धश्चकार कदनं महत् ॥ ६.८६.२४ ॥टिभिर्वज्रकल्पैश्च तलैरशनिसन्निभैः।स ददर्श कपिश्रेष्ठमचलोपममिन्द्रजित्।सूदयन्तमभित्रघ्नममित्रान् पवनात्मजम्॥

teṣāmapi ca saṅkruddhaścakāra kadanaṃ mahat || 6.86.24 ||ṭibhirvajrakalpaiśca talairaśanisannibhaiḥ |sa dadarśa kapiśreṣṭhamacalopamamindrajit |sūdayantamabhitraghnamamitrān pavanātmajam ||

स सारथिमुवाचेदं याहि यत्रैष वानरः।क्षयमेष हि नः कुर्याद्राक्षसानामुपेक्षितः॥

sa sārathimuvācedaṃ yāhi yatraiṣa vānaraḥ |kṣayameṣa hi naḥ kuryādrākṣasānāmupekṣitaḥ ||

इत्युक्तः सारथिस्तेन ययौ यत्र स मारुतिः।वहन् परमदुर्धर्षं स्थितमिन्द्रजितं रथे॥

ityuktaḥ sārathistena yayau yatra sa mārutiḥ |vahan paramadurdharṣaṃ sthitamindrajitaṃ rathe ||

सो ऽभ्युपेत्य शरान् खड्गान् पट्टिशांश्च परश्वधान्।अभ्यवर्षत दुर्द्धर्षः कपिमूर्ध्नि स राक्षसः॥

so 'bhyupetya śarān khaḍgān paṭṭiśāṃśca paraśvadhān |abhyavarṣata durddharṣaḥ kapimūrdhni sa rākṣasaḥ ||

तानि शस्त्राणि घोराणि प्रतिगृह्य स मारुतिः।रोषेण महता ऽ ऽविष्टो वाक्यं चेदमुवाच ह॥

tāni śastrāṇi ghorāṇi pratigṛhya sa mārutiḥ |roṣeṇa mahatā ' 'viṣṭo vākyaṃ cedamuvāca ha ||

युद्ध्यस्व यदि शूरो ऽसि रावणात्मज दुर्मते।वायुपुत्रं समासाद्य जीवन्न प्रतियास्यसि॥

yuddhyasva yadi śūro 'si rāvaṇātmaja durmate |vāyuputraṃ samāsādya jīvanna pratiyāsyasi ||

बाहुभ्यां प्रतियुध्यस्व यदि मे द्वन्द्वमाहवे।वेगं सहस्व दुर्बुद्धे ततस्त्वं रक्षसां वरः॥

bāhubhyāṃ pratiyudhyasva yadi me dvandvamāhave |vegaṃ sahasva durbuddhe tatastvaṃ rakṣasāṃ varaḥ ||

हनुमन्तं जिघांसन्तं समुद्यतशरासनम्।रावणात्मजमाचष्टे लक्ष्मणाय विभीषणः॥

hanumantaṃ jighāṃsantaṃ samudyataśarāsanam |rāvaṇātmajamācaṣṭe lakṣmaṇāya vibhīṣaṇaḥ ||

यः स वासवनिर्जेता रावणस्यात्मसम्भवः।स एष रथमास्थाय हनुमन्तं जिघांसति॥

yaḥ sa vāsavanirjetā rāvaṇasyātmasambhavaḥ |sa eṣa rathamāsthāya hanumantaṃ jighāṃsati ||

तमप्रतिमसंस्थानैः शरैः शत्रुविदारणैः।जीवितान्तकरैर्घोरैः सौमित्रे रावणिं जहि॥

tamapratimasaṃsthānaiḥ śaraiḥ śatruvidāraṇaiḥ |jīvitāntakarairghoraiḥ saumitre rāvaṇiṃ jahi ||

इत्येवमुक्तस्तु तदा महात्मा विभीषणेनारिविभीषणेन।ददर्श तं पर्वतसन्निकाशं रणे स्थितं भीमबलं नदन्तम्॥

ityevamuktastu tadā mahātmā vibhīṣaṇenārivibhīṣaṇena |dadarśa taṃ parvatasannikāśaṃ raṇe sthitaṃ bhīmabalaṃ nadantam ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे षडशीतितमः सर्गः॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe ṣaḍaśītitamaḥ sargaḥ ||