Kanda.Sarga 6.87

एवमुक्त्वा तु सौमित्रिं जातहर्षो विभीषणः।धनुष्पाणिनमादाय त्वरमाणो जगाम ह॥

evamuktvā tu saumitriṃ jātaharṣo vibhīṣaṇaḥ |dhanuṣpāṇinamādāya tvaramāṇo jagāma ha ||

अविदूरं ततो गत्वा प्रविश्य च महद्वनम्।दर्शयामास तत्कर्म लक्ष्मणाय विभीषणः॥

avidūraṃ tato gatvā praviśya ca mahadvanam |darśayāmāsa tatkarma lakṣmaṇāya vibhīṣaṇaḥ ||

नीलजीमूतसङ्काशं न्यग्रोधं भीमदर्शनम्।तेजस्वी रावणभ्राता लक्ष्मणाय न्यवेदयत्॥

nīlajīmūtasaṅkāśaṃ nyagrodhaṃ bhīmadarśanam |tejasvī rāvaṇabhrātā lakṣmaṇāya nyavedayat ||

इहोपहारं भूतानां बलवान् रावणात्मजः।उपहृत्य ततः पश्चात् सङ्ग्राममभिवर्तते॥

ihopahāraṃ bhūtānāṃ balavān rāvaṇātmajaḥ |upahṛtya tataḥ paścāt saṅgrāmamabhivartate ||

अदृश्यः सर्वभूतानां ततो भवति राक्षसः।निहन्ति समरे शत्रून् बध्नाति च शरोत्तमैः॥

adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ tato bhavati rākṣasaḥ |nihanti samare śatrūn badhnāti ca śarottamaiḥ ||

तमप्रविष्टन्यग्रोधं बलिनं रावणात्मजम्।विध्वंसय शरैस्तीक्ष्णैः सरथं साश्वसारथिम्॥

tamapraviṣṭanyagrodhaṃ balinaṃ rāvaṇātmajam |vidhvaṃsaya śaraistīkṣṇaiḥ sarathaṃ sāśvasārathim ||

तथेत्युक्त्वा महातेजाः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः।बभूवावस्थितस्तत्र चित्रं विस्फारयन् धनुः॥

tathetyuktvā mahātejāḥ saumitrirmitranandanaḥ |babhūvāvasthitastatra citraṃ visphārayan dhanuḥ ||

स रथेनाग्निवर्णेन बलवान् रावणात्मजः।इन्द्रजित् कवची धन्वी सध्वजः प्रत्यदृश्यत॥

sa rathenāgnivarṇena balavān rāvaṇātmajaḥ |indrajit kavacī dhanvī sadhvajaḥ pratyadṛśyata ||

तमुवाच महातेजाः पौलस्त्यमपराजितम्।समाह्वये त्वां समरे सम्यग्युद्धं प्रयच्छ मे॥

tamuvāca mahātejāḥ paulastyamaparājitam |samāhvaye tvāṃ samare samyagyuddhaṃ prayaccha me ||

एवमुक्तो महातेजा मनस्वी रावणात्मजः।अब्रवीत् परुषं वाक्यं तत्र दृष्ट्वा विभीषणम्॥

evamukto mahātejā manasvī rāvaṇātmajaḥ |abravīt paruṣaṃ vākyaṃ tatra dṛṣṭvā vibhīṣaṇam ||

इह त्वं जातसंवृद्धः साक्षाद्भ्राता पितुर्मम।कथं द्रुह्यसि पुत्रस्य पितृव्यो मम राक्षस॥

iha tvaṃ jātasaṃvṛddhaḥ sākṣādbhrātā piturmama |kathaṃ druhyasi putrasya pitṛvyo mama rākṣasa ||

न ज्ञातित्वं न सौहार्दं न जातिस्तव दुर्मते।प्रमाणं न च सौदर्यं न धर्मो धर्मदूषण॥

na jñātitvaṃ na sauhārdaṃ na jātistava durmate |pramāṇaṃ na ca saudaryaṃ na dharmo dharmadūṣaṇa ||

शोच्यस्त्वमसि दुर्बुद्धे निन्दनीयश्च साधुभिः।यस्त्वं स्वजनमुत्सृज्य परभृत्यत्वमागतः॥

śocyastvamasi durbuddhe nindanīyaśca sādhubhiḥ |yastvaṃ svajanamutsṛjya parabhṛtyatvamāgataḥ ||

नैतच्छिथिलया बुद्ध्या त्वं वेत्सि महदन्तरम्।क्वच स्वजनसंवासः क्वच नीचपराश्रयः॥

naitacchithilayā buddhyā tvaṃ vetsi mahadantaram |kvaca svajanasaṃvāsaḥ kvaca nīcaparāśrayaḥ ||

गुणवान् वा परजनः स्वजनो निर्गुणो ऽपि वा।निर्गुणः स्वजनः श्रेयान् यः परः पर एव सः॥

guṇavān vā parajanaḥ svajano nirguṇo 'pi vā |nirguṇaḥ svajanaḥ śreyān yaḥ paraḥ para eva saḥ ||

यः स्वपक्षं परित्यज्य परपक्षं निषेवते।स स्वपक्षे क्षयं प्राप्ते पश्चात्तैरेव हन्यते॥

yaḥ svapakṣaṃ parityajya parapakṣaṃ niṣevate |sa svapakṣe kṣayaṃ prāpte paścāttaireva hanyate ||

निरनुक्रोशता चेयं यादृशी ते निशाचर।स्वजनेन त्वया शक्यं परुषं रावणानुज॥

niranukrośatā ceyaṃ yādṛśī te niśācara |svajanena tvayā śakyaṃ paruṣaṃ rāvaṇānuja ||

इत्युक्तो भ्रातृपुत्रेण प्रत्युवाच विभीषणः॥

ityukto bhrātṛputreṇa pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ ||

अजानन्निव मच्छीलं किं राक्षस विकत्थसे।राक्षसेन्द्रसुतासाधो पारुष्यं त्यज गौरवात्॥

ajānanniva macchīlaṃ kiṃ rākṣasa vikatthase |rākṣasendrasutāsādho pāruṣyaṃ tyaja gauravāt ||

कुले यद्यप्यहं जातो रक्षसां क्रूरकर्मणाम्।गुणो ऽयं प्रथमो नृणां तन्मे शीलमराक्षसम्॥

kule yadyapyahaṃ jāto rakṣasāṃ krūrakarmaṇām |guṇo 'yaṃ prathamo nṛṇāṃ tanme śīlamarākṣasam ||

न रमे दारुणेनाहं न चाधर्मेण वै रमे।भ्रात्रा विषमशीलेन कथं भ्राता निरस्यते॥

na rame dāruṇenāhaṃ na cādharmeṇa vai rame |bhrātrā viṣamaśīlena kathaṃ bhrātā nirasyate ||

धर्मात् प्रच्युतशीलं हि पुरुषं पापनिश्चयम्।त्यक्त्वा सुखमवाप्नोति हस्तादाशीविषं यथा॥

dharmāt pracyutaśīlaṃ hi puruṣaṃ pāpaniścayam |tyaktvā sukhamavāpnoti hastādāśīviṣaṃ yathā ||

हिंसापरस्वहरणे परदाराभिमर्शनम्।त्याज्यमाहुर्दुराचारं वेश्म प्रज्वलितं यथा॥

hiṃsāparasvaharaṇe paradārābhimarśanam |tyājyamāhurdurācāraṃ veśma prajvalitaṃ yathā ||

परस्वानां च हरणं परदाराभिमर्शनम्।सुहृदामतिशङ्का च त्रयो दोषाः क्षयाबहाः॥

parasvānāṃ ca haraṇaṃ paradārābhimarśanam |suhṛdāmatiśaṅkā ca trayo doṣāḥ kṣayābahāḥ ||

महर्षिणां वधो घोरः सर्वदेवैश्च विग्रहः।अभिमानश्च कोपश्च वैरित्वं प्रतिकूलता॥

maharṣiṇāṃ vadho ghoraḥ sarvadevaiśca vigrahaḥ |abhimānaśca kopaśca vairitvaṃ pratikūlatā ||

एते दोषा मम भ्रातुर्जीवितैश्वर्यनाशनाः।गुणान् प्रच्छादयामासुः पर्वतानिव तोयदाः।दोषैरेतैः परित्यक्तो मया भ्राता पिता तव॥

ete doṣā mama bhrāturjīvitaiśvaryanāśanāḥ |guṇān pracchādayāmāsuḥ parvatāniva toyadāḥ |doṣairetaiḥ parityakto mayā bhrātā pitā tava ||

नेयमस्ति पुरी लङ्का न च त्वं न च ते पिता ॥ ६.८७.२७ ॥्छादयामासुः पर्वतानिव तोयदाः।अतिमानी च बालश्च दुर्विनीतश्च राक्षस।बद्धस्त्वं कालपाशेन ब्रूहि मां यद्यदिच्छसि॥

neyamasti purī laṅkā na ca tvaṃ na ca te pitā || 6.87.27 ||chādayāmāsuḥ parvatāniva toyadāḥ |atimānī ca bālaśca durvinītaśca rākṣasa |baddhastvaṃ kālapāśena brūhi māṃ yadyadicchasi ||

अद्य ते व्यसनं प्राप्तं किं मां त्वमिह वक्ष्यसि।प्रवेष्टुं न त्वया शक्यो न्यग्रोधो राक्षसाधम॥

adya te vyasanaṃ prāptaṃ kiṃ māṃ tvamiha vakṣyasi |praveṣṭuṃ na tvayā śakyo nyagrodho rākṣasādhama ||

धर्षयित्वा च काकुत्स्थौ न शक्यं जीवितुं त्वया।युद्ध्यस्व नरदेवेन लक्ष्मणेन रणे सह।हतस्त्वं देवताकार्यं करिष्यसि यमक्षये॥

dharṣayitvā ca kākutsthau na śakyaṃ jīvituṃ tvayā |yuddhyasva naradevena lakṣmaṇena raṇe saha |hatastvaṃ devatākāryaṃ kariṣyasi yamakṣaye ||

निदर्शयस्वात्मबलं समुद्यतं कुरुष्व सर्वायुधसायकव्ययम्।न लक्ष्मणस्यैत्य हि बाणगोचरं त्वमद्य जीवन् सबलो गमिष्यसि॥

nidarśayasvātmabalaṃ samudyataṃ kuruṣva sarvāyudhasāyakavyayam |na lakṣmaṇasyaitya hi bāṇagocaraṃ tvamadya jīvan sabalo gamiṣyasi ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे सप्ताशतीतितमः सर्गः॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe saptāśatītitamaḥ sargaḥ ||