Kanda.Sarga 6.88

विभीषणवचः श्रुत्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः।अब्रवीत् परुषं वाक्यं वेगेनाभ्युत्पपात ह॥

vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā rāvaṇiḥ krodhamūrcchitaḥ |abravīt paruṣaṃ vākyaṃ vegenābhyutpapāta ha ||

उद्यतायुधनिस्त्रिंशो रथे सुसमलङ्कृते।कालाश्वयुक्ते महति स्थितः कालान्तकोपमः॥

udyatāyudhanistriṃśo rathe susamalaṅkṛte |kālāśvayukte mahati sthitaḥ kālāntakopamaḥ ||

महाप्रमाणमुद्यम्य विपुलं वेगवद्दृढम्।धनुर्भीमं परामृश्य शरांश्चामित्रशातनान्॥

mahāpramāṇamudyamya vipulaṃ vegavaddṛḍham |dhanurbhīmaṃ parāmṛśya śarāṃścāmitraśātanān ||

तं ददर्श महेष्वासो रथे सुसमलङ्कृतः।अलङ्कृतममित्रघ्नं राघवस्यानुजं बली।हनुमत्पृष्ठमासीनमुदयस्थरविप्रभम्॥

taṃ dadarśa maheṣvāso rathe susamalaṅkṛtaḥ |alaṅkṛtamamitraghnaṃ rāghavasyānujaṃ balī |hanumatpṛṣṭhamāsīnamudayastharaviprabham ||

उवाचैनं समारब्धः सौमित्रिं सविभीषणम्।तांश्च वानरशार्दूलान् पश्यध्वं मे पराक्रमम्॥

uvācainaṃ samārabdhaḥ saumitriṃ savibhīṣaṇam |tāṃśca vānaraśārdūlān paśyadhvaṃ me parākramam ||

अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टं शरवर्षं दुरासदम्।मुक्तं वर्षमिवाकाशे वारयिष्यथ संयुगे॥

adya matkārmukotsṛṣṭaṃ śaravarṣaṃ durāsadam |muktaṃ varṣamivākāśe vārayiṣyatha saṃyuge ||

अद्य वो मामका बाणा महाकार्मुकनिस्सृताः।विधमिष्यन्ति गात्राणि तूलराशिमिवानलः॥

adya vo māmakā bāṇā mahākārmukanissṛtāḥ |vidhamiṣyanti gātrāṇi tūlarāśimivānalaḥ ||

तीक्ष्णसायकनिर्भिन्नान् शूलशक्त्यष्टितोमरैः।अद्य वो गमयिष्यामि सर्वानेव यमक्षयम्॥

tīkṣṇasāyakanirbhinnān śūlaśaktyaṣṭitomaraiḥ |adya vo gamayiṣyāmi sarvāneva yamakṣayam ||

क्षिपतः शरवर्षाणि क्षिप्रहस्तस्य मे युधि।जीमूतस्येव नदतः कः स्थास्यति ममाग्रतः॥

kṣipataḥ śaravarṣāṇi kṣiprahastasya me yudhi |jīmūtasyeva nadataḥ kaḥ sthāsyati mamāgrataḥ ||

रात्रियुद्धे मया पूर्वं वज्राशनिसमैः शरैः।शायितौ स्थो मया भूमौ विसञ्ज्ञौ सपुरस्सरौ॥

rātriyuddhe mayā pūrvaṃ vajrāśanisamaiḥ śaraiḥ |śāyitau stho mayā bhūmau visañjñau sapurassarau ||

स्मृतिर्न ते ऽस्ति वा मन्ये व्यक्तं वा यमसादनम्।आशीविषमिव क्रुद्धं यन्मां योद्धुं व्यवस्थितः॥

smṛtirna te 'sti vā manye vyaktaṃ vā yamasādanam |āśīviṣamiva kruddhaṃ yanmāṃ yoddhuṃ vyavasthitaḥ ||

तच्छुत्वा राक्षसेन्द्रस्य गर्जितं लक्ष्णस्तदा।अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं वाक्यमब्रवीत्॥

tacchutvā rākṣasendrasya garjitaṃ lakṣṇastadā |abhītavadanaḥ kruddho rāvaṇiṃ vākyamabravīt ||

उक्तश्च दुर्गमः पारः कार्याणां राक्षस त्वया।कार्याणां कर्मणा पारं यो गच्छति स बुद्धिमान्॥

uktaśca durgamaḥ pāraḥ kāryāṇāṃ rākṣasa tvayā |kāryāṇāṃ karmaṇā pāraṃ yo gacchati sa buddhimān ||

स त्वमर्थस्य हीनार्थो दुरवापस्य केनचित्।वचो व्याहृत्य जानीषे कृतार्थो ऽस्मीति दुर्मते॥

sa tvamarthasya hīnārtho duravāpasya kenacit |vaco vyāhṛtya jānīṣe kṛtārtho 'smīti durmate ||

अन्तर्धानगतेनाजौ यस्त्वया ऽ ऽचरितस्तदा।तस्कराचरितो मार्गो नैष वीरनिषेवितः॥

antardhānagatenājau yastvayā ' 'caritastadā |taskarācarito mārgo naiṣa vīraniṣevitaḥ ||

यथा बाणपथं प्राप्य स्थितो ऽहं तव राक्षस।दर्शयस्वाद्य तत्तेजो वाचा त्वं किं विकत्थसे॥

yathā bāṇapathaṃ prāpya sthito 'haṃ tava rākṣasa |darśayasvādya tattejo vācā tvaṃ kiṃ vikatthase ||

एवमुक्तो धनुर्भीमं परामृश्य महाबलः।ससर्ज निशितान् बाणानिन्द्रजित् समितिञ्जयः॥

evamukto dhanurbhīmaṃ parāmṛśya mahābalaḥ |sasarja niśitān bāṇānindrajit samitiñjayaḥ ||

ते निसृष्टा महावेगाः शराः सर्पविषोपमाः।सम्प्राप्य लक्ष्मणं पेतुः श्वसन्त इव पन्नगाः॥

te nisṛṣṭā mahāvegāḥ śarāḥ sarpaviṣopamāḥ |samprāpya lakṣmaṇaṃ petuḥ śvasanta iva pannagāḥ ||

शरैरतिमहावेगैर्वेगवान् रावणात्मजः।सौमित्रिमिन्द्रजिद्युद्धे विव्याध शुभलक्षणम्॥

śarairatimahāvegairvegavān rāvaṇātmajaḥ |saumitrimindrajidyuddhe vivyādha śubhalakṣaṇam ||

स शरैरतिविद्धाङ्गो रुधिरेण समुक्षितः।शुशुभे लक्ष्मणः श्रीमान् विधूम इव पावकः॥

sa śarairatividdhāṅgo rudhireṇa samukṣitaḥ |śuśubhe lakṣmaṇaḥ śrīmān vidhūma iva pāvakaḥ ||

इन्द्रजित्त्वात्मनः कर्म प्रसमीक्ष्याधिगम्य च।विनद्य सुमहानादमिदं वचनमब्रवीत्॥

indrajittvātmanaḥ karma prasamīkṣyādhigamya ca |vinadya sumahānādamidaṃ vacanamabravīt ||

पत्रिणः शितधारास्ते शरा मत्कार्मुकच्युताः।आदास्यन्ते ऽद्य सौमित्रे जिवितं जिवितान्तगाः॥

patriṇaḥ śitadhārāste śarā matkārmukacyutāḥ |ādāsyante 'dya saumitre jivitaṃ jivitāntagāḥ ||

अद्य गोमायुसङ्घाश्च श्येनसङ्घाश्च लक्ष्मण।गृध्राश्च निपतन्तु त्वां गतासुं निहतं मया॥

adya gomāyusaṅghāśca śyenasaṅghāśca lakṣmaṇa |gṛdhrāśca nipatantu tvāṃ gatāsuṃ nihataṃ mayā ||

क्षत्रबन्धुं सदानार्यं रामः परमादुर्मतिः।भक्तं भ्रातरमद्यैव त्वां द्रक्ष्यति मया हतम्॥

kṣatrabandhuṃ sadānāryaṃ rāmaḥ paramādurmatiḥ |bhaktaṃ bhrātaramadyaiva tvāṃ drakṣyati mayā hatam ||

विशस्तकवचं भूमौ व्यपविद्धशरासनम्।हृतोत्तमाङ्गं सौमित्रे त्वामद्य निहतं मया॥

viśastakavacaṃ bhūmau vyapaviddhaśarāsanam |hṛtottamāṅgaṃ saumitre tvāmadya nihataṃ mayā ||

इति ब्रुवाणं संरब्धं परुषं रावणात्मजम्।हेतुमद्वाक्यमत्यर्थं लक्ष्मणः प्रत्युवाच ह॥

iti bruvāṇaṃ saṃrabdhaṃ paruṣaṃ rāvaṇātmajam |hetumadvākyamatyarthaṃ lakṣmaṇaḥ pratyuvāca ha ||

वाग्बलं त्यज दुर्बुद्धे क्रूरकर्मा ऽसि राक्षस।अथ कस्माद्वदस्येतत् सम्पादय सुकर्मणा॥

vāgbalaṃ tyaja durbuddhe krūrakarmā 'si rākṣasa |atha kasmādvadasyetat sampādaya sukarmaṇā ||

अकृत्वा कत्थसे कर्म किमर्थमिह राक्षस।कुरु तत्कर्म येनाहं श्रद्दध्यां तव कत्थनम्॥

akṛtvā katthase karma kimarthamiha rākṣasa |kuru tatkarma yenāhaṃ śraddadhyāṃ tava katthanam ||

अनुक्त्वा परुषं वाक्यं किञ्चिदप्यनवाक्षिपन्।अविकत्थन् वधिष्यामि त्वां पश्य पुरुषाधम॥

anuktvā paruṣaṃ vākyaṃ kiñcidapyanavākṣipan |avikatthan vadhiṣyāmi tvāṃ paśya puruṣādhama ||

इत्युक्त्वा पञ्च नाराचानाकर्णापूरितान् शितान्।निजघान महावेगान् लक्ष्मणो राक्षसोरसि॥

ityuktvā pañca nārācānākarṇāpūritān śitān |nijaghāna mahāvegān lakṣmaṇo rākṣasorasi ||

सुपत्रवाजिता बाणा ज्वलिता इव पन्नगाः।नैर्ऋतोरस्यभासन्त सवितू रश्मयो यथा॥

supatravājitā bāṇā jvalitā iva pannagāḥ |nairṛtorasyabhāsanta savitū raśmayo yathā ||

स शरैराहतस्तेन सरोषो रावणात्मजः।सुप्रयुक्तैस्त्रिभिर्बाणैः प्रतिविव्याध लक्ष्मणम्॥

sa śarairāhatastena saroṣo rāvaṇātmajaḥ |suprayuktaistribhirbāṇaiḥ prativivyādha lakṣmaṇam ||

स बभूव तदा भीमो नरराक्षससिंहयोः।विमर्दस्तुमुलो युद्धे परस्परजयैषिणोः॥

sa babhūva tadā bhīmo nararākṣasasiṃhayoḥ |vimardastumulo yuddhe parasparajayaiṣiṇoḥ ||

उभौ हि बलसम्पन्नावुभौ विक्रमशालिनौ॥

ubhau hi balasampannāvubhau vikramaśālinau ||

उभावपि सुविक्रान्तौ सर्वशस्त्रास्त्रकोविदौ।उभौ परमदुर्जेयावतुल्यबलतेजसौ॥

ubhāvapi suvikrāntau sarvaśastrāstrakovidau |ubhau paramadurjeyāvatulyabalatejasau ||

युयुधाते तदा वीरौ ग्रहाविव नभोगतौ॥

yuyudhāte tadā vīrau grahāviva nabhogatau ||

बलवृत्राविवाभीतौ युधि तौ दुष्प्रधर्षणौ।युयुधाते महात्मानौ तदा केसरिणाविव॥

balavṛtrāvivābhītau yudhi tau duṣpradharṣaṇau |yuyudhāte mahātmānau tadā kesariṇāviva ||

बहूनवसृजन्तौ हि मार्गणौघानवस्थितौ।नरराक्षससिंहौ तौ प्रहृष्टावभ्ययुध्यताम्॥

bahūnavasṛjantau hi mārgaṇaughānavasthitau |nararākṣasasiṃhau tau prahṛṣṭāvabhyayudhyatām ||

सुसम्प्रहृष्टौ नरराक्षसोत्तमौ जयैषिणौ मार्गणचापधारिणौ।परस्परं तौ प्रववर्षतुर्भृशं शरौघवर्षेण बलाहकाविव॥

susamprahṛṣṭau nararākṣasottamau jayaiṣiṇau mārgaṇacāpadhāriṇau |parasparaṃ tau pravavarṣaturbhṛśaṃ śaraughavarṣeṇa balāhakāviva ||

अभिप्रवृद्धौ युधि युद्धकोविदौ शरासिचण्डौ शितशस्त्रधारिणौ।अभीक्ष्णमाविव्यधतुर्महाबलौ महाहवे शम्बरवासवाविव॥

abhipravṛddhau yudhi yuddhakovidau śarāsicaṇḍau śitaśastradhāriṇau |abhīkṣṇamāvivyadhaturmahābalau mahāhave śambaravāsavāviva ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे अष्टाशीतितमः सर्गः॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe aṣṭāśītitamaḥ sargaḥ ||