काण्ड.सर्ग 7.17

अथ राजन्महाबाहुर्विचरन्स महीतले ।हिमवद्वनमासाद्य परिचक्राम रावणः॥

atha rājanmahābāhurvicaransa mahītale |himavadvanamāsādya paricakrāma rāvaṇaḥ ||

तत्रापश्यत्स वै कन्यां कृष्णाजिनजटाधराम् ।आर्षेण विधिना युक्तां दीप्यन्तीं देवतामिव॥

tatrāpaśyatsa vai kanyāṃ kṛṣṇājinajaṭādharām |ārṣeṇa vidhinā yuktāṃ dīpyantīṃ devatāmiva ||

स दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां कन्यां तां सुमहाव्रताम् ।काममोहपरीतात्मा पप्रच्छ प्रहसन्निव॥

sa dṛṣṭvā rūpasampannāṃ kanyāṃ tāṃ sumahāvratām |kāmamohaparītātmā papraccha prahasanniva ||

किमिदं वर्तसे भद्रे विरुद्धं यौवनस्य ते ।नहि युक्ता तवैतस्य रूपस्यैव प्रतिक्रिया ॥ ७.१७.४ ॥रूपं ते ऽनुपमं भीरु कामोन्मादकरं नृणाम् ।न युक्तं तपसि स्थातुं निर्गतो ह्येष निर्णयः॥

kimidaṃ vartase bhadre viruddhaṃ yauvanasya te |nahi yuktā tavaitasya rūpasyaiva pratikriyā || 7.17.4 ||rūpaṃ te 'nupamaṃ bhīru kāmonmādakaraṃ nṛṇām |na yuktaṃ tapasi sthātuṃ nirgato hyeṣa nirṇayaḥ ||

कस्यासि किमिदं भद्रे कश्च भर्ता वरानने ।येन सम्भुज्यसे भीरु स नरः पुण्यभाग्भुवि॥

kasyāsi kimidaṃ bhadre kaśca bhartā varānane |yena sambhujyase bhīru sa naraḥ puṇyabhāgbhuvi ||

पृच्छतः शंस मे सर्वं कस्य हेतोः परिश्रमः ।एवमुक्ता तु सा कन्या रावणेन यशस्विनी॥

pṛcchataḥ śaṃsa me sarvaṃ kasya hetoḥ pariśramaḥ |evamuktā tu sā kanyā rāvaṇena yaśasvinī ||

अब्रवीद्विधिवत्कृत्वा तस्यातिथ्यं तपोधना ।कुशध्वजो मम पिता ब्रह्मर्षिरमितप्रभः ।बृहस्पतिसुतः श्रीमान्बुद्ध्या तुल्यो बृहस्पतेः॥

abravīdvidhivatkṛtvā tasyātithyaṃ tapodhanā |kuśadhvajo mama pitā brahmarṣiramitaprabhaḥ |bṛhaspatisutaḥ śrīmānbuddhyā tulyo bṛhaspateḥ ||

तस्याहं कुर्वतो नित्यं वेदाभ्यासं महात्मनः ।सम्भूय वाङ्मयी कन्या नाम्ना वेदवती स्मृता॥

tasyāhaṃ kurvato nityaṃ vedābhyāsaṃ mahātmanaḥ |sambhūya vāṅmayī kanyā nāmnā vedavatī smṛtā ||

ततो देवाः सगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।ते ऽपि गत्वा हि पितरं वरणं रोचयन्ति मे॥

tato devāḥ sagandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ |te 'pi gatvā hi pitaraṃ varaṇaṃ rocayanti me ||

न च मां स पिता तेभ्यो दत्तवान्राक्षसर्षभ ।कारणं तद्वदिष्यामि निशाचर निशामय॥

na ca māṃ sa pitā tebhyo dattavānrākṣasarṣabha |kāraṇaṃ tadvadiṣyāmi niśācara niśāmaya ||

पितुस्तु मम जामाता विष्णुः किल सुरेश्वरः ।अभिप्रेतस्त्रिलोकेशस्तस्मान्नान्यस्य मे पिता॥

pitustu mama jāmātā viṣṇuḥ kila sureśvaraḥ |abhipretastrilokeśastasmānnānyasya me pitā ||

दातुमिच्छति तस्मै तु तच्छ्रुत्वा बलदर्पितः ।दम्भुर्नाम ततो राजा दैत्यानां कुपितो ऽभवत्॥

dātumicchati tasmai tu tacchrutvā baladarpitaḥ |dambhurnāma tato rājā daityānāṃ kupito 'bhavat ||

तेन रात्रौ शयानो मे पिता पापेन हिंसितः॥

tena rātrau śayāno me pitā pāpena hiṃsitaḥ ||

ततो मे जननी दीना तच्छरीरं पितुर्मम ।परिष्वज्य महाभागा प्रविष्टा हव्यवाहनम्॥

tato me jananī dīnā taccharīraṃ piturmama |pariṣvajya mahābhāgā praviṣṭā havyavāhanam ||

ततो मनोरथं सत्यं पितुर्नारायणं प्रति ।करोमीति तमेवाहं हृदयेन समुद्वहे॥

tato manorathaṃ satyaṃ piturnārāyaṇaṃ prati |karomīti tamevāhaṃ hṛdayena samudvahe ||

इति प्रतिज्ञामारुह्य चरामि विपुलं तपः ।एतत्ते सर्वमाख्यातं मया राक्षसपुङ्गव॥

iti pratijñāmāruhya carāmi vipulaṃ tapaḥ |etatte sarvamākhyātaṃ mayā rākṣasapuṅgava ||

नारायणो मम पतिर्न त्वन्यः पुरुषोत्तमात् ।आश्रये नियमं घोरं नारायणपरीप्सया ।विज्ञातस्त्वं हि मे राजन्गच्छ पौलस्त्यनन्दन॥

nārāyaṇo mama patirna tvanyaḥ puruṣottamāt |āśraye niyamaṃ ghoraṃ nārāyaṇaparīpsayā |vijñātastvaṃ hi me rājangaccha paulastyanandana ||

जानामि तपसा सर्वं त्रैलोक्ये यद्धि वर्तते॥

jānāmi tapasā sarvaṃ trailokye yaddhi vartate ||

सो ऽब्रवीद्रावणो भूयस्तां कन्यां सुमहाव्रताम् ।अवरुह्य विमानाग्रात्कन्दर्पशरपीडितः॥

so 'bravīdrāvaṇo bhūyastāṃ kanyāṃ sumahāvratām |avaruhya vimānāgrātkandarpaśarapīḍitaḥ ||

अवलिप्ता ऽसि सुश्रोणि यस्यास्ते मतिरीदृशी ।वृद्धानां मृगशावाक्षि भ्राजते पुण्यसञ्चयः॥

avaliptā 'si suśroṇi yasyāste matirīdṛśī |vṛddhānāṃ mṛgaśāvākṣi bhrājate puṇyasañcayaḥ ||

त्वं सर्वंगुणसम्पन्ना नार्हसे वक्तुमीदृशम् ।त्रैलोक्यसुन्दरी भीरु यौवनं ते निवर्तते॥

tvaṃ sarvaṃguṇasampannā nārhase vaktumīdṛśam |trailokyasundarī bhīru yauvanaṃ te nivartate ||

अहं लङ्कापतिर्भद्रे दशग्रीव इति श्रुतः ।तस्य मे भव भार्या त्वं भुङ्क्ष्व भोगान्यथासुखम्॥

ahaṃ laṅkāpatirbhadre daśagrīva iti śrutaḥ |tasya me bhava bhāryā tvaṃ bhuṅkṣva bhogānyathāsukham ||

कश्च तावदसौ यं त्वं विष्णुरित्यभिभाषसे ।वीर्येण तपसा चैव भोगेन च बलेन च ॥

kaśca tāvadasau yaṃ tvaṃ viṣṇurityabhibhāṣase |vīryeṇa tapasā caiva bhogena ca balena ca ||

न मया स समो भद्रे यं त्वं कामयसे ऽङ्गने॥

na mayā sa samo bhadre yaṃ tvaṃ kāmayase 'ṅgane ||

इत्युक्तवति तस्मिंस्तु वेदवत्यथ सा ऽब्रवीत् ॥ ७.१७.२५ ॥ैव भोगेन च बलेन च ॥

ityuktavati tasmiṃstu vedavatyatha sā 'bravīt || 7.17.25 ||ैva bhogena ca balena ca ||

मा मैवमिति सा कन्या तमुवाच निशाचरम् ।त्रैलोक्याधिपति विष्णुं सर्वलोकनमस्कृतम् ।त्वदृते राक्षसेन्द्रान्यः को ऽवमन्येत बुद्धिमान्॥

mā maivamiti sā kanyā tamuvāca niśācaram |trailokyādhipati viṣṇuṃ sarvalokanamaskṛtam |tvadṛte rākṣasendrānyaḥ ko 'vamanyeta buddhimān ||

एवमुक्तस्तया तत्र वेदवत्या निशाचरः ।मूर्धजेषु तदा कन्यां कराग्रेण परामृशत्॥

evamuktastayā tatra vedavatyā niśācaraḥ |mūrdhajeṣu tadā kanyāṃ karāgreṇa parāmṛśat ||

ततो वेदवती क्रुद्धा केशान्हस्तेन सा ऽच्छिनत् ।असिर्भूत्वा करस्तस्याः केशांश्छिन्नांस्तदा ऽकरोत्॥

tato vedavatī kruddhā keśānhastena sā 'cchinat |asirbhūtvā karastasyāḥ keśāṃśchinnāṃstadā 'karot ||

सा ज्वलन्तीव रोषेण दहन्तीव निशाचरम् ।उवाचाग्निं समाधाय मरणाय कृतत्वरा॥

sā jvalantīva roṣeṇa dahantīva niśācaram |uvācāgniṃ samādhāya maraṇāya kṛtatvarā ||

धर्षितायास्त्वयानार्य न मे जीवितमिष्यते ।रक्षस्तस्मात्प्रवेक्ष्यामि पश्यतस्ते हुताशनम्॥

dharṣitāyāstvayānārya na me jīvitamiṣyate |rakṣastasmātpravekṣyāmi paśyataste hutāśanam ||

यस्मात्तु धर्षिता चाहं त्वया पापात्मना वने ।तस्मात्तव वधार्थं हि समुत्पत्स्ये ह्यहं पुनः॥

yasmāttu dharṣitā cāhaṃ tvayā pāpātmanā vane |tasmāttava vadhārthaṃ hi samutpatsye hyahaṃ punaḥ ||

न हि शक्यं स्त्रिया हन्तुं पुरुषः पापनिश्चः ।शापे त्वयि मयोत्सृष्टे तपसश्च व्ययो भवेत्॥

na hi śakyaṃ striyā hantuṃ puruṣaḥ pāpaniścaḥ |śāpe tvayi mayotsṛṣṭe tapasaśca vyayo bhavet ||

यदि त्वस्ति मया किञ्चित्कृतं दत्तं हुतं तथा ।तस्मात्त्वयोनिजा साध्वी भवेयं धर्मिणः सुता॥

yadi tvasti mayā kiñcitkṛtaṃ dattaṃ hutaṃ tathā |tasmāttvayonijā sādhvī bhaveyaṃ dharmiṇaḥ sutā ||

एवमुक्त्वा प्रविष्टा सा ज्वलितं जातवेदसम् ।पपात च दिवो दिव्या पुष्पवृष्टिः समन्ततः॥

evamuktvā praviṣṭā sā jvalitaṃ jātavedasam |papāta ca divo divyā puṣpavṛṣṭiḥ samantataḥ ||

पुनरेव समुद्भूता पद्मे पद्मसमप्रभा ।तस्मादपि पुनः प्राप्ता पूर्ववत्तेन रक्षसा॥

punareva samudbhūtā padme padmasamaprabhā |tasmādapi punaḥ prāptā pūrvavattena rakṣasā ||

कन्यां कमलगर्भाभां प्रगृह्य स्वगृहं ययौ ।प्रगृह्य रावणस्त्वेतां दर्शयामास मन्त्रिणे॥

kanyāṃ kamalagarbhābhāṃ pragṛhya svagṛhaṃ yayau |pragṛhya rāvaṇastvetāṃ darśayāmāsa mantriṇe ||

लक्षणज्ञो निरीक्ष्यैव रावणं चैवमब्रवीत् ।गृहस्थैषां हि सुश्रोणी त्वद्वधायैव दृश्यते॥

lakṣaṇajño nirīkṣyaiva rāvaṇaṃ caivamabravīt |gṛhasthaiṣāṃ hi suśroṇī tvadvadhāyaiva dṛśyate ||

एतच्छ्रुत्वा ऽर्णवे राम तां प्रचिक्षेप रावणः ।सा चैव क्षितिमासाद्य यज्ञायतनमध्यगा॥

etacchrutvā 'rṇave rāma tāṃ pracikṣepa rāvaṇaḥ |sā caiva kṣitimāsādya yajñāyatanamadhyagā ||

राज्ञो हलमुखोत्कृष्टा पुनरप्युत्थिता सती ।सैषा जनकराजस्य प्रसूता तनया प्रभो ।तव भार्या महाबाहो विष्णुस्त्वं हि सनातनः॥

rājño halamukhotkṛṣṭā punarapyutthitā satī |saiṣā janakarājasya prasūtā tanayā prabho |tava bhāryā mahābāho viṣṇustvaṃ hi sanātanaḥ ||

पूर्वं क्रोधाहितः शत्रुर्यया ऽसौ निहतस्तथा ।उपाश्रयित्वा शैलभस्तव वीर्यममानुषम्॥

pūrvaṃ krodhāhitaḥ śatruryayā 'sau nihatastathā |upāśrayitvā śailabhastava vīryamamānuṣam ||

एवमेषा महाभागा मर्त्येषूत्पत्स्यते पुनः ।क्षेत्रे हलमुखोत्कृष्टे वेद्यामग्निशिखोपमा॥

evameṣā mahābhāgā martyeṣūtpatsyate punaḥ |kṣetre halamukhotkṛṣṭe vedyāmagniśikhopamā ||

एषा वेदवती नाम पूर्वमासीत्कृते युगे ।त्रेतायुगमनुप्राप्य वधार्थं तस्य रक्षसः॥

eṣā vedavatī nāma pūrvamāsītkṛte yuge |tretāyugamanuprāpya vadhārthaṃ tasya rakṣasaḥ ||

उत्पन्ना मैथिलकुले जनकस्य महात्मनः ।सीतोत्पन्ना तु सीतेति मानुषैः पुनरुच्यते॥

utpannā maithilakule janakasya mahātmanaḥ |sītotpannā tu sīteti mānuṣaiḥ punarucyate ||