Kanda.Sarga 7.2

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः ।कुम्भयोनिर्मिहातेजा राममेतदुवाच ह॥

tasya tadvacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ |kumbhayonirmihātejā rāmametaduvāca ha ||

शृणु राम कथावृत्तं तस्य तेजोबलं महत् ।जघान शत्रून्येनासौ न च वध्यः स शत्रुभिः॥

śṛṇu rāma kathāvṛttaṃ tasya tejobalaṃ mahat |jaghāna śatrūnyenāsau na ca vadhyaḥ sa śatrubhiḥ ||

तावत्ते रावणस्येदं कुलं जन्म च राघव ।वरप्रदानं च तथा तस्मै दत्तं ब्रवीमि ते॥

tāvatte rāvaṇasyedaṃ kulaṃ janma ca rāghava |varapradānaṃ ca tathā tasmai dattaṃ bravīmi te ||

पुरा कृतयुगे राम प्रजापतिसुतः प्रभुः ।पुलस्त्यो नाम ब्रह्मर्षिः साक्षादिव पितामहः॥

purā kṛtayuge rāma prajāpatisutaḥ prabhuḥ |pulastyo nāma brahmarṣiḥ sākṣādiva pitāmahaḥ ||

नानुकीर्त्या गुणास्तस्य धर्मतः शीलतस्तथा ।प्रजापतेः पुत्र इति वक्तुं शक्यं हि नामतः॥

nānukīrtyā guṇāstasya dharmataḥ śīlatastathā |prajāpateḥ putra iti vaktuṃ śakyaṃ hi nāmataḥ ||

प्रजापतिसुतत्वेन देवानां वल्लभो हि सः ।हृष्टः सर्वस्य लोकस्य गुणैः शुभ्रैर्महामतिः॥

prajāpatisutatvena devānāṃ vallabho hi saḥ |hṛṣṭaḥ sarvasya lokasya guṇaiḥ śubhrairmahāmatiḥ ||

स तु धर्मप्रसङ्गेन मेरोः पार्श्वे महागिरेः ।तृणविन्द्वाश्रमं गत्वा न्यवसन्मुनिपुङ्गवः॥

sa tu dharmaprasaṅgena meroḥ pārśve mahāgireḥ |tṛṇavindvāśramaṃ gatvā nyavasanmunipuṅgavaḥ ||

तपस्तेपे स धर्मात्मा स्वाध्यायनियतेन्द्रियः ।गत्वाश्रमपदं तस्य विघ्नं कुर्वन्ति कन्यकाः॥

tapastepe sa dharmātmā svādhyāyaniyatendriyaḥ |gatvāśramapadaṃ tasya vighnaṃ kurvanti kanyakāḥ ||

देवपन्नगकन्याश्च राजर्षितनयाश्च याः ।क्रीडन्त्यो ऽप्सरसश्चैव तं देशमुपपेदिरे॥

devapannagakanyāśca rājarṣitanayāśca yāḥ |krīḍantyo 'psarasaścaiva taṃ deśamupapedire ||

सर्वर्तुषृपभोग्यत्वाद्रम्यत्वात्काननस्य च ।नित्यशस्तास्तु तं देशं गत्वा क्रीडन्ति कन्यकाः॥

sarvartuṣṛpabhogyatvādramyatvātkānanasya ca |nityaśastāstu taṃ deśaṃ gatvā krīḍanti kanyakāḥ ||

देशस्य रमणीयत्वात्पुलस्त्यो यत्र स द्विजः ।गायन्त्यो वादयन्त्यश्च लासयन्त्यस्तथैव च ।मुनेस्तपस्विनस्तस्य विघ्नं चक्रुरनिन्दिताः॥

deśasya ramaṇīyatvātpulastyo yatra sa dvijaḥ |gāyantyo vādayantyaśca lāsayantyastathaiva ca |munestapasvinastasya vighnaṃ cakruraninditāḥ ||

अथ क्रुद्धो महातेजा व्याजहार महामुनिः ।या मे दर्शनमागच्छेत्सा गर्भं धारयिष्यति॥

atha kruddho mahātejā vyājahāra mahāmuniḥ |yā me darśanamāgacchetsā garbhaṃ dhārayiṣyati ||

तास्तु सर्वाः प्रतिश्रुत्य तस्य वाक्यं महात्मनः ।ब्रह्मशापभयाद्भीतास्तं देशं नोपचक्रमुः॥

tāstu sarvāḥ pratiśrutya tasya vākyaṃ mahātmanaḥ |brahmaśāpabhayādbhītāstaṃ deśaṃ nopacakramuḥ ||

तृणबिन्दोस्तु राजर्षेस्तनया न शृणोति तत्॥

tṛṇabindostu rājarṣestanayā na śṛṇoti tat ||

गत्वाश्रमपदं तत्र विचचार सुनिर्भया ।न सापश्यत्स्थिता तत्र काञ्चिदभ्यागतां सखीम्॥

gatvāśramapadaṃ tatra vicacāra sunirbhayā |na sāpaśyatsthitā tatra kāñcidabhyāgatāṃ sakhīm ||

तस्मिन्काले महातेजाः प्राजापत्यो महानृषिः ।स्वाध्यायमकरोत्तत्र तपसा भावितः स्वयम्॥

tasminkāle mahātejāḥ prājāpatyo mahānṛṣiḥ |svādhyāyamakarottatra tapasā bhāvitaḥ svayam ||

सा तु वेदश्रुतिं श्रुत्वा दृष्ट्वा वै तपसो निधिम् ।अभवत्पाण्डुदेहा सा सुव्यञ्जितशरीरजा॥

sā tu vedaśrutiṃ śrutvā dṛṣṭvā vai tapaso nidhim |abhavatpāṇḍudehā sā suvyañjitaśarīrajā ||

वभूव च समुद्विग्ना दृष्ट्वा तद्दोषमात्मनः ।इदं मे किन्त्विति ज्ञात्वा पितुर्गत्वा ऽ ऽश्रमे स्थिता॥

vabhūva ca samudvignā dṛṣṭvā taddoṣamātmanaḥ |idaṃ me kintviti jñātvā piturgatvā ' 'śrame sthitā ||

तां तु दृष्ट्वा तथाभूतां तृणविन्दुरथाब्रवीत् ।किं त्वमेतत्त्वसदृशं धारयस्यात्मनो वपुः॥

tāṃ tu dṛṣṭvā tathābhūtāṃ tṛṇavindurathābravīt |kiṃ tvametattvasadṛśaṃ dhārayasyātmano vapuḥ ||

सा तु कृत्वाञ्जलिं दीना कन्योवाच तपोधनम् ।न जाने कारणं तात येन मे रूपमीदृशम्॥

sā tu kṛtvāñjaliṃ dīnā kanyovāca tapodhanam |na jāne kāraṇaṃ tāta yena me rūpamīdṛśam ||

किं तु पूर्वं गतास्म्येका महर्षेर्भावितात्मनः ।पुलस्त्यस्याश्रमं दिव्यमन्वेष्टुं स्वसखीजनम्॥

kiṃ tu pūrvaṃ gatāsmyekā maharṣerbhāvitātmanaḥ |pulastyasyāśramaṃ divyamanveṣṭuṃ svasakhījanam ||

न च पश्याम्यहं तत्र काञ्चिदभ्यागतां सखीम् ।रूपस्य तु विपर्यासं दृष्ट्वा त्रासादिहागता॥

na ca paśyāmyahaṃ tatra kāñcidabhyāgatāṃ sakhīm |rūpasya tu viparyāsaṃ dṛṣṭvā trāsādihāgatā ||

तृणबिन्दुस्तु राजर्षिस्तपसा द्योतितप्रभः ।ध्यानं विवेश तच्चापि ह्यपश्यदृषिकर्मजम्॥

tṛṇabindustu rājarṣistapasā dyotitaprabhaḥ |dhyānaṃ viveśa taccāpi hyapaśyadṛṣikarmajam ||

स तु विज्ञाय तं शापं महर्षेर्भावितात्मनः ।गृहीत्वा तनयां गत्वा पुलस्त्यमिदमब्रवीत्॥

sa tu vijñāya taṃ śāpaṃ maharṣerbhāvitātmanaḥ |gṛhītvā tanayāṃ gatvā pulastyamidamabravīt ||

भगवंस्तनयां मे त्वं गुणैः स्वैरेव भूषिताम् ।भिक्षां प्रतिगृहाणेमां महर्षे स्वयमुद्यताम्॥

bhagavaṃstanayāṃ me tvaṃ guṇaiḥ svaireva bhūṣitām |bhikṣāṃ pratigṛhāṇemāṃ maharṣe svayamudyatām ||

तपश्चरणयुक्तस्य श्रम्यमाणेन्द्रियस्य ते ।शुश्रूषणपरा नित्यं भविष्यति न संशयः॥

tapaścaraṇayuktasya śramyamāṇendriyasya te |śuśrūṣaṇaparā nityaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||

तं ब्रुवाणं तु तद्वाक्यं राजर्षिं धार्मिकं तदा ।जिघृक्षुरब्रवीत्कन्यां बाढमित्येव स द्विजः॥

taṃ bruvāṇaṃ tu tadvākyaṃ rājarṣiṃ dhārmikaṃ tadā |jighṛkṣurabravītkanyāṃ bāḍhamityeva sa dvijaḥ ||

दत्त्वा स तु यथान्यायं स्वमाश्रमपदं गतः ।सापि तत्रावसत्कन्या तोषयन्ती पतिं गुणैः॥

dattvā sa tu yathānyāyaṃ svamāśramapadaṃ gataḥ |sāpi tatrāvasatkanyā toṣayantī patiṃ guṇaiḥ ||

तस्यास्तु शीलवृत्ताभ्यां तुतोष मुनिपुङ्गवः ।प्रीतः स तु महातेजा वाक्यमेतदुवाच ह॥

tasyāstu śīlavṛttābhyāṃ tutoṣa munipuṅgavaḥ |prītaḥ sa tu mahātejā vākyametaduvāca ha ||

परितुष्टो ऽस्मि सुश्रोणि गुणानां सम्पदा भृशम् ।तस्माद्देवि ददाम्यद्य पुत्रमात्मसमं तव॥

parituṣṭo 'smi suśroṇi guṇānāṃ sampadā bhṛśam |tasmāddevi dadāmyadya putramātmasamaṃ tava ||

उभयोर्वंशकर्तारं पौलस्त्य इति विश्रुतम् ।यस्मात्तु विश्रुतो वेदस्त्वयैषो ऽध्ययतो मम॥

ubhayorvaṃśakartāraṃ paulastya iti viśrutam |yasmāttu viśruto vedastvayaiṣo 'dhyayato mama ||

तस्मात्स विश्रवा नाम भविष्यति न संशयः ।एवमुक्ता तु सा देवी प्रहृष्टेनान्तरात्मना॥

tasmātsa viśravā nāma bhaviṣyati na saṃśayaḥ |evamuktā tu sā devī prahṛṣṭenāntarātmanā ||

अचिरेणैव कालेनासूत विश्रवसं सुतम् ।त्रिषु लोकेषु विख्यातं यशोधर्मसमन्वितम्॥

acireṇaiva kālenāsūta viśravasaṃ sutam |triṣu lokeṣu vikhyātaṃ yaśodharmasamanvitam ||

श्रुतिमान्समदर्शी च व्रताचाररतस्तथा ।पितेव तपसा युक्तो ह्यभवद्विश्रवा मुनिः॥

śrutimānsamadarśī ca vratācāraratastathā |piteva tapasā yukto hyabhavadviśravā muniḥ ||