Kanda.Sarga 7.94

तौ रजन्यां प्रभातायां स्नातौ हुतहुताशनौ ।यथोक्तमृषिणा पूर्वं सर्वं तत्रोपगायताम्॥

tau rajanyāṃ prabhātāyāṃ snātau hutahutāśanau |yathoktamṛṣiṇā pūrvaṃ sarvaṃ tatropagāyatām ||

तां स शुश्राव काकुत्स्थः पूर्वाचार्यविजिर्मिताम् ।अपूर्वां पाठ्यजातिं च गेयेन समलङ्कृताम्॥

tāṃ sa śuśrāva kākutsthaḥ pūrvācāryavijirmitām |apūrvāṃ pāṭhyajātiṃ ca geyena samalaṅkṛtām ||

प्रमाणैर्बहुभिर्बद्धां तन्त्रीलयसमन्विताम् ।बालाभ्यां राघवः श्रुत्वा कौतूहलपरो ऽभवत्॥

pramāṇairbahubhirbaddhāṃ tantrīlayasamanvitām |bālābhyāṃ rāghavaḥ śrutvā kautūhalaparo 'bhavat ||

अथ कर्मान्तरे राजा समाहूय महामुनीन् ।पार्थिवांश्च नरव्याघ्रः पण्डितान्नैगमांस्तथा॥

atha karmāntare rājā samāhūya mahāmunīn |pārthivāṃśca naravyāghraḥ paṇḍitānnaigamāṃstathā ||

पौराणिकाञ्छब्दविदो ये च वृद्धा द्विजातयः ।स्वराणां लक्षणज्ञांश्च उत्सुकान्द्विजसत्तमान्॥

paurāṇikāñchabdavido ye ca vṛddhā dvijātayaḥ |svarāṇāṃ lakṣaṇajñāṃśca utsukāndvijasattamān ||

लक्षणज्ञांश्च गान्धर्वान्नैगमांश्च विशेषतः ।पादाक्षरसमासज्ञांश्छन्दःसु परिनिष्ठितान्॥

lakṣaṇajñāṃśca gāndharvānnaigamāṃśca viśeṣataḥ |pādākṣarasamāsajñāṃśchandaḥsu pariniṣṭhitān ||

कलामात्राविशेषज्ञाञ्ज्योतिषे च परं गतान् ।क्रियाकल्पविदश्चैव तथा कार्यविदो जनान्॥

kalāmātrāviśeṣajñāñjyotiṣe ca paraṃ gatān |kriyākalpavidaścaiva tathā kāryavido janān ||

भाषाज्ञानिङ्गितज्ञांश्च नैगमांश्चाप्यशेषतः ।हेतूपचारकुशलान् वचने चापि हैतुकान्॥

bhāṣājñāniṅgitajñāṃśca naigamāṃścāpyaśeṣataḥ |hetūpacārakuśalān vacane cāpi haitukān ||

छन्दोविदः पुराणज्ञान्वैदिकान्द्विजसत्तमान् ।चित्रज्ञान्वृत्तसूत्रज्ञान्गीतनृत्यविशारदान्॥

chandovidaḥ purāṇajñānvaidikāndvijasattamān |citrajñānvṛttasūtrajñāngītanṛtyaviśāradān ||

शास्त्रज्ञान्नीतिनिपुणान्वेदान्तार्थप्रबोधकान् ।एतान्सर्वान्समानीय गातारौ समवेशयत्॥

śāstrajñānnītinipuṇānvedāntārthaprabodhakān |etānsarvānsamānīya gātārau samaveśayat ||

दृष्ट्वा मुनिगणाः सर्वे पार्थिवाश्च महौजसः ।पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां राजानं गायकौ च तौ॥

dṛṣṭvā munigaṇāḥ sarve pārthivāśca mahaujasaḥ |pibanta iva cakṣurbhyāṃ rājānaṃ gāyakau ca tau ||

ऊचुः परस्परं चेदं सर्व एव समन्ततः ।उभौ रामस्य सदृशौ बिम्बाद्बिम्बमिवोत्थितौ॥

ūcuḥ parasparaṃ cedaṃ sarva eva samantataḥ |ubhau rāmasya sadṛśau bimbādbimbamivotthitau ||

जटिलौ यदि न स्यातां न वल्कलधरौ यदि ।विशेषं नाधिगच्छामो गायतो राघवस्य च॥

jaṭilau yadi na syātāṃ na valkaladharau yadi |viśeṣaṃ nādhigacchāmo gāyato rāghavasya ca ||

तेषां संवदतामेवं श्रोतऽणां हर्षवर्धनम् ।गेयं प्रचक्रतुस्तत्र तावुभौ मुनिदारकौ॥

teṣāṃ saṃvadatāmevaṃ śrota'ṇāṃ harṣavardhanam |geyaṃ pracakratustatra tāvubhau munidārakau ||

ततः प्रवृत्तं मधुरं गान्धर्वमतिमानुषम् ।न च तृप्तिं ययुः सर्वे श्रोतारो गानसम्पदा॥

tataḥ pravṛttaṃ madhuraṃ gāndharvamatimānuṣam |na ca tṛptiṃ yayuḥ sarve śrotāro gānasampadā ||

प्रवृत्तमादितः पूर्वसर्गं नारददर्शितम् ।ततः प्रभृति सर्गांश्च यावद्विंशत्यगायताम्॥

pravṛttamāditaḥ pūrvasargaṃ nāradadarśitam |tataḥ prabhṛti sargāṃśca yāvadviṃśatyagāyatām ||

ततो ऽपराह्णसमये राघवः समभाषत ।श्रुत्वा विंशतिसर्गांस्तान्भ्रातरं भ्रातृवत्सलः॥

tato 'parāhṇasamaye rāghavaḥ samabhāṣata |śrutvā viṃśatisargāṃstānbhrātaraṃ bhrātṛvatsalaḥ ||

अष्टादशसहस्राणि सुवर्णस्य महात्मनोः ।प्रयच्छ शीघ्रं काकुत्स्थ यदन्यदभिकाङ्क्षितम् ।ददौ शीघ्रं स काकुत्स्थो बालयोर्वै पृथक्पृथक्॥

aṣṭādaśasahasrāṇi suvarṇasya mahātmanoḥ |prayaccha śīghraṃ kākutstha yadanyadabhikāṅkṣitam |dadau śīghraṃ sa kākutstho bālayorvai pṛthakpṛthak ||

दीयमानं सुवर्णं तु नागृह्णीतां कुशीलवौ ।ऊचतुश्च महात्मानौ किमनेनेति विस्मितौ॥

dīyamānaṃ suvarṇaṃ tu nāgṛhṇītāṃ kuśīlavau |ūcatuśca mahātmānau kimaneneti vismitau ||

वन्येन फलमूलेन निरतौ वनवासिनौ ।सुवर्णेन हिरण्येन किं करिष्यावहे वने॥

vanyena phalamūlena niratau vanavāsinau |suvarṇena hiraṇyena kiṃ kariṣyāvahe vane ||

तथा तयोः प्रब्रुवतोः कौतूहलसमन्विताः ।श्रोतारश्चैव रामश्च सर्व एव सुविस्मिताः॥

tathā tayoḥ prabruvatoḥ kautūhalasamanvitāḥ |śrotāraścaiva rāmaśca sarva eva suvismitāḥ ||

तस्य चैवागमं रामः काव्यस्य श्रोतुमुत्सुकः ।पप्रच्छ तौ महातेजास्तावुभौ मुनिदारकौ॥

tasya caivāgamaṃ rāmaḥ kāvyasya śrotumutsukaḥ |papraccha tau mahātejāstāvubhau munidārakau ||

किम्प्रमाणमिदं काव्यं का प्रतिष्ठा महात्मनः ।कर्ता काव्यस्य महतः क्व चासौ मुनिपुङ्गवः॥

kimpramāṇamidaṃ kāvyaṃ kā pratiṣṭhā mahātmanaḥ |kartā kāvyasya mahataḥ kva cāsau munipuṅgavaḥ ||

पृच्छन्तं राघवं वाक्यमूचतुर्मुनिदारकौ॥

pṛcchantaṃ rāghavaṃ vākyamūcaturmunidārakau ||

वाल्मीकिर्भगवान्कर्ता सम्प्राप्तो यज्ञसंविधम् ।येनेदं चरितं तुभ्यमशेषं सम्प्रदर्शितम्॥

vālmīkirbhagavānkartā samprāpto yajñasaṃvidham |yenedaṃ caritaṃ tubhyamaśeṣaṃ sampradarśitam ||

सन्निबद्धं हि श्लोकानां चतुर्विशत्सहस्रकम् ।उपाख्यानशतं चैव भार्गवेण तपस्विना॥

sannibaddhaṃ hi ślokānāṃ caturviśatsahasrakam |upākhyānaśataṃ caiva bhārgaveṇa tapasvinā ||

आदिप्रभृति वै राजन्पञ्चसर्गशतानि च ।काण्डानि षट् कृतानीह सोत्तराणि महात्मना ।कृतानि गुरुणास्माकमृषिणा चरितं तव॥

ādiprabhṛti vai rājanpañcasargaśatāni ca |kāṇḍāni ṣaṭ kṛtānīha sottarāṇi mahātmanā |kṛtāni guruṇāsmākamṛṣiṇā caritaṃ tava ||

प्रतिष्ठा ऽ ऽजीवितं यावत्तावत्सर्वस्य वर्तते॥

pratiṣṭhā ' 'jīvitaṃ yāvattāvatsarvasya vartate ||

सोत्तराणि महात्मना ।यदि बुद्धिः कृता राजञ्छ्रवणाय महारथ ।कर्मान्तरे क्षणीभूतस्तच्छृणुष्व सहानुजः॥

sottarāṇi mahātmanā |yadi buddhiḥ kṛtā rājañchravaṇāya mahāratha |karmāntare kṣaṇībhūtastacchṛṇuṣva sahānujaḥ ||

बाढमित्यब्रवीद्रामस्तौ चानुज्ञाप्य राघवम् ।प्रहृष्टौ जग्मतुः स्थानं यत्रास्ते मुनिपुङ्गवः॥

bāḍhamityabravīdrāmastau cānujñāpya rāghavam |prahṛṣṭau jagmatuḥ sthānaṃ yatrāste munipuṅgavaḥ ||

रामो ऽपि मुनिभिः सार्धं पार्थिवैश्च महात्मभिः ।श्रुत्वा तद्गीतिमाधुर्यं कर्मशालामुपागमत्॥

rāmo 'pi munibhiḥ sārdhaṃ pārthivaiśca mahātmabhiḥ |śrutvā tadgītimādhuryaṃ karmaśālāmupāgamat ||

शुश्राव तत्ताललयोपपन्नं सर्गान्वितं स स्वरशब्दयुक्तम् ।तन्त्रीलयव्यञ्जनयोगयुक्तं कुशीलवाभ्यां परिगीयमानम्॥

śuśrāva tattālalayopapannaṃ sargānvitaṃ sa svaraśabdayuktam |tantrīlayavyañjanayogayuktaṃ kuśīlavābhyāṃ parigīyamānam ||