Kanda.Sarga 7.98

रसातलं प्रविष्टायां वैदेह्यां सर्ववानराः ।चुक्रुशुः साधु साध्वीति मुनयो रामसन्निधौ॥

rasātalaṃ praviṣṭāyāṃ vaidehyāṃ sarvavānarāḥ |cukruśuḥ sādhu sādhvīti munayo rāmasannidhau ||

दण्डकाष्ठमवष्टभ्य बाष्पव्याकुलितेक्षणः ।अवाक्छिरा दीनमना रामो ह्यासीत्सुदुःखितः॥

daṇḍakāṣṭhamavaṣṭabhya bāṣpavyākulitekṣaṇaḥ |avākchirā dīnamanā rāmo hyāsītsuduḥkhitaḥ ||

स रुदित्वा चिरं कालं बहुशो बाष्पमुत्सृजन् ।क्रोधशोकसमाविष्टो रामो वचनमब्रवीत्॥

sa ruditvā ciraṃ kālaṃ bahuśo bāṣpamutsṛjan |krodhaśokasamāviṣṭo rāmo vacanamabravīt ||

अभूतपूर्वं शोकं मे मनः स्प्रष्टुमिवेच्छति ।पश्यतो मे यथा नष्टा सीता श्रीरिव रूपिणी॥

abhūtapūrvaṃ śokaṃ me manaḥ spraṣṭumivecchati |paśyato me yathā naṣṭā sītā śrīriva rūpiṇī ||

सा ऽदर्शनं पुरा सीता लङ्कापारे महोदधेः ।ततश्चापि मयानीता किं पुनर्वसुधातलात्॥

sā 'darśanaṃ purā sītā laṅkāpāre mahodadheḥ |tataścāpi mayānītā kiṃ punarvasudhātalāt ||

वसुधे देवि भवति सीता निर्यात्यतां मम ।दर्शयिष्यामि वा रोषं यथा मामवगच्छसि॥

vasudhe devi bhavati sītā niryātyatāṃ mama |darśayiṣyāmi vā roṣaṃ yathā māmavagacchasi ||

कामं श्वश्रूर्ममैव त्वं त्वत्सकाशाद्धि मैथिली ।कर्षता हलहस्तेन जनकेनोद्धृता पुरा॥

kāmaṃ śvaśrūrmamaiva tvaṃ tvatsakāśāddhi maithilī |karṣatā halahastena janakenoddhṛtā purā ||

तस्मान्निर्यात्यतां सीता विवरं वा प्रयच्छ मे ।पाताले नाकपृष्ठे वा वसेयं सहितस्तया॥

tasmānniryātyatāṃ sītā vivaraṃ vā prayaccha me |pātāle nākapṛṣṭhe vā vaseyaṃ sahitastayā ||

आनय त्वं हि तां सीतां मत्तो ऽहं मैथिलीकृते ।न मे दास्यसि चेत्सीतां यथारूपां महीतले॥

ānaya tvaṃ hi tāṃ sītāṃ matto 'haṃ maithilīkṛte |na me dāsyasi cetsītāṃ yathārūpāṃ mahītale ||

सपर्वतवनां कृत्स्नां विधमिष्यामि ते स्थितम् ।नाशयिष्याम्यहं भूमिं सर्वमापो भवत्विह॥

saparvatavanāṃ kṛtsnāṃ vidhamiṣyāmi te sthitam |nāśayiṣyāmyahaṃ bhūmiṃ sarvamāpo bhavatviha ||

एवं ब्रुवाणे काकुत्स्थे क्रोधशोकसमन्विते ।ब्रह्मा सुरगणैः सार्धमुवाच रघुनन्दनम्॥

evaṃ bruvāṇe kākutsthe krodhaśokasamanvite |brahmā suragaṇaiḥ sārdhamuvāca raghunandanam ||

राम राम न सन्तापं कर्तुमर्हसि सुव्रत ।स्मर त्वं पूर्वकं भावं मन्त्रं चामित्रकर्शन॥

rāma rāma na santāpaṃ kartumarhasi suvrata |smara tvaṃ pūrvakaṃ bhāvaṃ mantraṃ cāmitrakarśana ||

न खलु त्वां महाबाहो स्मारयेयमनुत्तमम् ।इमं मुहूर्तं दुर्धर्ष स्मर त्वं जन्म वैष्णवम्॥

na khalu tvāṃ mahābāho smārayeyamanuttamam |imaṃ muhūrtaṃ durdharṣa smara tvaṃ janma vaiṣṇavam ||

सीता हि विमला साध्वी तव पूर्वपरायणा ।नागलोकं सुखं प्रायात्त्वदाश्रयतपोबलात्॥

sītā hi vimalā sādhvī tava pūrvaparāyaṇā |nāgalokaṃ sukhaṃ prāyāttvadāśrayatapobalāt ||

स्वर्गे ते सङ्गमो भूयो भविष्यति न संशयः ।अस्यास्तु परिषन्मध्ये यद्ब्रवीमि निबोध तत्॥

svarge te saṅgamo bhūyo bhaviṣyati na saṃśayaḥ |asyāstu pariṣanmadhye yadbravīmi nibodha tat ||

एतदेव हि काव्यं ते काव्यानामुत्तमं श्रुतम् ।सर्वं विस्तरतो राम व्याख्यास्यति न संशयः॥

etadeva hi kāvyaṃ te kāvyānāmuttamaṃ śrutam |sarvaṃ vistarato rāma vyākhyāsyati na saṃśayaḥ ||

जन्मप्रभृति ते वीर सुखदुःखोपसेवनम् ।भविष्यदुत्तरं चेह सर्वं वाल्मीकिना कृतम्॥

janmaprabhṛti te vīra sukhaduḥkhopasevanam |bhaviṣyaduttaraṃ ceha sarvaṃ vālmīkinā kṛtam ||

आदिकाव्यमिदं राम त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।नह्यन्यो ऽर्हति काव्यानां यशोभाग्राघवादृते॥

ādikāvyamidaṃ rāma tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam |nahyanyo 'rhati kāvyānāṃ yaśobhāgrāghavādṛte ||

श्रुतं ते पूर्वमेतद्धि मया सर्वं सुरैः सह ।दिव्यमद्भुतरूपं च सत्यवाक्यमनावृतम्॥

śrutaṃ te pūrvametaddhi mayā sarvaṃ suraiḥ saha |divyamadbhutarūpaṃ ca satyavākyamanāvṛtam ||

स त्वं पुरुषशार्दूल धर्मेण सुसमाहितः ।शेषं भविष्यं काकुत्स्थ काव्यं रामायणं शृणु॥

sa tvaṃ puruṣaśārdūla dharmeṇa susamāhitaḥ |śeṣaṃ bhaviṣyaṃ kākutstha kāvyaṃ rāmāyaṇaṃ śṛṇu ||

उत्तरं नाम काव्यस्य शेषमत्र महायशः ।तच्छृणुष्व महातेज ऋषिभिः सार्धमुत्तमम्॥

uttaraṃ nāma kāvyasya śeṣamatra mahāyaśaḥ |tacchṛṇuṣva mahāteja ṛṣibhiḥ sārdhamuttamam ||

न खल्वन्येन काकुत्स्थ श्रोतव्यमिदमुत्तमम् ।परमम् ऋषिणा वीर त्वयैव रघुनन्दन॥

na khalvanyena kākutstha śrotavyamidamuttamam |paramam ṛṣiṇā vīra tvayaiva raghunandana ||

एतावदुक्त्वा वचनं ब्रह्मा त्रिभुवनेश्वरः ।जगाम त्रिदिवं देवो देवैः सह सबान्धवैः॥

etāvaduktvā vacanaṃ brahmā tribhuvaneśvaraḥ |jagāma tridivaṃ devo devaiḥ saha sabāndhavaiḥ ||

ये च तत्र महात्मान ऋषयो ब्राह्मलौकिकाः ।ब्रह्मणा समनुज्ञाता न्यवर्तन्त महौजसः ।उत्तरं श्रोतुमनसो भविष्यं यच्च राघवे॥

ye ca tatra mahātmāna ṛṣayo brāhmalaukikāḥ |brahmaṇā samanujñātā nyavartanta mahaujasaḥ |uttaraṃ śrotumanaso bhaviṣyaṃ yacca rāghave ||

ततो रामः शुभां वाणीं देवदेवस्य भाषिताम् ।श्रुत्वा परमतेजस्वी वाल्मीकिमिदमब्रवीत्॥

tato rāmaḥ śubhāṃ vāṇīṃ devadevasya bhāṣitām |śrutvā paramatejasvī vālmīkimidamabravīt ||

भगवन् श्रोतुमनस ऋषयो ब्राह्मलौकिकाः ।भविष्यदुत्तरं यन्मे श्वोभूते सम्प्रवर्तताम्॥

bhagavan śrotumanasa ṛṣayo brāhmalaukikāḥ |bhaviṣyaduttaraṃ yanme śvobhūte sampravartatām ||

एवं विनिश्चयं कृत्वा सम्प्रगृह्य कुशीलवौ ।तं जनौघं विसृज्याथ पर्णशालामुपागमत् ।तामेव शोचतः सीतां सा व्यतीयाय शर्वरी॥

evaṃ viniścayaṃ kṛtvā sampragṛhya kuśīlavau |taṃ janaughaṃ visṛjyātha parṇaśālāmupāgamat |tāmeva śocataḥ sītāṃ sā vyatīyāya śarvarī ||