Parva.Adhyaya 14.6

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्बृहस्पतेश्च संवादं मरुत्तस्य च भारत

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanambṛhaspateśca saṃvādaṃ maruttasya ca bhārata

देवराजस्य समयं कृतमाङ्गिरसेन हश्रुत्वा मरुत्तो नृपतिर्मन्युमाहारयत्तदा

devarājasya samayaṃ kṛtamāṅgirasena haśrutvā marutto nṛpatirmanyumāhārayattadā

संकल्प्य मनसा यज्ञं करंधमसुतात्मजःबृहस्पतिमुपागम्य वाग्मी वचनमब्रवीत्

saṃkalpya manasā yajñaṃ karaṃdhamasutātmajaḥbṛhaspatimupāgamya vāgmī vacanamabravīt

भगवन्यन्मया पूर्वमभिगम्य तपोधनकृतोऽभिसंधिर्यज्ञाय भवतो वचनाद्गुरो

bhagavanyanmayā pūrvamabhigamya tapodhanakṛto'bhisaṃdhiryajñāya bhavato vacanādguro

तमहं यष्टुमिच्छामि संभाराः संभृताश्च मेयाज्योऽस्मि भवतः साधो तत्प्राप्नुहि विधत्स्व च

tamahaṃ yaṣṭumicchāmi saṃbhārāḥ saṃbhṛtāśca meyājyo'smi bhavataḥ sādho tatprāpnuhi vidhatsva ca

बृहस्पतिरुवाचन कामये याजयितुं त्वामहं पृथिवीपतेवृतोऽस्मि देवराजेन प्रतिज्ञातं च तस्य मे

bṛhaspatiruvācana kāmaye yājayituṃ tvāmahaṃ pṛthivīpatevṛto'smi devarājena pratijñātaṃ ca tasya me

मरुत्त उवाच · marutta uvāca

पित्र्यमस्मि तव क्षेत्रं बहु मन्ये च ते भृशम्न चास्म्ययाज्यतां प्राप्तो भजमानं भजस्व माम्

pitryamasmi tava kṣetraṃ bahu manye ca te bhṛśamna cāsmyayājyatāṃ prāpto bhajamānaṃ bhajasva mām

बृहस्पतिरुवाचअमर्त्यं याजयित्वाहं याजयिष्ये न मानुषम्मरुत्त गच्छ वा मा वा निवृत्तोऽस्म्यद्य याजनात्

bṛhaspatiruvācaamartyaṃ yājayitvāhaṃ yājayiṣye na mānuṣammarutta gaccha vā mā vā nivṛtto'smyadya yājanāt

न त्वां याजयितास्म्यद्य वृणु त्वं यमिहेच्छसिउपाध्यायं महाबाहो यस्ते यज्ञं करिष्यति

na tvāṃ yājayitāsmyadya vṛṇu tvaṃ yamihecchasiupādhyāyaṃ mahābāho yaste yajñaṃ kariṣyati

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

एवमुक्तस्तु नृपतिर्मरुत्तो व्रीडितोऽभवत्प्रत्यागच्छच्च संविग्नो ददर्श पथि नारदम्

evamuktastu nṛpatirmarutto vrīḍito'bhavatpratyāgacchacca saṃvigno dadarśa pathi nāradam

देवर्षिणा समागम्य नारदेन स पार्थिवःविधिवत्प्राञ्जलिस्तस्थावथैनं नारदोऽब्रवीत्

devarṣiṇā samāgamya nāradena sa pārthivaḥvidhivatprāñjalistasthāvathainaṃ nārado'bravīt

राजर्षे नातिहृष्टोऽसि कच्चित्क्षेमं तवानघक्व गतोऽसि कुतो वेदमप्रीतिस्थानमागतम्

rājarṣe nātihṛṣṭo'si kaccitkṣemaṃ tavānaghakva gato'si kuto vedamaprītisthānamāgatam

श्रोतव्यं चेन्मया राजन्ब्रूहि मे पार्थिवर्षभव्यपनेष्यामि ते मन्युं सर्वयत्नैर्नराधिप

śrotavyaṃ cenmayā rājanbrūhi me pārthivarṣabhavyapaneṣyāmi te manyuṃ sarvayatnairnarādhipa

एवमुक्तो मरुत्तस्तु नारदेन महर्षिणाविप्रलम्भमुपाध्यायात्सर्वमेव न्यवेदयत्

evamukto maruttastu nāradena maharṣiṇāvipralambhamupādhyāyātsarvameva nyavedayat

गतोऽस्म्यङ्गिरसः पुत्रं देवाचार्यं बृहस्पतिम्यज्ञार्थमृत्विजं द्रष्टुं स च मां नाभ्यनन्दत

gato'smyaṅgirasaḥ putraṃ devācāryaṃ bṛhaspatimyajñārthamṛtvijaṃ draṣṭuṃ sa ca māṃ nābhyanandata

प्रत्याख्यातश्च तेनाहं जीवितुं नाद्य कामयेपरित्यक्तश्च गुरुणा दूषितश्चास्मि नारद

pratyākhyātaśca tenāhaṃ jīvituṃ nādya kāmayeparityaktaśca guruṇā dūṣitaścāsmi nārada

एवमुक्तस्तु राज्ञा स नारदः प्रत्युवाच हआविक्षितं महाराज वाचा संजीवयन्निव

evamuktastu rājñā sa nāradaḥ pratyuvāca haāvikṣitaṃ mahārāja vācā saṃjīvayanniva

राजन्नङ्गिरसः पुत्रः संवर्तो नाम धार्मिकःचङ्क्रमीति दिशः सर्वा दिग्वासा मोहयन्प्रजाः

rājannaṅgirasaḥ putraḥ saṃvarto nāma dhārmikaḥcaṅkramīti diśaḥ sarvā digvāsā mohayanprajāḥ

तं गच्छ यदि याज्यं त्वां न वाञ्छति बृहस्पतिःप्रसन्नस्त्वां महाराज संवर्तो याजयिष्यति

taṃ gaccha yadi yājyaṃ tvāṃ na vāñchati bṛhaspatiḥprasannastvāṃ mahārāja saṃvarto yājayiṣyati

मरुत्त उवाच · marutta uvāca

संजीवितोऽहं भवता वाक्येनानेन नारदपश्येयं क्व नु संवर्तं शंस मे वदतां वर

saṃjīvito'haṃ bhavatā vākyenānena nāradapaśyeyaṃ kva nu saṃvartaṃ śaṃsa me vadatāṃ vara

कथं च तस्मै वर्तेयं कथं मां न परित्यजेत्प्रत्याख्यातश्च तेनापि नाहं जीवितुमुत्सहे

kathaṃ ca tasmai varteyaṃ kathaṃ māṃ na parityajetpratyākhyātaśca tenāpi nāhaṃ jīvitumutsahe

नारद उवाच · nārada uvāca

उन्मत्तवेषं बिभ्रत्स चङ्क्रमीति यथासुखम्वाराणसीं तु नगरीमभीक्ष्णमुपसेवते

unmattaveṣaṃ bibhratsa caṅkramīti yathāsukhamvārāṇasīṃ tu nagarīmabhīkṣṇamupasevate

तस्या द्वारं समासाद्य न्यसेथाः कुणपं क्वचित्तं दृष्ट्वा यो निवर्तेत स संवर्तो महीपते

tasyā dvāraṃ samāsādya nyasethāḥ kuṇapaṃ kvacittaṃ dṛṣṭvā yo nivarteta sa saṃvarto mahīpate

तं पृष्ठतोऽनुगच्छेथा यत्र गच्छेत्स वीर्यवान्तमेकान्ते समासाद्य प्राञ्जलिः शरणं व्रजेः

taṃ pṛṣṭhato'nugacchethā yatra gacchetsa vīryavāntamekānte samāsādya prāñjaliḥ śaraṇaṃ vrajeḥ

पृच्छेत्त्वां यदि केनाहं तवाख्यात इति स्म हब्रूयास्त्वं नारदेनेति संतप्त इव शत्रुहन्

pṛcchettvāṃ yadi kenāhaṃ tavākhyāta iti sma habrūyāstvaṃ nāradeneti saṃtapta iva śatruhan

स चेत्त्वामनुयुञ्जीत ममाभिगमनेप्सयाशंसेथा वह्निमारूढं मामपि त्वमशङ्कया

sa cettvāmanuyuñjīta mamābhigamanepsayāśaṃsethā vahnimārūḍhaṃ māmapi tvamaśaṅkayā

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

स तथेति प्रतिश्रुत्य पूजयित्वा च नारदम्अभ्यनुज्ञाय राजर्षिर्ययौ वाराणसीं पुरीम्

sa tatheti pratiśrutya pūjayitvā ca nāradamabhyanujñāya rājarṣiryayau vārāṇasīṃ purīm

तत्र गत्वा यथोक्तं स पुर्या द्वारे महायशाःकुणपं स्थापयामास नारदस्य वचः स्मरन्

tatra gatvā yathoktaṃ sa puryā dvāre mahāyaśāḥkuṇapaṃ sthāpayāmāsa nāradasya vacaḥ smaran

यौगपद्येन विप्रश्च स पुरीद्वारमाविशत्ततः स कुणपं दृष्ट्वा सहसा स न्यवर्तत

yaugapadyena vipraśca sa purīdvāramāviśattataḥ sa kuṇapaṃ dṛṣṭvā sahasā sa nyavartata

स तं निवृत्तमालक्ष्य प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात्आविक्षितो महीपालः संवर्तमुपशिक्षितुम्

sa taṃ nivṛttamālakṣya prāñjaliḥ pṛṣṭhato'nvagātāvikṣito mahīpālaḥ saṃvartamupaśikṣitum

स एनं विजने दृष्ट्वा पांसुभिः कर्दमेन चश्लेष्मणा चापि राजानं ष्ठीवनैश्च समाकिरत्

sa enaṃ vijane dṛṣṭvā pāṃsubhiḥ kardamena caśleṣmaṇā cāpi rājānaṃ ṣṭhīvanaiśca samākirat

स तथा बाध्यमानोऽपि संवर्तेन महीपतिःअन्वगादेव तमृषिं प्राञ्जलिः संप्रसादयन्

sa tathā bādhyamāno'pi saṃvartena mahīpatiḥanvagādeva tamṛṣiṃ prāñjaliḥ saṃprasādayan

ततो निवृत्य संवर्तः परिश्रान्त उपाविशत्शीतलच्छायमासाद्य न्यग्रोधं बहुशाखिनम्

tato nivṛtya saṃvartaḥ pariśrānta upāviśatśītalacchāyamāsādya nyagrodhaṃ bahuśākhinam