Kanda.Sarga 1.13

पुनः प्राप्ते वसन्ते तु पूर्णः संवत्सरोऽभवत् ।प्रसवार्थम् गतो यष्टुम् हयमेधेन वीर्यवान्॥

punaḥ prāpte vasante tu pūrṇaḥ saṃvatsaro'bhavat |prasavārtham gato yaṣṭum hayamedhena vīryavān ||

अभिवाद्य वसिष्ठम् च न्यायतः प्रतिपूज्य च ।अब्रवीत् प्रश्रितम् वाक्यम् प्रसवार्थम् द्विजोत्तमम्॥

abhivādya vasiṣṭham ca nyāyataḥ pratipūjya ca |abravīt praśritam vākyam prasavārtham dvijottamam ||

यज्ञो मे क्रियताम् ब्रह्मन् यथोक्तम् मुनिपुङ्गव ।यथा न विघ्नाः क्रियन्ते यज्ञांगेषु विधीयताम्॥

yajño me kriyatām brahman yathoktam munipuṅgava |yathā na vighnāḥ kriyante yajñāṃgeṣu vidhīyatām ||

भवान् स्निग्धः सुहृन् मह्यम् गुरुः च परमो महान् ।वोढव्यो भवता च एव भारो यज्ञस्य च उद्यतः॥

bhavān snigdhaḥ suhṛn mahyam guruḥ ca paramo mahān |voḍhavyo bhavatā ca eva bhāro yajñasya ca udyataḥ ||

तथा इति च स राजानम् अब्रवीत् द्विजसत्तमः ।करिष्ये सर्वम् एव एतत् भवता यत् समर्थितम्॥

tathā iti ca sa rājānam abravīt dvijasattamaḥ |kariṣye sarvam eva etat bhavatā yat samarthitam ||

ततोऽब्रवीत् द्विजान् वृद्धान् यज्ञ कर्मसु निष्ठितान् ।स्थापत्ये निष्ठिताम् च एव वृद्धान् परम धार्मिकान्॥

tato'bravīt dvijān vṛddhān yajña karmasu niṣṭhitān |sthāpatye niṣṭhitām ca eva vṛddhān parama dhārmikān ||

कर्म अन्तिकान् शिल्पकारान् वर्धकीन् खनकान् अपि ।गणकान् शिल्पिनः च एव तथा एव नट नर्तकान्॥

karma antikān śilpakārān vardhakīn khanakān api |gaṇakān śilpinaḥ ca eva tathā eva naṭa nartakān ||

तथा शुचीन् शास्त्र विदः पुरुषान् सु बहु श्रुतान् ।यज्ञ कर्म समीहन्ताम् भवन्तो राज शासनात्॥

tathā śucīn śāstra vidaḥ puruṣān su bahu śrutān |yajña karma samīhantām bhavanto rāja śāsanāt ||

इष्टका बहु साहस्री शीघ्रम् आनीयताम् इति ।उपकार्याः क्रियन्ताम् च राज्ञो बहु गुणान्विताः॥

iṣṭakā bahu sāhasrī śīghram ānīyatām iti |upakāryāḥ kriyantām ca rājño bahu guṇānvitāḥ ||

ब्राह्मण आवसथाः चैव कर्तव्याः शतशः शुभाः ।भक्ष्य अन्न पानैः बहुभिः समुपेताः सुनिष्ठिताः॥

brāhmaṇa āvasathāḥ caiva kartavyāḥ śataśaḥ śubhāḥ |bhakṣya anna pānaiḥ bahubhiḥ samupetāḥ suniṣṭhitāḥ ||

तथा पौर जनस्य अपि कर्तव्याः च सुविस्तराः ।आगतानाम् सुदूरात् च पार्थिवानाम् पृथक् पृथक्॥

tathā paura janasya api kartavyāḥ ca suvistarāḥ |āgatānām sudūrāt ca pārthivānām pṛthak pṛthak ||

वाजिवारण शलाः च तथा शय्या गृहाणि च ।भटानाम् महदावासम् वैदेशिक निवासिनाम्॥

vājivāraṇa śalāḥ ca tathā śayyā gṛhāṇi ca |bhaṭānām mahadāvāsam vaideśika nivāsinām ||

आवासा बहु भक्ष्या वै सर्व कामैः उपस्थिताः ।तथा पौरजन्स्य अपि जनस्य बहु शोभनम्॥

āvāsā bahu bhakṣyā vai sarva kāmaiḥ upasthitāḥ |tathā paurajansya api janasya bahu śobhanam ||

दातव्यम् अन्नम् विधिवत् सत्कृत्य न तु लीलया ।सर्वे वर्णा यथा पूजाम् प्राप्नुवन्ति सुसत्कृताः॥

dātavyam annam vidhivat satkṛtya na tu līlayā |sarve varṇā yathā pūjām prāpnuvanti susatkṛtāḥ ||

न च अवज्ञा प्रयोक्तव्या काम क्रोध वशात् अपि ।यज्ञ कर्मसु ये व्यग्राः पुरुषाः शिल्पिनः तथा॥

na ca avajñā prayoktavyā kāma krodha vaśāt api |yajña karmasu ye vyagrāḥ puruṣāḥ śilpinaḥ tathā ||

तेषाम् अपि विशेषेण पूजा कार्या यथा क्रमम् ।ये स्युः संपूजिता सर्वे वसुभिः भोजनेन च॥

teṣām api viśeṣeṇa pūjā kāryā yathā kramam |ye syuḥ saṃpūjitā sarve vasubhiḥ bhojanena ca ||

यथा सर्वम् सुविहितम् न किंचित् परिहीयते ।तथा भवन्तः कुर्वन्तु प्रीति युक्तेन चेतसा॥

yathā sarvam suvihitam na kiṃcit parihīyate |tathā bhavantaḥ kurvantu prīti yuktena cetasā ||

ततः सर्वे समागम्य वसिष्ठम् इदम् अब्रुवन् ।यथेष्टम् तत् सुविहितम् न किंचित् परिहीयते॥

tataḥ sarve samāgamya vasiṣṭham idam abruvan |yatheṣṭam tat suvihitam na kiṃcit parihīyate ||

यथोक्तम् तत् करिष्यामो न किंचित् परिहीयते ।ततः सुमंत्रम् आहूय वसिष्ठो वाक्यम् अब्रवीत्॥

yathoktam tat kariṣyāmo na kiṃcit parihīyate |tataḥ sumaṃtram āhūya vasiṣṭho vākyam abravīt ||

निमंत्रयस्व नृपतीन् पृथिव्याम् ये च धार्मिकाः ।ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्यान् शूद्राम् च एव सहस्रशः॥

nimaṃtrayasva nṛpatīn pṛthivyām ye ca dhārmikāḥ |brāhmaṇān kṣatriyān vaiśyān śūdrām ca eva sahasraśaḥ ||

समानयस्व सत्कृत्य सर्व देशेषु मानवान् ।मिथिलाधिपतिम् शूरम् जनकम् सत्य वादिनम्॥

samānayasva satkṛtya sarva deśeṣu mānavān |mithilādhipatim śūram janakam satya vādinam ||

तम् आनय महाभागम् स्वयम् एव सुसत्कृतम् ।पूर्व संबन्धिनम् ज्ञात्वा ततः पूर्वम् ब्रवीमि ते॥

tam ānaya mahābhāgam svayam eva susatkṛtam |pūrva saṃbandhinam jñātvā tataḥ pūrvam bravīmi te ||

तथा काशी पतिम् स्निग्धम् सततम् प्रिय वादिनम् ।सद् वृत्तम् देवसंकाशम् स्वयम् एव अनयस्व ह॥

tathā kāśī patim snigdham satatam priya vādinam |sad vṛttam devasaṃkāśam svayam eva anayasva ha ||

तथा केकय राजानम् वृद्धम् परम धार्मिकम् ।श्वशुरम् राज सिंहस्य सपुत्रम् त्वम् इह आनय॥

tathā kekaya rājānam vṛddham parama dhārmikam |śvaśuram rāja siṃhasya saputram tvam iha ānaya ||

अङ्गेश्वरम् महेष्वासम् रोमपादम् सु सत्कृतम् ।वयस्यम् राज सिंहस्य सपुत्रम् तम् इह आनय॥

aṅgeśvaram maheṣvāsam romapādam su satkṛtam |vayasyam rāja siṃhasya saputram tam iha ānaya ||

तथा कोसल राजानम् भानुमंतम् सुसत्कृतम् ।मगध अधिपतिम् शूरम् सर्व शास्त्र विशारदम्॥

tathā kosala rājānam bhānumaṃtam susatkṛtam |magadha adhipatim śūram sarva śāstra viśāradam ||

प्राप्तिज्ञम् परमोदारम् सुसत्कृतम् पुरुषर्षभम् ।राज्ञः शासनम् आदाय चोदयस्व नृपर्षभान् ।प्राचीनान् सिन्धु सौवीरान् सौराष्ठ्रेयाम् च पार्थिवान्॥

prāptijñam paramodāram susatkṛtam puruṣarṣabham |rājñaḥ śāsanam ādāya codayasva nṛparṣabhān |prācīnān sindhu sauvīrān saurāṣṭhreyām ca pārthivān ||

दाक्षिणात्यान् नरेन्द्राम् च समस्तान् आनयस्व ह ।सन्ति स्निग्धाः च ये च अन्ये राजानः पृथिवी तले॥

dākṣiṇātyān narendrām ca samastān ānayasva ha |santi snigdhāḥ ca ye ca anye rājānaḥ pṛthivī tale ||

तान् आनय यथा क्षिप्रम् स अनुगान् सह बान्धवान् ।एतान् दूतैः महाभागैः आनयस्व नृप आज्ञ्या॥

tān ānaya yathā kṣipram sa anugān saha bāndhavān |etān dūtaiḥ mahābhāgaiḥ ānayasva nṛpa ājñyā ||

वसिष्ठ वाक्यम् तत् श्रुत्वा सुमंत्रः त्वरितः तदा ।व्यादिशत् पुरुषान् तत्र राज्ञाम् आनयने शुभान्॥

vasiṣṭha vākyam tat śrutvā sumaṃtraḥ tvaritaḥ tadā |vyādiśat puruṣān tatra rājñām ānayane śubhān ||

स्वयम् एव हि धर्मात्मा प्रयातो मुनि शासनात् ।सुमंत्रः त्वरितो भूत्वा समानेतुम् महामतिः॥

svayam eva hi dharmātmā prayāto muni śāsanāt |sumaṃtraḥ tvarito bhūtvā samānetum mahāmatiḥ ||

ते च कर्मान्तिकाः सर्वे वसिष्ठाय च महर्षये ।सर्वम् निवेदयन्ति स्म यज्ञे यत् उपकल्पितम्॥

te ca karmāntikāḥ sarve vasiṣṭhāya ca maharṣaye |sarvam nivedayanti sma yajñe yat upakalpitam ||

ततः प्रीतो द्विज श्रेष्ठः तान् सर्वान् मुनिर् अब्रवीत् ।अवज्ञया न दातव्यम् कस्य चित् लीलया अपि वा॥

tataḥ prīto dvija śreṣṭhaḥ tān sarvān munir abravīt |avajñayā na dātavyam kasya cit līlayā api vā ||

अवज्ञया कृतम् हन्यात् दातारम् न अत्र संशयः ।ततः कैश्चित् अहो रात्रैः उपयाता महीक्षितः॥

avajñayā kṛtam hanyāt dātāram na atra saṃśayaḥ |tataḥ kaiścit aho rātraiḥ upayātā mahīkṣitaḥ ||

बहूनि रत्नानि आदाय राज्ञो दशरथस्य ह ।ततो वसिष्ठः सुप्रीतो राजानम् इदम् अब्रवीत्॥

bahūni ratnāni ādāya rājño daśarathasya ha |tato vasiṣṭhaḥ suprīto rājānam idam abravīt ||

उपयाता नर व्याघ्र राजानः तव शासनात् ।मया अपि सत्कृताः सर्वे यथा अर्हम् राज सत्तम॥

upayātā nara vyāghra rājānaḥ tava śāsanāt |mayā api satkṛtāḥ sarve yathā arham rāja sattama ||

यज्ञीयम् च कृतम् सर्वम् पुरुषैः सुसमाहितैः ।निर्यातु च भवान् यष्टुम् यज्ञ आयतनम् अन्तिकात्॥

yajñīyam ca kṛtam sarvam puruṣaiḥ susamāhitaiḥ |niryātu ca bhavān yaṣṭum yajña āyatanam antikāt ||

सर्वकामैः उपहृतैः उपेतम् वै समन्ततः ।द्रष्टुम् अर्हसि राजेन्द्र मनसेव विनिर्मितम्॥

sarvakāmaiḥ upahṛtaiḥ upetam vai samantataḥ |draṣṭum arhasi rājendra manaseva vinirmitam ||

तथा वसिष्ठ वचनात् ऋष्यशृन्गस्य च उभयोः ।दिवसे शुभ नक्षत्रे निर्यातो जगतीपतिः॥

tathā vasiṣṭha vacanāt ṛṣyaśṛngasya ca ubhayoḥ |divase śubha nakṣatre niryāto jagatīpatiḥ ||

ततो वसिष्ठ प्रमुखाः सर्व एव द्विजोत्तमाः ।ऋष्यशृन्गम् पुरस्कृत्य यज्ञ कर्म आरभन् तदा॥

tato vasiṣṭha pramukhāḥ sarva eva dvijottamāḥ |ṛṣyaśṛngam puraskṛtya yajña karma ārabhan tadā ||

यज्ञ वाटम् गताः सर्वे यथा शास्त्रम् यथा विधि ।श्रीमान् च सह पत्नीभी राजा दीक्षाम् उपाविशत्॥

yajña vāṭam gatāḥ sarve yathā śāstram yathā vidhi |śrīmān ca saha patnībhī rājā dīkṣām upāviśat ||