Kanda.Sarga 1.26

मुनेर् वचनम् अक्लीबम् श्रुत्वा नरवरात्मजः ।राघवः प्राञ्जलिः भूत्वा प्रत्युवाच दृढव्रतः॥

muner vacanam aklībam śrutvā naravarātmajaḥ |rāghavaḥ prāñjaliḥ bhūtvā pratyuvāca dṛḍhavrataḥ ||

पितुर् वचन निर्देशात् पितुर् वचन गौरवात् ।वचनम् कौशिकस्य इति कर्तव्यम् अविशङ्कया॥

pitur vacana nirdeśāt pitur vacana gauravāt |vacanam kauśikasya iti kartavyam aviśaṅkayā ||

अनुशिष्टो अस्मि अयोध्यायाम् गुरु मध्ये महात्मना ।पित्रा दशरथेन अहम् न अवज्ञेयम् च तद् वचः॥

anuśiṣṭo asmi ayodhyāyām guru madhye mahātmanā |pitrā daśarathena aham na avajñeyam ca tad vacaḥ ||

सोऽहम् पितुर्वचः श्रुत्वा शासनाद् ब्रह्म वादिनः ।करिष्यामि न संदेहः ताटका वधम् उत्तमम्॥

so'ham piturvacaḥ śrutvā śāsanād brahma vādinaḥ |kariṣyāmi na saṃdehaḥ tāṭakā vadham uttamam ||

गो ब्राह्मण हितार्थाय देशस्य च हिताय च ।तव चैव अप्रमेयस्य वचनम् कर्तुम् उद्यतः॥

go brāhmaṇa hitārthāya deśasya ca hitāya ca |tava caiva aprameyasya vacanam kartum udyataḥ ||

एवम् उक्त्वा धनुर्मध्ये बध्वा मुष्टिम् अरिन्दमः ।ज्या घोषम् अकरोत् तीव्रम् दिशः शब्देन नादयन्॥

evam uktvā dhanurmadhye badhvā muṣṭim arindamaḥ |jyā ghoṣam akarot tīvram diśaḥ śabdena nādayan ||

तेन शब्देन वित्रस्ताः ताटका वन वासिनः ।ताटका च सुसंक्रुद्धा तेन शब्देन मोहिता॥

tena śabdena vitrastāḥ tāṭakā vana vāsinaḥ |tāṭakā ca susaṃkruddhā tena śabdena mohitā ||

तम् शब्दम् अभिनिध्याय राक्षसी क्रोध मूर्चिता ।श्रुत्वा च अभ्यद्रवत् क्रुद्धा यत्र शब्दो विनिस्सृतः॥

tam śabdam abhinidhyāya rākṣasī krodha mūrcitā |śrutvā ca abhyadravat kruddhā yatra śabdo vinissṛtaḥ ||

ताम् दृष्ट्वा राघवः क्रुद्धाम् विकृताम् विकृत आननाम् ।प्रमाणेन अति वृद्धाम् च लक्ष्मणम् सोऽभ्यभाषत॥

tām dṛṣṭvā rāghavaḥ kruddhām vikṛtām vikṛta ānanām |pramāṇena ati vṛddhām ca lakṣmaṇam so'bhyabhāṣata ||

पश्य लक्ष्मण यक्षिण्या भैरवम् दारुणम् वपुः ।भिद्येरन् दर्शनात् अस्या भीरूणाम् हृदयानि च॥

paśya lakṣmaṇa yakṣiṇyā bhairavam dāruṇam vapuḥ |bhidyeran darśanāt asyā bhīrūṇām hṛdayāni ca ||

एताम् पश्य दुराधर्षाम् माया बल समन्विताम् ।विनिवृत्ताम् करोमि अद्य हृत कर्णाग्र नासिकाम्॥

etām paśya durādharṣām māyā bala samanvitām |vinivṛttām karomi adya hṛta karṇāgra nāsikām ||

न हि एनाम् उत्सहे हन्तुम् स्त्री स्वभावेन रक्षिताम् ।वीर्यम् च अस्या गतिम् च एव हन्यताम् इति मे मतिः॥

na hi enām utsahe hantum strī svabhāvena rakṣitām |vīryam ca asyā gatim ca eva hanyatām iti me matiḥ ||

एवम् ब्रुवाणे रामे तु ताटका क्रोध मूर्छिता ।उद्यम्य बाहूम् गर्जन्ती रामम् एव अभ्यधावत॥

evam bruvāṇe rāme tu tāṭakā krodha mūrchitā |udyamya bāhūm garjantī rāmam eva abhyadhāvata ||

विश्वामित्रस्तु ब्रह्मर्षिः हुंकारेणा अभिभर्त्स्य ताम् ।स्वस्ति राघवयोः अस्तु जयम् च एव अभ्यभाषत॥

viśvāmitrastu brahmarṣiḥ huṃkāreṇā abhibhartsya tām |svasti rāghavayoḥ astu jayam ca eva abhyabhāṣata ||

उद् धुन्वाना रजो घोरम् ताटका राघवौ उभौ ।रजो मेघेन महता मुहूर्तम् सा व्यमोहयत्॥

ud dhunvānā rajo ghoram tāṭakā rāghavau ubhau |rajo meghena mahatā muhūrtam sā vyamohayat ||

ततो मायाम् समास्थाय शिला वर्षेण राघवौ ।अवाकिरत् सुमहता ततः चुक्रोध राघवः॥

tato māyām samāsthāya śilā varṣeṇa rāghavau |avākirat sumahatā tataḥ cukrodha rāghavaḥ ||

शिला वर्षम् महत् तस्याः शर वर्षेण राघवः ।प्रतिवार्यो अपधावन्त्याः करौ चिच्छेद पत्रिभिः॥

śilā varṣam mahat tasyāḥ śara varṣeṇa rāghavaḥ |prativāryo apadhāvantyāḥ karau ciccheda patribhiḥ ||

ततः च्छिन्न भुजाम् श्रान्ताम् अभ्याशे परिगर्जतीम् ।सौमित्रिः अकरोत् क्रोधात् हृत कर्णाग्र नासिकाम्॥

tataḥ cchinna bhujām śrāntām abhyāśe parigarjatīm |saumitriḥ akarot krodhāt hṛta karṇāgra nāsikām ||

काम रूपधरा सा तु कृत्वा रूपाणि अनेकशः ।अन्तर्धानम् गता यक्षी मोहयन्ति स्व मायया॥

kāma rūpadharā sā tu kṛtvā rūpāṇi anekaśaḥ |antardhānam gatā yakṣī mohayanti sva māyayā ||

अश्म वर्षम् विमुंचन्ती भैरवम् विचचार सा।ततः तौ अश्म वर्षेण कीर्यमाणौ समन्ततः॥

aśma varṣam vimuṃcantī bhairavam vicacāra sā |tataḥ tau aśma varṣeṇa kīryamāṇau samantataḥ ||

दृष्ट्वा गाधि सुतः श्रीईमान् इदम् वचनम् अब्रवीत् ।अलम् ते घृणया राम पापा एषा दुष्ट चारिणी॥

dṛṣṭvā gādhi sutaḥ śrīīmān idam vacanam abravīt |alam te ghṛṇayā rāma pāpā eṣā duṣṭa cāriṇī ||

यज्ञ विघ्न करी यक्षी पुरा वर्धेत मायया ।वध्यताम् तावत् एव एषा पुरा संध्या प्रवर्तते॥

yajña vighna karī yakṣī purā vardheta māyayā |vadhyatām tāvat eva eṣā purā saṃdhyā pravartate ||

रक्षांसि संध्या काले तु दुर्धर्षाणि भवन्ति हि ।इति उक्तः स तु ताम् यक्षीम् अश्म वृष्ट्या अभिवर्षणीम्॥

rakṣāṃsi saṃdhyā kāle tu durdharṣāṇi bhavanti hi |iti uktaḥ sa tu tām yakṣīm aśma vṛṣṭyā abhivarṣaṇīm ||

दर्शयन् शब्द वेधित्वम् ताम् रुरोध स सायकैः ।सा रुद्धा बाण जालेन माया बल समन्विता॥

darśayan śabda vedhitvam tām rurodha sa sāyakaiḥ |sā ruddhā bāṇa jālena māyā bala samanvitā ||

अभि दुद्राव काकुत्स्थम् लक्षमणम् च विनेषुदी।ताम् आपतन्तीम् वेगेन विक्रान्ताम् अशनीम् इव॥

abhi dudrāva kākutstham lakṣamaṇam ca vineṣudī |tām āpatantīm vegena vikrāntām aśanīm iva ||

शरेण उरसि विव्याध सा पपात ममार च ।ताम् हताम् भीम संकाशाम् दृष्ट्वा सुरपतिः तदा॥

śareṇa urasi vivyādha sā papāta mamāra ca |tām hatām bhīma saṃkāśām dṛṣṭvā surapatiḥ tadā ||

साधु साध्विति काकुत्स्थम् सुराः च अपि अभिपूजयन् ।उवाच परम प्रीतः सहस्राक्षः पुरन्दरः॥

sādhu sādhviti kākutstham surāḥ ca api abhipūjayan |uvāca parama prītaḥ sahasrākṣaḥ purandaraḥ ||

सुराः च सर्वे संहृष्टा विश्वामित्रम् अथ अब्रुवन् ।मुने कौशिक भद्रम् ते सह इन्द्राः सर्वे मरुद् गणाः॥

surāḥ ca sarve saṃhṛṣṭā viśvāmitram atha abruvan |mune kauśika bhadram te saha indrāḥ sarve marud gaṇāḥ ||

तोषिताः कर्मणा अनेन स्नेहम् दर्शय राघवे ।प्रजापतेः कृशाश्वस्य पुत्रान् सत्य पराक्रमान्॥

toṣitāḥ karmaṇā anena sneham darśaya rāghave |prajāpateḥ kṛśāśvasya putrān satya parākramān ||

तपो बल भृतो ब्रह्मन् राघवाय निवेदय ।पात्रभूतः च ते ब्रह्मन् तव अनुगमने रतः॥

tapo bala bhṛto brahman rāghavāya nivedaya |pātrabhūtaḥ ca te brahman tava anugamane rataḥ ||

कर्तव्यम् सुमहत् कर्म सुराणाम् राज सूनुना ।एवम् उक्त्वा सुराः सर्वे जग्मुर् हृष्टा विहायसम्॥

kartavyam sumahat karma surāṇām rāja sūnunā |evam uktvā surāḥ sarve jagmur hṛṣṭā vihāyasam ||

विश्वामित्रम् पूजयन् ततः संध्या प्रवर्तते ।ततो मुनिवरः प्रीतः ताटका वध तोषितः॥

viśvāmitram pūjayan tataḥ saṃdhyā pravartate |tato munivaraḥ prītaḥ tāṭakā vadha toṣitaḥ ||

मूर्ध्नि रामम् उपाघ्राय इदम् वचनम् अब्रवीत् ।इह अद्य रजनीम् राम वसाम शुभ दर्शन॥

mūrdhni rāmam upāghrāya idam vacanam abravīt |iha adya rajanīm rāma vasāma śubha darśana ||

श्वः प्रभाते गमिष्यामः तद् आश्रम पदम् मम ।विश्वामित्रः वचः श्रुत्वा हृष्टो दशरधात्मजः॥

śvaḥ prabhāte gamiṣyāmaḥ tad āśrama padam mama |viśvāmitraḥ vacaḥ śrutvā hṛṣṭo daśaradhātmajaḥ ||

उवास रजनीम् तत्र ताटकाया वने सुखम् ।मुक्त शापम् वनम् तत् च तस्मिन् एव तत् आहनि ।रमणीयम् विबभ्राज यथा चैत्र रथम् वनम्॥

uvāsa rajanīm tatra tāṭakāyā vane sukham |mukta śāpam vanam tat ca tasmin eva tat āhani |ramaṇīyam vibabhrāja yathā caitra ratham vanam ||

निहत्य ताम् यक्ष सुताम् स रामःप्रशस्यमानः सुर सिद्ध सन्घैः ।उवास तस्मिन् मुनिना सह एवप्रभात वेलाम् प्रति बोध्यमानः॥

nihatya tām yakṣa sutām sa rāmaḥpraśasyamānaḥ sura siddha sanghaiḥ |uvāsa tasmin muninā saha evaprabhāta velām prati bodhyamānaḥ ||