Loading
वाल्मीकि रामायण · 26 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंअथ तौ देश कालज्ञौ राजपुत्रौ अरिंदमौ ।देशे काले च वाक्यज्ञौ अब्रूताम् कौशिकम् वचः॥
atha tau deśa kālajñau rājaputrau ariṃdamau |deśe kāle ca vākyajñau abrūtām kauśikam vacaḥ ||
भगवन् श्रोतुम् इच्छावो यस्मिन् काले निशाचरौ ।संरक्षणीयौ तौ ब्रूहि न अतिवर्तेत तत् क्षणम्॥
bhagavan śrotum icchāvo yasmin kāle niśācarau |saṃrakṣaṇīyau tau brūhi na ativarteta tat kṣaṇam ||
एवम् ब्रुवाणौ काकुत्स्थौ त्वरमाणौ युयुत्सया ।सर्वे ते मुनयः प्रीताः प्रशशंसुर् नृपात्मजौ॥
evam bruvāṇau kākutsthau tvaramāṇau yuyutsayā |sarve te munayaḥ prītāḥ praśaśaṃsur nṛpātmajau ||
अद्य प्रभृति षट् रात्रम् रक्षतम् राघवौ युवाम् ।दीक्षाम् गतो हि येष मुनिर् मौनित्वम् च गमिष्यति॥
adya prabhṛti ṣaṭ rātram rakṣatam rāghavau yuvām |dīkṣām gato hi yeṣa munir maunitvam ca gamiṣyati ||
तौ तु तद् वचनम् श्रुत्वा राजपुत्रौ यशस्विनौ ।अनिद्रौ षट् अहोरात्रम् तपोवनम् अरक्षताम्॥
tau tu tad vacanam śrutvā rājaputrau yaśasvinau |anidrau ṣaṭ ahorātram tapovanam arakṣatām ||
उपासाम् चक्रतुर् वीरौ यत्तौ परम धन्विनौ ।ररक्षतुर् मुनिवरम् विश्वामित्रम् अरिंदमौ॥
upāsām cakratur vīrau yattau parama dhanvinau |rarakṣatur munivaram viśvāmitram ariṃdamau ||
अथ काले गते तस्मिन् षष्ठे अहनि तदा आगते ।सौमित्रम् अब्रवीद् रामो यत्तो भव समाहितः॥
atha kāle gate tasmin ṣaṣṭhe ahani tadā āgate |saumitram abravīd rāmo yatto bhava samāhitaḥ ||
रामस्य एवम् ब्रुवाणस्य त्वरितस्य युयुत्सया ।प्रजज्वाल ततो वेदिः स उपाध्याय पुरोहिता॥
rāmasya evam bruvāṇasya tvaritasya yuyutsayā |prajajvāla tato vediḥ sa upādhyāya purohitā ||
स दर्भ चमस स्रुक्का स समित् कुसुमोच्चया ।विश्वामित्रेण सहिता वेदिः जज्वाल स ऋत्विजा॥
sa darbha camasa srukkā sa samit kusumoccayā |viśvāmitreṇa sahitā vediḥ jajvāla sa ṛtvijā ||
मंत्रवत् च यथा न्यायम् यज्ञो असौ संप्रवर्तते ।आकाशे च महान् शब्दः प्रादुर् आसीत् भयानकः॥
maṃtravat ca yathā nyāyam yajño asau saṃpravartate |ākāśe ca mahān śabdaḥ prādur āsīt bhayānakaḥ ||
आवार्य गगनम् मेघो यथा प्रावृषि दृश्यते ।तथा मायाम् विकुर्वाणौ राक्षसौ अभ्यधावताम्॥
āvārya gaganam megho yathā prāvṛṣi dṛśyate |tathā māyām vikurvāṇau rākṣasau abhyadhāvatām ||
मारीचः च सुबाहुः च तयोर् अनुचराः तथा ।आगम्य भीम संकाशा रुधिर ओघान् अवासृजन्॥
mārīcaḥ ca subāhuḥ ca tayor anucarāḥ tathā |āgamya bhīma saṃkāśā rudhira oghān avāsṛjan ||
ताम् तेन रुधिर ओघेण वेदीम् वीक्ष्य समुक्षिताम् ।सहसा अभिद्रुतो रामः तान् अपश्यत् ततो दिवि॥
tām tena rudhira ogheṇa vedīm vīkṣya samukṣitām |sahasā abhidruto rāmaḥ tān apaśyat tato divi ||
तौ आपतन्तौ सहसा दृष्ट्वा राजीव लोचनः ।लक्ष्मणम् तौ अभिसंप्रेक्ष्य रामो वचनम् अब्रवीत्॥
tau āpatantau sahasā dṛṣṭvā rājīva locanaḥ |lakṣmaṇam tau abhisaṃprekṣya rāmo vacanam abravīt ||
पश्य लक्ष्मण दुर्वृत्तान् राक्षसान् पिशित अशनान् ।मानवास्त्र समाधूतान् अनिलेन यथा घनान्॥
paśya lakṣmaṇa durvṛttān rākṣasān piśita aśanān |mānavāstra samādhūtān anilena yathā ghanān ||
करिष्यामि न संदेहो न उत्सहे हन्तुम् ईदृशान् ।इति उक्त्वा वचनम् रामः चापे संधाय वेगवान्॥
kariṣyāmi na saṃdeho na utsahe hantum īdṛśān |iti uktvā vacanam rāmaḥ cāpe saṃdhāya vegavān ||
मानवम् परम उदारम् अस्त्रम् परम भास्वरम् ।चिक्षेप परम क्रुद्धो मारीच उरसि राघवः॥
mānavam parama udāram astram parama bhāsvaram |cikṣepa parama kruddho mārīca urasi rāghavaḥ ||
स तेन परमास्त्रेण मानवेन समाहितः ।संपूर्णम् योजन शतम् क्षिप्तः सागर संप्लवे॥
sa tena paramāstreṇa mānavena samāhitaḥ |saṃpūrṇam yojana śatam kṣiptaḥ sāgara saṃplave ||
विचेतनम् विघूर्णन्तम् शीतेषु बल पीडितम् ।निरस्तम् दृश्य मारीचम् रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत्॥
vicetanam vighūrṇantam śīteṣu bala pīḍitam |nirastam dṛśya mārīcam rāmo lakṣmaṇam abravīt ||
पश्य लक्ष्मण शीतेषुम् मानवम् मनु संहितम् ।मोहयित्वा नयति एनम् न च प्राणैर् व्ययुज्यत॥
paśya lakṣmaṇa śīteṣum mānavam manu saṃhitam |mohayitvā nayati enam na ca prāṇair vyayujyata ||
इमान् अपि वधिष्यामि निर्घृणान् दुष्ट चारिणः ।राक्षसान् पाप कर्मस्थान् यज्ञ घ्नान् रुधिर अशनान्॥
imān api vadhiṣyāmi nirghṛṇān duṣṭa cāriṇaḥ |rākṣasān pāpa karmasthān yajña ghnān rudhira aśanān ||
इति उक्त्वा लक्ष्मणम् च अशु लाघवम् दर्शयन् इव ।संगृह्य सुमहत् च अस्त्रम् आग्नेयम् रघुनंदनः ।सुबाहु उरसि चिक्षेप स विद्धः प्रापतत् भुवि॥
iti uktvā lakṣmaṇam ca aśu lāghavam darśayan iva |saṃgṛhya sumahat ca astram āgneyam raghunaṃdanaḥ |subāhu urasi cikṣepa sa viddhaḥ prāpatat bhuvi ||
शेषान् वायव्यम् आदाय निजघान महायशाः ।राघवः परमोदारो मुनीनाम् मुदम् आवहन्॥
śeṣān vāyavyam ādāya nijaghāna mahāyaśāḥ |rāghavaḥ paramodāro munīnām mudam āvahan ||
स हत्वा राक्षसान् सर्वान् यज्ञ घ्नान् रघुनंदनः ।ऋषिभिः पूजितः तत्र यथा इन्द्रो विजये पुरा॥
sa hatvā rākṣasān sarvān yajña ghnān raghunaṃdanaḥ |ṛṣibhiḥ pūjitaḥ tatra yathā indro vijaye purā ||
अथ यज्ञे समाप्ते तु विश्वामित्रो महामुनिः ।निरीतिका दिशो दृष्ट्वा काकुत्स्थम् इदम् अब्रवीत्॥
atha yajñe samāpte tu viśvāmitro mahāmuniḥ |nirītikā diśo dṛṣṭvā kākutstham idam abravīt ||
कृतार्थो अस्मि महाबाहो कृतम् गुरु वचः त्वया ।सिद्धाश्रमम् इदम् सत्यम् कृतम् वीर महायशः ।स हि रामम् प्रशस्य एवम् ताभ्याम् संध्याम् उपागमत्॥
kṛtārtho asmi mahābāho kṛtam guru vacaḥ tvayā |siddhāśramam idam satyam kṛtam vīra mahāyaśaḥ |sa hi rāmam praśasya evam tābhyām saṃdhyām upāgamat ||