Loading
वाल्मीकि रामायण · 30 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंदेवतानाम् वचः श्रुत्वा भगवान् वै पितामहः ।प्रत्युवाच सुसंत्रस्तान् कृतान्त बल मोहितान्॥
devatānām vacaḥ śrutvā bhagavān vai pitāmahaḥ |pratyuvāca susaṃtrastān kṛtānta bala mohitān ||
यस्य इयम् वसुधा कृत्स्ना वासुदेवस्य धीमतः।महिषी माधवसय स एषा स एव भगवन् प्रभुः॥
yasya iyam vasudhā kṛtsnā vāsudevasya dhīmataḥ |mahiṣī mādhavasaya sa eṣā sa eva bhagavan prabhuḥ ||
कापिलम् रूपम् आस्थाय धारयत्य अनिशम् धराम् ।तस्य कोपाग्निना दग्धा भविष्यंति नृपात्मजा॥
kāpilam rūpam āsthāya dhārayatya aniśam dharām |tasya kopāgninā dagdhā bhaviṣyaṃti nṛpātmajā ||
पृथिव्याः च अपि निर्भेदो दृष्ट एव सनातनः ।सगरस्य च पुत्राणाम् विनाशो दीर्घ दर्शिनाम्॥
pṛthivyāḥ ca api nirbhedo dṛṣṭa eva sanātanaḥ |sagarasya ca putrāṇām vināśo dīrgha darśinām ||
पितामह वचः श्रुत्वा त्रयः त्रिंशत् अरिन्दमः ।देवाः परम संहृष्टाः पुनर् जग्मुर् यथा आगतम्॥
pitāmaha vacaḥ śrutvā trayaḥ triṃśat arindamaḥ |devāḥ parama saṃhṛṣṭāḥ punar jagmur yathā āgatam ||
सगरस्य च पुत्राणाम् प्रादुर् आसीत् महास्वनः ।पृथिव्याम् भिद्यमानायाम् निर्घात सम निःवनः॥
sagarasya ca putrāṇām prādur āsīt mahāsvanaḥ |pṛthivyām bhidyamānāyām nirghāta sama niḥvanaḥ ||
ततो भित्त्वा महीम् सर्वाम् कृत्वा च अपि प्रदक्षिणम् ।सहिताः सगराः सर्वे पितरम् वाक्यम् अब्रुवन्॥
tato bhittvā mahīm sarvām kṛtvā ca api pradakṣiṇam |sahitāḥ sagarāḥ sarve pitaram vākyam abruvan ||
परिक्रांता मही सर्वा सत्त्ववन्तः च सूदिताः ।देव दानव रक्षांसि पिशाच उरग पन्नगाः॥
parikrāṃtā mahī sarvā sattvavantaḥ ca sūditāḥ |deva dānava rakṣāṃsi piśāca uraga pannagāḥ ||
न च पश्यामहे अश्वम् ते अश्व हर्तारम् एव च ।किम् करिष्याम भद्रम् ते बुद्धिः अत्र विचार्यताम्॥
na ca paśyāmahe aśvam te aśva hartāram eva ca |kim kariṣyāma bhadram te buddhiḥ atra vicāryatām ||
तेषाम् तत् वचनम् श्रुत्वा पुत्राणाम् राज सत्तमः ।समन्युः अब्रवीत् वाक्यम् सगरो रघुनंदन॥
teṣām tat vacanam śrutvā putrāṇām rāja sattamaḥ |samanyuḥ abravīt vākyam sagaro raghunaṃdana ||
भूयः खनत भद्रम् वो विभेद्य वसुधा तलम्अश्व हर्तारम् आसाद्य कृतार्थाः च निवर्तत॥
bhūyaḥ khanata bhadram vo vibhedya vasudhā talamaśva hartāram āsādya kṛtārthāḥ ca nivartata ||
पितुर् वचनम् आसाद्य सगरस्य महात्मनः ।षष्टिः पुत्र सहस्राणि रसातलम् अभिद्रवन्॥
pitur vacanam āsādya sagarasya mahātmanaḥ |ṣaṣṭiḥ putra sahasrāṇi rasātalam abhidravan ||
खन्यमाने ततः तस्मिन् ददृशुः पर्वत उपमम् ।दिशा गजम् विरूपाक्षम् धारयंतम् महीतलम्॥
khanyamāne tataḥ tasmin dadṛśuḥ parvata upamam |diśā gajam virūpākṣam dhārayaṃtam mahītalam ||
स पर्वत वनाम् कृत्स्नाम् पृथिवीम् रघुनंदन ।धारयामास शिरसा विरूपाक्षो महागजः॥
sa parvata vanām kṛtsnām pṛthivīm raghunaṃdana |dhārayāmāsa śirasā virūpākṣo mahāgajaḥ ||
यदा पर्वणि काकुत्स्थ विश्रमार्थम् महागजः ।खेदात् चालयते शीर्षम् भूमि कम्पः तदा भवेत्॥
yadā parvaṇi kākutstha viśramārtham mahāgajaḥ |khedāt cālayate śīrṣam bhūmi kampaḥ tadā bhavet ||
ते तम् प्रदक्षिणम् कृत्वा दिशा पालम् महागजम् ।मानयन्तो हि ते राम जग्मुर् भित्त्वा रसातलम्॥
te tam pradakṣiṇam kṛtvā diśā pālam mahāgajam |mānayanto hi te rāma jagmur bhittvā rasātalam ||
ततः पूर्वाम् दिशम् भित्त्वा दक्षिणाम् बिभिदुः पुनः ।दक्षिणस्याम् अपि दिशि ददृशुः ते महागजम्॥
tataḥ pūrvām diśam bhittvā dakṣiṇām bibhiduḥ punaḥ |dakṣiṇasyām api diśi dadṛśuḥ te mahāgajam ||
महा पद्मम् महात्मानम् सुमहा पर्वतोपमम् ।शिरसा धारयंतम् गाम् विस्मयम् जग्मुर् उत्तमम्॥
mahā padmam mahātmānam sumahā parvatopamam |śirasā dhārayaṃtam gām vismayam jagmur uttamam ||
ते तम् प्रदक्षिणम् कृत्वा सगरस्य महात्मनः ।षष्टिः पुत्र सहस्राणि पश्चिमाम् बिभिदुर् दिशम्॥
te tam pradakṣiṇam kṛtvā sagarasya mahātmanaḥ |ṣaṣṭiḥ putra sahasrāṇi paścimām bibhidur diśam ||
पश्चिमायाम् अपि दिशि महांतम् अचलोपमम् ।दिशा गजम् सौमनसम् ददृशुः ते महा बलाः॥
paścimāyām api diśi mahāṃtam acalopamam |diśā gajam saumanasam dadṛśuḥ te mahā balāḥ ||
ते तम् प्रदक्षिणम् कृत्वा पृष्ट्वा च अपि निरामयम् ।खनंतः समुपक्रांता दिशम् सोमवतीम् तदा॥
te tam pradakṣiṇam kṛtvā pṛṣṭvā ca api nirāmayam |khanaṃtaḥ samupakrāṃtā diśam somavatīm tadā ||
उत्तरस्याम् रघुश्रेष्ठ ददृशुर् हिम पाण्डुरम् ।भद्रम् भद्रेण वपुषा धारयंतम् महीम् इमाम्॥
uttarasyām raghuśreṣṭha dadṛśur hima pāṇḍuram |bhadram bhadreṇa vapuṣā dhārayaṃtam mahīm imām ||
समालभ्य ततः सर्वे कृत्वा च एनम् प्रदक्षिणम् ।षष्टिः पुत्र सहस्राणि बिभिदुर् वसुधा तलम्॥
samālabhya tataḥ sarve kṛtvā ca enam pradakṣiṇam |ṣaṣṭiḥ putra sahasrāṇi bibhidur vasudhā talam ||
ततः प्राक् उत्तराम् गत्वा सागराः प्रथिताम् दिशम् ।रोषात् अभ्यखनन् सर्वे पृथिवीम् सगर आत्मजाः॥
tataḥ prāk uttarām gatvā sāgarāḥ prathitām diśam |roṣāt abhyakhanan sarve pṛthivīm sagara ātmajāḥ ||
ते तु सर्वे महत्मानो भिमवेग महबलाः ।ददृशुः कपिलम् तत्र वासुदेवम् सनातनम्॥
te tu sarve mahatmāno bhimavega mahabalāḥ |dadṛśuḥ kapilam tatra vāsudevam sanātanam ||
हयम् च तस्य देवस्य चरन्तम् अविदूरतः ।प्रहर्षम् अतुलम् प्रप्तः सर्वे ते रघुनंदन॥
hayam ca tasya devasya carantam avidūrataḥ |praharṣam atulam praptaḥ sarve te raghunaṃdana ||
ते तम् हय हरम् ज्ञात्वा क्रोध पर्याकुल ईक्षणाः ।खनित्र लांगला धर नाना वृक्ष शिला धराः॥
te tam haya haram jñātvā krodha paryākula īkṣaṇāḥ |khanitra lāṃgalā dhara nānā vṛkṣa śilā dharāḥ ||
अभ्यधावन्त संक्रुद्धाः तिष्ठ तिष्ठ इति च अब्रुवन् ।अस्माकम् त्वम् हि तुरगम् यज्ञियम् हृतवान् असि॥
abhyadhāvanta saṃkruddhāḥ tiṣṭha tiṣṭha iti ca abruvan |asmākam tvam hi turagam yajñiyam hṛtavān asi ||
दुर्मेधः त्वम् हि संप्राप्तान् विद्धि नः सगरात्मजान् ।श्रुत्वा तत् वचनम् तेषाम् कपिलो रघुनंदन॥
durmedhaḥ tvam hi saṃprāptān viddhi naḥ sagarātmajān |śrutvā tat vacanam teṣām kapilo raghunaṃdana ||
रोषेण महता आविष्टो हुम् कारम् अकरोत् तदा ।ततः तेन अप्रमेयेण कपिलेन महात्मना ।भस्म राशी कृताः सर्वे काकुत्स्थ सगरात्मजाः॥
roṣeṇa mahatā āviṣṭo hum kāram akarot tadā |tataḥ tena aprameyeṇa kapilena mahātmanā |bhasma rāśī kṛtāḥ sarve kākutstha sagarātmajāḥ ||