Kanda.Sarga 1.39

विश्वामित्र वचः श्रुत्वा कथान्ते रघुनंदन ।उवाच परम प्रीतो मुनिम् दीप्तम् इव अनलम्॥

viśvāmitra vacaḥ śrutvā kathānte raghunaṃdana |uvāca parama prīto munim dīptam iva analam ||

श्रोतुम् इच्छामि भद्रम् ते विस्तरेण कथाम् इमाम् ।पूर्वजो मे कथम् ब्रह्मन् यज्ञम् वै समुपाहरत्॥

śrotum icchāmi bhadram te vistareṇa kathām imām |pūrvajo me katham brahman yajñam vai samupāharat ||

तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा कौतूहल समन्वितः ।विश्वामित्रः तु काकुत्स्थम् उवाच प्रहसन्निव॥

tasya tat vacanam śrutvā kautūhala samanvitaḥ |viśvāmitraḥ tu kākutstham uvāca prahasanniva ||

श्रूयताम् विस्तरो राम सगरस्य महात्मनः ।शंकर श्वशुरो नाम हिमवान् इति विश्रुतः॥

śrūyatām vistaro rāma sagarasya mahātmanaḥ |śaṃkara śvaśuro nāma himavān iti viśrutaḥ ||

विंध्य पर्वतम् आसाद्य निरीक्षेते परस्परम् ।तयोर् मध्ये संभवत् यज्ञः स पुरुषोत्तम॥

viṃdhya parvatam āsādya nirīkṣete parasparam |tayor madhye saṃbhavat yajñaḥ sa puruṣottama ||

स हि देशो नरव्याघ्र प्रशस्तो यज्ञ कर्मणि।तस्य अश्व चर्याम् काकुत्स्थ दृढ धन्वा महारथः॥

sa hi deśo naravyāghra praśasto yajña karmaṇi |tasya aśva caryām kākutstha dṛḍha dhanvā mahārathaḥ ||

अंशुमान् अकरोत् तात सगरस्य मते स्थितः ।तस्य पर्वणि तम् यज्ञम् यजमानस्य वासवः १-३९-७राक्षसीम् तनुम् आस्थाय यज्ञिय अश्वम् अपाहरत् ।ह्रियमाणे तु काकुत्स्थ तस्मिन् अश्वे महात्मनः॥

aṃśumān akarot tāta sagarasya mate sthitaḥ |tasya parvaṇi tam yajñam yajamānasya vāsavaḥ 1-39-7rākṣasīm tanum āsthāya yajñiya aśvam apāharat |hriyamāṇe tu kākutstha tasmin aśve mahātmanaḥ ||

उपाध्याय गणाः सर्वे यजमानम् अथ अब्रुवन् ।अयम् पर्वणि वेगेन यज्ञिय अश्वो अपनीयते॥

upādhyāya gaṇāḥ sarve yajamānam atha abruvan |ayam parvaṇi vegena yajñiya aśvo apanīyate ||

हर्तारम् जहि काकुत्स्थ हयः च एव उपनीयताम् ।यज्ञः च्छिद्रम् भवति एतत् सर्वेषाम् अशिवाय नः॥

hartāram jahi kākutstha hayaḥ ca eva upanīyatām |yajñaḥ cchidram bhavati etat sarveṣām aśivāya naḥ ||

तत् तथा क्रियताम् राजन् यज्ञो अच्छिद्रः क्रुतो भवेत् ।सो उपाध्याय वचः श्रुत्वा तस्मिन् सदसि पार्थिवः॥

tat tathā kriyatām rājan yajño acchidraḥ kruto bhavet |so upādhyāya vacaḥ śrutvā tasmin sadasi pārthivaḥ ||

षष्टिम् पुत्र सहस्राणि वाक्यम् एतत् उवाच ह ।गतिम् पुत्रा न पश्यामि रक्षसाम् पुरुषर्षभाः॥

ṣaṣṭim putra sahasrāṇi vākyam etat uvāca ha |gatim putrā na paśyāmi rakṣasām puruṣarṣabhāḥ ||

मंत्र पूतैः महाभागैः आस्थितो हि महाक्रतुः ।तत् गच्छत विचिन्वध्वम् पुत्रका भद्रम् अस्तु वः॥

maṃtra pūtaiḥ mahābhāgaiḥ āsthito hi mahākratuḥ |tat gacchata vicinvadhvam putrakā bhadram astu vaḥ ||

समुद्र मालिनीम् सर्वाम् पृथिवीम् अनुगच्छत ।एक एकम् योजनम् पुत्रा विस्तारम् अभिगच्छत॥

samudra mālinīm sarvām pṛthivīm anugacchata |eka ekam yojanam putrā vistāram abhigacchata ||

यावत् तुरग संदर्शः तावत् खनत मेदिनीम् ।तम् एव हय हर्तारम् मार्गमाणा मम आज्ञया॥

yāvat turaga saṃdarśaḥ tāvat khanata medinīm |tam eva haya hartāram mārgamāṇā mama ājñayā ||

दीक्षितः पौत्र सहितः स उपाध्याय गणः तु अहम् ।इह स्थास्यामि भद्रम् वो यावत् तुरग दर्शनम्॥

dīkṣitaḥ pautra sahitaḥ sa upādhyāya gaṇaḥ tu aham |iha sthāsyāmi bhadram vo yāvat turaga darśanam ||

ते सर्वे हृष्टमनसो राज पुत्रा महाबलाः ।जग्मुर् मही तलम् राम पितुर् वचन यंत्रिताः॥

te sarve hṛṣṭamanaso rāja putrā mahābalāḥ |jagmur mahī talam rāma pitur vacana yaṃtritāḥ ||

गत्व तु पृथिवीम् सर्वम् अदृष्टा तम् महबलाः ।योजनायाम् अविस्तारम् एकैको धरणी तलम् ।बिभिदुः पुरुषव्याघ्र वज्र स्पर्श समैः भुजैः॥

gatva tu pṛthivīm sarvam adṛṣṭā tam mahabalāḥ |yojanāyām avistāram ekaiko dharaṇī talam |bibhiduḥ puruṣavyāghra vajra sparśa samaiḥ bhujaiḥ ||

शूलैः अशनि कल्पैः च हलैः च अपि सुदारुणैः ।भिद्यमाना वसुमती ननाद रघुनंदन॥

śūlaiḥ aśani kalpaiḥ ca halaiḥ ca api sudāruṇaiḥ |bhidyamānā vasumatī nanāda raghunaṃdana ||

नागानाम् वध्यमानानाम् असुराणाम् च राघव ।राक्षसानाम् च दुर्धर्षः सत्त्वानाम् निनदो अभवत्॥

nāgānām vadhyamānānām asurāṇām ca rāghava |rākṣasānām ca durdharṣaḥ sattvānām ninado abhavat ||

योजनानाम् सहस्राणि षष्टिम् तु रघुनंदन ।बिभिदुर् धरणीम् राम रसा तलम् अनुत्तमम्॥

yojanānām sahasrāṇi ṣaṣṭim tu raghunaṃdana |bibhidur dharaṇīm rāma rasā talam anuttamam ||

एवम् पर्वत संबाधम् जम्बू द्वीपम् नृपात्मजाः ।खनन्तो नृपशार्दूल सर्वतः परिचक्रमुः॥

evam parvata saṃbādham jambū dvīpam nṛpātmajāḥ |khananto nṛpaśārdūla sarvataḥ paricakramuḥ ||

ततो देवाः स गंधर्वाः स असुराः सह पन्नगाः ।संभ्रांत मनसः सर्वे पितामहम् उपागमन्॥

tato devāḥ sa gaṃdharvāḥ sa asurāḥ saha pannagāḥ |saṃbhrāṃta manasaḥ sarve pitāmaham upāgaman ||

ते प्रसाद्य महात्मानम् विषण्ण वदनाः तदा ।ऊचुः परम संत्रस्ताः पितामहम् इदम् वचः॥

te prasādya mahātmānam viṣaṇṇa vadanāḥ tadā |ūcuḥ parama saṃtrastāḥ pitāmaham idam vacaḥ ||

भगवन् पृथिवी सर्वा खन्यते सगर आत्मजैः ।बहवः च महात्मानो वध्यन्ते जल चारिणः॥

bhagavan pṛthivī sarvā khanyate sagara ātmajaiḥ |bahavaḥ ca mahātmāno vadhyante jala cāriṇaḥ ||

अयम् यज्ञ हरो अस्माकम् अनेन अश्वो अपनीयते ।इति ते सर्व भूतानि हिंसन्ति सगर आत्मजः॥

ayam yajña haro asmākam anena aśvo apanīyate |iti te sarva bhūtāni hiṃsanti sagara ātmajaḥ ||