Valmiki Ramayana · 23 verses
Read this chapter as a bookस गत्वा सागरम् राजा गंगया अनुगतस् तदा ।प्रविवेश तलम् भूमेः यत्र ते भस्मसात् कृताः॥
sa gatvā sāgaram rājā gaṃgayā anugatas tadā |praviveśa talam bhūmeḥ yatra te bhasmasāt kṛtāḥ ||
भस्मनि अथ आप्लुते राम गंगाइआः सलिलेन वै ।सर्व लोक प्रभुः ब्रह्मा राजानम् इदम् अब्रवीत्॥
bhasmani atha āplute rāma gaṃgāiāḥ salilena vai |sarva loka prabhuḥ brahmā rājānam idam abravīt ||
तारिता नरशार्दूल दिवम् याताः च देववत् ।षष्टिः पुत्र सहस्राणि सगरस्य महात्मनः॥
tāritā naraśārdūla divam yātāḥ ca devavat |ṣaṣṭiḥ putra sahasrāṇi sagarasya mahātmanaḥ ||
सागरस्य जलम् लोके यावत् स्थास्यति पार्थिव ।सगरस्य आत्मजाः सर्वे दिवि स्थास्यन्ति देववत्॥
sāgarasya jalam loke yāvat sthāsyati pārthiva |sagarasya ātmajāḥ sarve divi sthāsyanti devavat ||
इयम् च दुहिता ज्येष्ठा तव गंगा भविष्यति ।त्वत् कृतेन च नाम्ना अथ लोके स्थास्यति विश्रुता॥
iyam ca duhitā jyeṣṭhā tava gaṃgā bhaviṣyati |tvat kṛtena ca nāmnā atha loke sthāsyati viśrutā ||
गंगा त्रिपथगा नाम दिव्या भागीरथी इति च ।त्रीन् पथो भावयन्ति इति तस्मत् त्रिपथगा स्मृता॥
gaṃgā tripathagā nāma divyā bhāgīrathī iti ca |trīn patho bhāvayanti iti tasmat tripathagā smṛtā ||
पितामहानाम् सर्वेषाम् त्वम् अत्र मनुजाधिप ।कुरुष्व सलिलम् राजन् प्रतिज्ञाम् अपवर्जय॥
pitāmahānām sarveṣām tvam atra manujādhipa |kuruṣva salilam rājan pratijñām apavarjaya ||
पूर्वकेण हि ते राजन् तेन अतियशसा तदा ।धर्मिणाम् प्रवरेण अथ न एष प्राप्तो मनोरथः॥
pūrvakeṇa hi te rājan tena atiyaśasā tadā |dharmiṇām pravareṇa atha na eṣa prāpto manorathaḥ ||
तथैव अंशुमता वत्स लोके अप्रतिम तेजसा ।गंगाम् प्रार्थयता नेतुम् प्रतिज्ञा न अपवर्जिता॥
tathaiva aṃśumatā vatsa loke apratima tejasā |gaṃgām prārthayatā netum pratijñā na apavarjitā ||
राजर्षिणा गुणवता महर्षि सम तेजसा ।मत् तुल्य तपसा चैव क्षत्र धर्म स्थितेन च॥
rājarṣiṇā guṇavatā maharṣi sama tejasā |mat tulya tapasā caiva kṣatra dharma sthitena ca ||
दिलीपेन महाभाग तव पित्रा अतितेजसा ।पुनर् न शकिता नेतुम् गंगाम् प्रार्थयत अनघ॥
dilīpena mahābhāga tava pitrā atitejasā |punar na śakitā netum gaṃgām prārthayata anagha ||
सा त्वया समतिक्रान्ता प्रतिज्ञा पुरुषर्षभ ।प्राप्तो असि परमम् लोके यशः परम संमतम्॥
sā tvayā samatikrāntā pratijñā puruṣarṣabha |prāpto asi paramam loke yaśaḥ parama saṃmatam ||
तत् च गंगा अवतरणम् त्वया कृतम् अरिन्दम ।अनेन च भवान् प्राप्तो धर्मस्य आयतनम् महत्॥
tat ca gaṃgā avataraṇam tvayā kṛtam arindama |anena ca bhavān prāpto dharmasya āyatanam mahat ||
प्लावयस्व त्वम् आत्मानम् नरोत्तम सदा उचिते ।सलिले पुरुषश्रेष्ठ शुचिः पुण्यफलो भव॥
plāvayasva tvam ātmānam narottama sadā ucite |salile puruṣaśreṣṭha śuciḥ puṇyaphalo bhava ||
पितामहानाम् सर्वेषाम् कुरुष्व सलिलक्रियाम् ।स्वस्ति ते अस्तु गमिष्यामि स्वम् लोकम् गम्यताम् नृप॥
pitāmahānām sarveṣām kuruṣva salilakriyām |svasti te astu gamiṣyāmi svam lokam gamyatām nṛpa ||
इति एवम् उक्त्वा देवेशः सर्वलोक पितामहः ।यथा आगतम् तथा अगच्छत् देव लोकम् महायशाः॥
iti evam uktvā deveśaḥ sarvaloka pitāmahaḥ |yathā āgatam tathā agacchat deva lokam mahāyaśāḥ ||
भगीरथः तु राजर्षिः कृत्वा सलिलम् उत्तमम् ।यथाक्रमम् यथान्यायम् सागराणाम् महायशाः॥
bhagīrathaḥ tu rājarṣiḥ kṛtvā salilam uttamam |yathākramam yathānyāyam sāgarāṇām mahāyaśāḥ ||
कृतोदकः शुची राजा स्वपुरम् प्रविवेश ह ।समृद्धार्थो नरश्रेष्ठ स्वराज्यम् प्रशशास ह॥
kṛtodakaḥ śucī rājā svapuram praviveśa ha |samṛddhārtho naraśreṣṭha svarājyam praśaśāsa ha ||
प्रमुमोद च लोकः तम् नृपम् आसाद्य राघव ।नष्टशोकः समृद्धार्थो बभूव विगतज्वरः॥
pramumoda ca lokaḥ tam nṛpam āsādya rāghava |naṣṭaśokaḥ samṛddhārtho babhūva vigatajvaraḥ ||
एष ते राम गंगाया विस्तरो अभिहितो मया ।स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रम् ते संध्या कालो अतिवर्तते॥
eṣa te rāma gaṃgāyā vistaro abhihito mayā |svasti prāpnuhi bhadram te saṃdhyā kālo ativartate ||
धन्यम् यशस्यम् आयुष्यम् पुत्र्यम् स्वर्ग्यम् अथ अपि च ।यः श्रावयति विप्रेषु क्षत्रियेषु इतेरेषु च॥
dhanyam yaśasyam āyuṣyam putryam svargyam atha api ca |yaḥ śrāvayati vipreṣu kṣatriyeṣu itereṣu ca ||
इदम् आKयनम् आयुश्यम् गंगा अवतरणम् शुभम्॥
idam āKyanam āyuśyam gaṃgā avataraṇam śubham ||
यः श्रुणोति च काकुत्स्थ सर्वान् कामान् अवाप्नुयात् ।सर्वे पापाः प्रणश्यन्ति आयुः कीर्तिः च वर्धते॥
yaḥ śruṇoti ca kākutstha sarvān kāmān avāpnuyāt |sarve pāpāḥ praṇaśyanti āyuḥ kīrtiḥ ca vardhate ||