Kanda.Sarga 1.45

विश्वामित्र वचः श्रुत्वा राघवः सह लक्ष्मणः ।विस्मयम् परमम् गत्वा विश्वामित्रम् अथ अब्रवीत्॥

viśvāmitra vacaḥ śrutvā rāghavaḥ saha lakṣmaṇaḥ |vismayam paramam gatvā viśvāmitram atha abravīt ||

अति अद्भुतम् इदम् ब्रह्मन् कथितम् परमम् त्वया ।गंगा अवतरणम् पुण्यम् सागरस्य अपि पूरणम्॥

ati adbhutam idam brahman kathitam paramam tvayā |gaṃgā avataraṇam puṇyam sāgarasya api pūraṇam ||

क्षण भूत इव नौ रात्रिः संवृत्त इयम् परंतप ।इमाम् चिंतयतोः सर्वम् निखिलेन कथाम् तव॥

kṣaṇa bhūta iva nau rātriḥ saṃvṛtta iyam paraṃtapa |imām ciṃtayatoḥ sarvam nikhilena kathām tava ||

तस्य सा शर्वरी सर्वा मम सौमित्रिणा सह ।जगाम चिंतयान् अस्य विश्वामित्र कथाम् शुभाम्॥

tasya sā śarvarī sarvā mama saumitriṇā saha |jagāma ciṃtayān asya viśvāmitra kathām śubhām ||

ततः प्रभाते विमले विश्वामित्रम् तपोधनम्।उवाच राघवो वाक्यम् कृत आह्निकम् अरिन्दमः॥

tataḥ prabhāte vimale viśvāmitram tapodhanam |uvāca rāghavo vākyam kṛta āhnikam arindamaḥ ||

गता भगवती रात्रिः श्रोतव्यम् परमम् श्रुतम् ।तराम सरितम् श्रेष्टम् पुण्यम् त्रि पथ गाम् नदीम्॥

gatā bhagavatī rātriḥ śrotavyam paramam śrutam |tarāma saritam śreṣṭam puṇyam tri patha gām nadīm ||

नौः एषा हि सुख आस्तीर्णा ऋषीणाम् पुण्य कर्मणाम् ।भगवंतम् इह प्राप्तम् ज्ञात्वा त्वरितम् आगता॥

nauḥ eṣā hi sukha āstīrṇā ṛṣīṇām puṇya karmaṇām |bhagavaṃtam iha prāptam jñātvā tvaritam āgatā ||

तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः ।संतारम् कारयामास स ऋषि संघस्य कौशिकः॥

tasya tat vacanam śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ |saṃtāram kārayāmāsa sa ṛṣi saṃghasya kauśikaḥ ||

उत्तरम् तीरम् आसाद्य संपूज्य ऋषि गणम् ततः ।गंगा कूले निविष्टाः ते विशालाम् ददृशुः पुरीम्॥

uttaram tīram āsādya saṃpūjya ṛṣi gaṇam tataḥ |gaṃgā kūle niviṣṭāḥ te viśālām dadṛśuḥ purīm ||

ततो मुनि वरः तूर्णम् जगाम सह राघवः ।विशालाम् नगरीम् रम्याम् दिव्याम् स्वर्ग उपमाम् तदा॥

tato muni varaḥ tūrṇam jagāma saha rāghavaḥ |viśālām nagarīm ramyām divyām svarga upamām tadā ||

अथ रामो महाप्राज्ञो विश्वामित्रम् महामुनिम् ।पप्रच्छ प्रांजलिः भूत्वा विशालाम् उत्तमाम् पुरीम्॥

atha rāmo mahāprājño viśvāmitram mahāmunim |papraccha prāṃjaliḥ bhūtvā viśālām uttamām purīm ||

कतमो राज वंशो अयम् विशालायाम् महामुने ।श्रोतुम् इच्छामि भद्रम् ते परम् कौतूहलम् हि मे॥

katamo rāja vaṃśo ayam viśālāyām mahāmune |śrotum icchāmi bhadram te param kautūhalam hi me ||

तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा रामस्य मुनिपुंगवः ।आख्यातुम् तत् समारेभे विशालस्य पुरातनम्॥

tasya tat vacanam śrutvā rāmasya munipuṃgavaḥ |ākhyātum tat samārebhe viśālasya purātanam ||

श्रूयताम् राम शक्रस्य कथाम् कथयतः श्रुताम् ।अस्मिन् देशे हि यत् वृत्तम् शृणु तत्त्वेन राघव॥

śrūyatām rāma śakrasya kathām kathayataḥ śrutām |asmin deśe hi yat vṛttam śṛṇu tattvena rāghava ||

पूर्वम् कृत युगे राम दितेः पुत्रा महाबलाः ।अदितेः च महाभागा वीर्यवन्तः सुधार्मिकाः॥

pūrvam kṛta yuge rāma diteḥ putrā mahābalāḥ |aditeḥ ca mahābhāgā vīryavantaḥ sudhārmikāḥ ||

ततः तेषाम् नरव्याघ्रः बुद्धिः आसीत् महात्मनाम् ।अमरा विर्जराः चैव कथम् स्यामो निरामयाः॥

tataḥ teṣām naravyāghraḥ buddhiḥ āsīt mahātmanām |amarā virjarāḥ caiva katham syāmo nirāmayāḥ ||

तेषाम् चिंतयताम् तत्र बुद्धिः आसीत् विपश्चिताम् ।क्षीर उद मथनम् कृत्वा रसम् प्राप्स्याम तत्र वै॥

teṣām ciṃtayatām tatra buddhiḥ āsīt vipaścitām |kṣīra uda mathanam kṛtvā rasam prāpsyāma tatra vai ||

ततो निश्चित्य मथनम् योक्त्रम् कृत्वा च वासुकिम् ।मन्थानम् मन्दरम् कृत्वा ममन्थुर् अमित ओजसः॥

tato niścitya mathanam yoktram kṛtvā ca vāsukim |manthānam mandaram kṛtvā mamanthur amita ojasaḥ ||

अथ वर्ष सहस्रेण योक्त्र सर्प शिरांसि च ।वमन्तो अति विषम् तत्र ददंशुर् दशनैः शिलाः॥

atha varṣa sahasreṇa yoktra sarpa śirāṃsi ca |vamanto ati viṣam tatra dadaṃśur daśanaiḥ śilāḥ ||

उत्पपाताम् अग्नि संकाशम् हालाहल महाविषम् ।तेन दग्धम् जगत् सर्वम् स देव असुर मानुषम्॥

utpapātām agni saṃkāśam hālāhala mahāviṣam |tena dagdham jagat sarvam sa deva asura mānuṣam ||

अथ देवा महादेवम् शंकरम् शरणार्थ्तिनः ।जग्मुः पशुपतिम् रुद्रम् त्राहि त्राहि इति तुष्टुवुः॥

atha devā mahādevam śaṃkaram śaraṇārthtinaḥ |jagmuḥ paśupatim rudram trāhi trāhi iti tuṣṭuvuḥ ||

एवम् उक्{]तः ततो देवैः देवेश्वरः प्रभुः ।प्रादुर् आसीत् ततो अत्र एव शंख चक्र धरो हरिः॥

evam uk{]taḥ tato devaiḥ deveśvaraḥ prabhuḥ |prādur āsīt tato atra eva śaṃkha cakra dharo hariḥ ||

उवाच एनम् स्मितम् कृत्वा रुद्रम् शूलधरम् हरिः ।दैवतैः मध्यमानो तु तत् पूर्वम् समुपस्थितम्॥

uvāca enam smitam kṛtvā rudram śūladharam hariḥ |daivataiḥ madhyamāno tu tat pūrvam samupasthitam ||

तत् त्वदीयम् सुरश्रेष्ठः सुराणाम् अग्रतो हि यत् ।अग्र पूजामि इह स्थित्वा गृहाण इदम् विषम् प्रभो॥

tat tvadīyam suraśreṣṭhaḥ surāṇām agrato hi yat |agra pūjāmi iha sthitvā gṛhāṇa idam viṣam prabho ||

इति उक्त्वा च सुरश्रेष्ठः तत्र एव अंतर्धीयत ।देवतानाम् भयम् दृष्ट्वा श्रुत्वा वाक्यम् तु शारङ्गिणः॥

iti uktvā ca suraśreṣṭhaḥ tatra eva aṃtardhīyata |devatānām bhayam dṛṣṭvā śrutvā vākyam tu śāraṅgiṇaḥ ||

हालाहलम् विषम् घोरम् संजग्राह अमृत उपमम् ।देवान् विसृउज्य देवेशो जगाम भगवान् हरः॥

hālāhalam viṣam ghoram saṃjagrāha amṛta upamam |devān visṛujya deveśo jagāma bhagavān haraḥ ||

ततो देव असुराः सर्वे ममन्थू रघुनंदन ।प्रविवेश अथ पातालम् मन्थानः पर्वतोत्तमः॥

tato deva asurāḥ sarve mamanthū raghunaṃdana |praviveśa atha pātālam manthānaḥ parvatottamaḥ ||

ततो देवाः स गन्धर्वाः तुष्टुवुः मधुसूदनम् ।त्वम् गतिः सर्व भूतानाम् विशेषेण दिवौकसाम्॥

tato devāḥ sa gandharvāḥ tuṣṭuvuḥ madhusūdanam |tvam gatiḥ sarva bhūtānām viśeṣeṇa divaukasām ||

पालय अस्मान् महाबाहो गिरिम् उद्धर्तुम् अर्हसि ।इति श्रुत्वा हृषीकेशः कामठम् रूपम् आस्थितः॥

pālaya asmān mahābāho girim uddhartum arhasi |iti śrutvā hṛṣīkeśaḥ kāmaṭham rūpam āsthitaḥ ||

पर्वतम् पृष्टतः कृत्वा शिश्ये तत्र उदधौ हरिः ।पर्वत अग्रम् तु लोकात्मा हस्तेन आक्रम्य केशवः॥

parvatam pṛṣṭataḥ kṛtvā śiśye tatra udadhau hariḥ |parvata agram tu lokātmā hastena ākramya keśavaḥ ||

देवानाम् मध्यतः स्थित्वा ममन्थ पुरुषोत्तमः ।अथ वर्ष सहस्रेण आयुर्वेदमयः पुमान्॥

devānām madhyataḥ sthitvā mamantha puruṣottamaḥ |atha varṣa sahasreṇa āyurvedamayaḥ pumān ||

उदतिष्ठत् सुधर्मात्मा स दण्ड स कमण्दुलुः ।पूर्वम् धन्वन्तरिर् नाम अप्सराः च सु वर्चसः॥

udatiṣṭhat sudharmātmā sa daṇḍa sa kamaṇduluḥ |pūrvam dhanvantarir nāma apsarāḥ ca su varcasaḥ ||

अप्सु निर्मथनात् एव रसात् तस्मात् वर स्त्रियः ।उत्पेतुः मनुज श्रेष्ठ तस्मात् अप्सरसो अभवन्॥

apsu nirmathanāt eva rasāt tasmāt vara striyaḥ |utpetuḥ manuja śreṣṭha tasmāt apsaraso abhavan ||

षष्टिः कोट्यो अभवन् तासाम् अप्सराणाम् सुवर्चसाम् ।असंख्येयाः तु काकुत्स्थ याः तासाम् परिचारिकाः॥

ṣaṣṭiḥ koṭyo abhavan tāsām apsarāṇām suvarcasām |asaṃkhyeyāḥ tu kākutstha yāḥ tāsām paricārikāḥ ||

न ताः स्म प्रतिगृह्णन्ति सर्वे ते देव दानवाः ।अप्रतिग्रहणात् एव ता वै साधारणाः स्मृताः॥

na tāḥ sma pratigṛhṇanti sarve te deva dānavāḥ |apratigrahaṇāt eva tā vai sādhāraṇāḥ smṛtāḥ ||

वरुणस्य ततः कन्या वारुणी रघुनंदन ।उत्पपात महाभागा मार्गमाणा परिग्रहम्॥

varuṇasya tataḥ kanyā vāruṇī raghunaṃdana |utpapāta mahābhāgā mārgamāṇā parigraham ||

दितेः पुत्रा न ताम् राम जगृहुर् वरुण आत्मजाम् ।अदितेः तु सुता वीर जगृहुः ताम् अनिंदिताम्॥

diteḥ putrā na tām rāma jagṛhur varuṇa ātmajām |aditeḥ tu sutā vīra jagṛhuḥ tām aniṃditām ||

असुराः तेन दैतेयाः सुराः तेन अदितेः सुताः ।हृष्टाः प्रमुदिताः च आसन् वारुणी ग्रहणात् सुराः॥

asurāḥ tena daiteyāḥ surāḥ tena aditeḥ sutāḥ |hṛṣṭāḥ pramuditāḥ ca āsan vāruṇī grahaṇāt surāḥ ||

उच्चैःश्रवा हय श्रेष्ठो मणि रत्नम् च कौस्तुभम् ।उदतिष्ठन् नरश्रेष्ठ तथैव अमृतम् उत्तमम्॥

uccaiḥśravā haya śreṣṭho maṇi ratnam ca kaustubham |udatiṣṭhan naraśreṣṭha tathaiva amṛtam uttamam ||

अथ तस्य कृते राम महान् आसीत् कुल क्षयः ।अदितेः तु ततः पुत्रा दितेः पुत्रान् असूदयन्॥

atha tasya kṛte rāma mahān āsīt kula kṣayaḥ |aditeḥ tu tataḥ putrā diteḥ putrān asūdayan ||

एकताम् अगमन् सर्वे असुरा राक्षसैः सह ।युद्धम् आसीत् महाघोरम् वीर त्रैलोक्य मोहनम्॥

ekatām agaman sarve asurā rākṣasaiḥ saha |yuddham āsīt mahāghoram vīra trailokya mohanam ||

यदा क्षयम् गतम् सर्वम् तदा विष्णुः महाबलः ।अमृतम् सः अहरत् तूर्णम् मायाम् आस्थाय मोहिनीम्॥

yadā kṣayam gatam sarvam tadā viṣṇuḥ mahābalaḥ |amṛtam saḥ aharat tūrṇam māyām āsthāya mohinīm ||

ये गता अभिमुखम् विष्णुम् अक्षरम् पुरुषोत्तमम् ।संपिष्टाः ते तदा युद्धे बिष्णुना प्रभ विष्णुना॥

ye gatā abhimukham viṣṇum akṣaram puruṣottamam |saṃpiṣṭāḥ te tadā yuddhe biṣṇunā prabha viṣṇunā ||

अदितेः आत्मजा वीरा दितेः पुत्रान् निजघ्निरे ।अस्मिन् घोरे महायुद्धे दैतेया अदित्यायोः भृशम्॥

aditeḥ ātmajā vīrā diteḥ putrān nijaghnire |asmin ghore mahāyuddhe daiteyā adityāyoḥ bhṛśam ||

निहत्य दिति पुत्रान् तु राज्यम् प्राप्य पुरंदरः ।शशास मुदितो लोकान् स ऋषि संघान् स चारणान्॥

nihatya diti putrān tu rājyam prāpya puraṃdaraḥ |śaśāsa mudito lokān sa ṛṣi saṃghān sa cāraṇān ||