Loading
वाल्मीकि रामायण · 29 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंगते रामे प्रशांत आत्मा रामो दाशरथिः धनुः ।वरुणाय अप्रमेयाय ददौ हस्ते महायशाः॥
gate rāme praśāṃta ātmā rāmo dāśarathiḥ dhanuḥ |varuṇāya aprameyāya dadau haste mahāyaśāḥ ||
अभिवाद्य ततो रामो वसिष्ठ प्रमुखान् ऋषीन् ।पितरम् विह्वलम् दृष्ट्वा प्रोवाच रघुनंदनः॥
abhivādya tato rāmo vasiṣṭha pramukhān ṛṣīn |pitaram vihvalam dṛṣṭvā provāca raghunaṃdanaḥ ||
जामदग्न्यो गतो रामः प्रयातु चतुर् अन्गिणी ।अयोध्या अभिमुखी सेना त्वया नाथेन पालिता॥
jāmadagnyo gato rāmaḥ prayātu catur angiṇī |ayodhyā abhimukhī senā tvayā nāthena pālitā ||
रामस्य वचनम् श्रुत्वा राजा दशरथः सुतम् ।बाहुभ्याम् सम्परिष्वज्य मूर्ध्नि उपाघ्राय राघवम्॥
rāmasya vacanam śrutvā rājā daśarathaḥ sutam |bāhubhyām sampariṣvajya mūrdhni upāghrāya rāghavam ||
गतो राम इति श्रुत्वा हृष्टः प्रमुदितो नृपः ।पुनर्जातम् तदा मेने पुत्रम् आत्मानम् एव च॥
gato rāma iti śrutvā hṛṣṭaḥ pramudito nṛpaḥ |punarjātam tadā mene putram ātmānam eva ca ||
चोदयामास ताम् सेनाम् जगाम आशु ततः पुरीम् ।पताका ध्वजिनीम् रम्याम् तूर्य उद् घुष्ट निनादिताम्॥
codayāmāsa tām senām jagāma āśu tataḥ purīm |patākā dhvajinīm ramyām tūrya ud ghuṣṭa nināditām ||
सिक्त राज पथा रम्याम् प्रकीर्ण कुसुम उत्कराम् ।राज प्रवेश सुमुखैः पौरैः मंगल पाणिभिः॥
sikta rāja pathā ramyām prakīrṇa kusuma utkarām |rāja praveśa sumukhaiḥ pauraiḥ maṃgala pāṇibhiḥ ||
सम्पूर्णाम् प्राविशत् राजा जन ओघैः समलम्कृताम् ।पौरैः प्रति उद्गतो दूरम् द्विजैः च पुर वासिभिः॥
sampūrṇām prāviśat rājā jana oghaiḥ samalamkṛtām |pauraiḥ prati udgato dūram dvijaiḥ ca pura vāsibhiḥ ||
पुत्रैः अनुगतः श्रीमान् श्रीमद्भिः च महायशाः ।प्रविवेश गृहम् राजा हिमवत् सदृशम् प्रियम्॥
putraiḥ anugataḥ śrīmān śrīmadbhiḥ ca mahāyaśāḥ |praviveśa gṛham rājā himavat sadṛśam priyam ||
ननन्द स्वजनैः राजा गृहे कामैः सुपूजितः ।कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा॥
nananda svajanaiḥ rājā gṛhe kāmaiḥ supūjitaḥ |kausalyā ca sumitrā ca kaikeyī ca sumadhyamā ||
वधू प्रतिग्रहे युक्ता याः च अन्या राज योषितः ।ततः सीताम् महाभागाम् ऊर्मिलाम् च यशस्विनीम्॥
vadhū pratigrahe yuktā yāḥ ca anyā rāja yoṣitaḥ |tataḥ sītām mahābhāgām ūrmilām ca yaśasvinīm ||
कुशध्वज सुते च उभे जगृहुः नृप योषितः ।मंगल आलापनैः होमैः शोभिताः क्षौम वाससः॥
kuśadhvaja sute ca ubhe jagṛhuḥ nṛpa yoṣitaḥ |maṃgala ālāpanaiḥ homaiḥ śobhitāḥ kṣauma vāsasaḥ ||
देवत आयतनानि आशु सर्वाः ताः प्रत्यपूजयन् ।अभिवाद्य अभिवाद्यान् च सर्वा राज सुताः तदा॥
devata āyatanāni āśu sarvāḥ tāḥ pratyapūjayan |abhivādya abhivādyān ca sarvā rāja sutāḥ tadā ||
रेमिरे मुदिताः सर्वा भर्तृभिः सहिता रहः ।कृत दाराः कृत अस्त्राः च स धनाः स सुहृत् जनाः॥
remire muditāḥ sarvā bhartṛbhiḥ sahitā rahaḥ |kṛta dārāḥ kṛta astrāḥ ca sa dhanāḥ sa suhṛt janāḥ ||
शुश्रूषमाणाः पितरम् वर्तयन्ति नरर्षभाः ।कस्यचित् अथ कालस्य राजा दशरधः सुतम्॥
śuśrūṣamāṇāḥ pitaram vartayanti nararṣabhāḥ |kasyacit atha kālasya rājā daśaradhaḥ sutam ||
भरतम् कैकेयी पुत्रम् अब्रवीत् रघुनंदन ।अयम् केकय राजस्य पुत्रो वसति पुत्रक॥
bharatam kaikeyī putram abravīt raghunaṃdana |ayam kekaya rājasya putro vasati putraka ||
त्वाम् नेतुम् आगतो वीरो युधाजित् मातुलः तव ।श्रुत्वा दशरथस्य एतत् भरतः कैकेयि सुतः॥
tvām netum āgato vīro yudhājit mātulaḥ tava |śrutvā daśarathasya etat bharataḥ kaikeyi sutaḥ ||
गमनाय अभिचक्राम शत्रुघ्न सहितः तदा ।आपृच्छ्य पितरम् शूरो रामम् च अक्लिष्ट कर्मणम्॥
gamanāya abhicakrāma śatrughna sahitaḥ tadā |āpṛcchya pitaram śūro rāmam ca akliṣṭa karmaṇam ||
मातॄः च अपि नरश्रेष्ट शत्रुघ्न सहितो ययौ ।युधाजित् प्राप्य भरतम् स शत्रुघ्नम् प्रहर्षितः॥
mātṝḥ ca api naraśreṣṭa śatrughna sahito yayau |yudhājit prāpya bharatam sa śatrughnam praharṣitaḥ ||
स्व पुरम् प्रविवेशत् वीरः पिता तस्य तुतोष ह ।गते च भरते रामो लक्ष्मणः च महाबलः॥
sva puram praviveśat vīraḥ pitā tasya tutoṣa ha |gate ca bharate rāmo lakṣmaṇaḥ ca mahābalaḥ ||
पितरम् देव संकाशम् पूजयामासतुः तदा ।पितुः आज्ञाम् पुरस्कृत्य पौर कार्याणि सर्वशः॥
pitaram deva saṃkāśam pūjayāmāsatuḥ tadā |pituḥ ājñām puraskṛtya paura kāryāṇi sarvaśaḥ ||
चकार रामः सर्वाणि प्रियाणि च हितानि च ।मातृभ्यो मातृ कार्याणि कृत्वा परम यंत्रितः॥
cakāra rāmaḥ sarvāṇi priyāṇi ca hitāni ca |mātṛbhyo mātṛ kāryāṇi kṛtvā parama yaṃtritaḥ ||
गुरूणाम् गुरु कार्याणि काले काले अन्ववैक्षत ।एवम् दशरथः प्रीतो ब्राह्मणा नैगमाः तथा॥
gurūṇām guru kāryāṇi kāle kāle anvavaikṣata |evam daśarathaḥ prīto brāhmaṇā naigamāḥ tathā ||
रामस्य शील वृत्तेन सर्वम् विषय वासिनः ।तेषाम् अति यशा लोके रामः सत्य पराक्रमः॥
rāmasya śīla vṛttena sarvam viṣaya vāsinaḥ |teṣām ati yaśā loke rāmaḥ satya parākramaḥ ||
स्वयम्भूः इव भूतानाम् बभूव गुणवत्तरः ।रामः च सीतया सार्धम् विजहार बहून् ऋतून्॥
svayambhūḥ iva bhūtānām babhūva guṇavattaraḥ |rāmaḥ ca sītayā sārdham vijahāra bahūn ṛtūn ||
मनस्वी तद् गतमानस्य तस्या हृदि समर्पितः ।प्रिया तु सीता रामस्य दाराः पितृ कृता इति॥
manasvī tad gatamānasya tasyā hṛdi samarpitaḥ |priyā tu sītā rāmasya dārāḥ pitṛ kṛtā iti ||
गुणात् रूप गुणात् च अपि प्रीतिः भूयो अभिवर्धते ।तस्याः च भर्ता द्विगुणम् हृदये परिवर्तते॥
guṇāt rūpa guṇāt ca api prītiḥ bhūyo abhivardhate |tasyāḥ ca bhartā dviguṇam hṛdaye parivartate ||
अन्तर् गतम् अपि व्यक्तम् आख्याति हृदयम् हृदा ।तस्य भूयो विशेषेण मैथिली जनक आत्मजा ।देवताभिः समा रूपे सीता श्रीः इव रूपिणी॥
antar gatam api vyaktam ākhyāti hṛdayam hṛdā |tasya bhūyo viśeṣeṇa maithilī janaka ātmajā |devatābhiḥ samā rūpe sītā śrīḥ iva rūpiṇī ||
तया स राज ऋषि सुतो अभिकामयासमेयिवान् उत्तम राज कन्यया ।अतीव रामः शुशुभे मुदा अन्वितोविभुः श्रिया विष्णुः इव अमर ईश्वरः॥
tayā sa rāja ṛṣi suto abhikāmayāsameyivān uttama rāja kanyayā |atīva rāmaḥ śuśubhe mudā anvitovibhuḥ śriyā viṣṇuḥ iva amara īśvaraḥ ||