Valmiki Ramayana · 24 verses
Read this chapter as a bookतस्य च एवम् प्रभावस्य धर्मज्ञस्य महात्मनः ।सुतार्थम् तप्य मानस्य न असीत् वंशकरः सुतः॥
tasya ca evam prabhāvasya dharmajñasya mahātmanaḥ |sutārtham tapya mānasya na asīt vaṃśakaraḥ sutaḥ ||
चिन्तयानस्य तस्य एवम् बुद्धिः आसीन् महात्मनः ।सुतार्थम् वाजिमेधेन किम् अर्थम् न यजामि अहम्॥
cintayānasya tasya evam buddhiḥ āsīn mahātmanaḥ |sutārtham vājimedhena kim artham na yajāmi aham ||
स निश्चिताम् मतिम् कृत्वा यष्टव्यम् इति बुद्धिमान् ।मंत्रिभिः सह धर्मात्मा सर्वैः अपि कृत आत्मभिः॥
sa niścitām matim kṛtvā yaṣṭavyam iti buddhimān |maṃtribhiḥ saha dharmātmā sarvaiḥ api kṛta ātmabhiḥ ||
ततोऽब्रवीत् महातेजाः सुमंत्रम् मंत्रि सत्तमम् ।शीघ्रम् आनय मे सर्वान् गुरून् तान् स पुरोहितान्॥
tato'bravīt mahātejāḥ sumaṃtram maṃtri sattamam |śīghram ānaya me sarvān gurūn tān sa purohitān ||
ततः सुमंत्रः त्वरितम् गत्वा त्वरित विक्रमः ।सम् आनयत् स तान् सर्वान् समस्तान् वेद पारगान्॥
tataḥ sumaṃtraḥ tvaritam gatvā tvarita vikramaḥ |sam ānayat sa tān sarvān samastān veda pāragān ||
सुयज्ञम् वामदेवम् च जाबालिम् अथ काश्यपम् ।पुरोहितम् वशिष्ठम् च ये च अपि अन्ये द्विजोत्तमाः॥
suyajñam vāmadevam ca jābālim atha kāśyapam |purohitam vaśiṣṭham ca ye ca api anye dvijottamāḥ ||
तान् पूजयित्वा धर्मात्मा राजा दशरथः तदा ।इदम् धर्म अर्थ सहितम् श्लक्ष्णम् वचनम् अब्रवीत्॥
tān pūjayitvā dharmātmā rājā daśarathaḥ tadā |idam dharma artha sahitam ślakṣṇam vacanam abravīt ||
मम लालस्य मानस्य सुतार्थम् नास्ति वै सुखम् ।तदर्थम् हयमेधेन यक्ष्ह्यामि इति मतिर् मम॥
mama lālasya mānasya sutārtham nāsti vai sukham |tadartham hayamedhena yakṣhyāmi iti matir mama ||
तत् अहम् यष्टुम् इच्छमि शास्त्र दृष्टेन कर्मणा ।कथम् प्राप्स्यामि अहम् कामम् बुद्धिः अत्र विचिन्त्यताम्॥
tat aham yaṣṭum icchami śāstra dṛṣṭena karmaṇā |katham prāpsyāmi aham kāmam buddhiḥ atra vicintyatām ||
ततः साधु इति तद्वाक्यम् ब्राह्मणाः प्रत्यपूजयन् ।वशिष्ठ प्रमुखाः सर्वे पार्थिवस्य मुखेरितम्॥
tataḥ sādhu iti tadvākyam brāhmaṇāḥ pratyapūjayan |vaśiṣṭha pramukhāḥ sarve pārthivasya mukheritam ||
ऊचुः च परम प्रीताः सर्वे दशरथम् वचः ।संभाराः संभ्रियंताम् ते तुरगः च विमुच्यताम्॥
ūcuḥ ca parama prītāḥ sarve daśaratham vacaḥ |saṃbhārāḥ saṃbhriyaṃtām te turagaḥ ca vimucyatām ||
सरय्वाः च उत्तरे तीरे यज्ञ भूमिर् विधीयताम् ।सर्वथा प्राप्स्यसे पुत्रान् अभिप्रेतान् च पार्थिव॥
sarayvāḥ ca uttare tīre yajña bhūmir vidhīyatām |sarvathā prāpsyase putrān abhipretān ca pārthiva ||
यस्य ते धर्मिकी बुद्धिः इयम् पुत्रार्थम् आगता ।ततः तुष्टोऽभवत् राजा श्रुत्वा तद् द्विज भाषितम्॥
yasya te dharmikī buddhiḥ iyam putrārtham āgatā |tataḥ tuṣṭo'bhavat rājā śrutvā tad dvija bhāṣitam ||
अमात्यान् अब्रवीत् राजा हर्ष पर्याकुल लोचन ।संभाराः संभ्रियंताम् मे गुरूणाम् वचनात् इह॥
amātyān abravīt rājā harṣa paryākula locana |saṃbhārāḥ saṃbhriyaṃtām me gurūṇām vacanāt iha ||
समर्थ अधिष्ठितः च अश्वः सः उपाध्यायो विमुच्यताम् ।सरय्वाः च उत्तरे तीरे यज्ञ भूमिर् विधीयताम्॥
samartha adhiṣṭhitaḥ ca aśvaḥ saḥ upādhyāyo vimucyatām |sarayvāḥ ca uttare tīre yajña bhūmir vidhīyatām ||
शान्तयः च अपि वर्धन्ताम् यथा कल्पम् यथा विधि ।शक्यः प्राप्तुम् अयम् यज्ञः सर्वेण अपि महीक्षिता॥
śāntayaḥ ca api vardhantām yathā kalpam yathā vidhi |śakyaḥ prāptum ayam yajñaḥ sarveṇa api mahīkṣitā ||
न अपराथो भवेत् कष्टो यदि अस्मिन् क्रतु सत्तमे ।च्छिद्रम् हि मृगयन्ते स्म विद्वांसो ब्रह्म राक्षसाः॥
na aparātho bhavet kaṣṭo yadi asmin kratu sattame |cchidram hi mṛgayante sma vidvāṃso brahma rākṣasāḥ ||
विधि हीनस्य यज्ञस्य सद्यः कर्ता विनश्यति ।तद्यथा विधि पूर्वम् मे क्रतुरेष समाप्यते॥
vidhi hīnasya yajñasya sadyaḥ kartā vinaśyati |tadyathā vidhi pūrvam me kratureṣa samāpyate ||
तथा विधानम् क्रियताम् समर्थाः साधनेषु इति ।तथा इति च अब्रुवन् सर्वे मंत्रिणः प्रतिपूजिता॥
tathā vidhānam kriyatām samarthāḥ sādhaneṣu iti |tathā iti ca abruvan sarve maṃtriṇaḥ pratipūjitā ||
पार्थिवेन्द्रस्य तद् वाक्यम् यथा पूर्वम् निशम्य ते ।तथा द्विजाः ते धर्मज्ञा वर्थयतो नृपोत्तमम्॥
pārthivendrasya tad vākyam yathā pūrvam niśamya te |tathā dvijāḥ te dharmajñā varthayato nṛpottamam ||
अनुज्ञाताः ततः सर्वे पुनर् जग्मुर् यथा आगतम् ।विसर्जयित्वा तान् विप्रान् सचिवान् इदम् अब्रवीत्॥
anujñātāḥ tataḥ sarve punar jagmur yathā āgatam |visarjayitvā tān viprān sacivān idam abravīt ||
ऋत्विग्भिः उपसंदिष्टो यथावत् क्रतुर् आप्यताम् ।इति उक्त्वा नृप शार्दूलः सचिवान् समुपस्थितान्॥
ṛtvigbhiḥ upasaṃdiṣṭo yathāvat kratur āpyatām |iti uktvā nṛpa śārdūlaḥ sacivān samupasthitān ||
विसर्जयित्वा स्वम् वेश्म प्रविवेश महामतिः ।ततः स गत्वा ताः पत्नीर् नरेन्द्रो हृदयंगमाः॥
visarjayitvā svam veśma praviveśa mahāmatiḥ |tataḥ sa gatvā tāḥ patnīr narendro hṛdayaṃgamāḥ ||
उवाच दीक्षाम् विशत यक्षेऽहम् सुत कारणात् ।तासाम् तेन अति कान्तेन वचनेन सुवर्चसाम् ।मुख पद्मान् अशोभन्त पद्मानीव हिमात्यये॥
uvāca dīkṣām viśata yakṣe'ham suta kāraṇāt |tāsām tena ati kāntena vacanena suvarcasām |mukha padmān aśobhanta padmānīva himātyaye ||