Kanda.Sarga 2.16

स तत् अन्तः पुर द्वारम् समतीत्य जन आकुलम् ।प्रविविक्ताम् ततः कक्ष्याम् आससाद पुराणवित्॥

sa tat antaḥ pura dvāram samatītya jana ākulam |praviviktām tataḥ kakṣyām āsasāda purāṇavit ||

प्रास कार्मुक बिभ्रद्भिर् युवभिर् मृष्ट कुण्डलैः ।अप्रमादिभिर् एक अग्रैः स्वनुरक्तैः अधिष्ठिताम्॥

prāsa kārmuka bibhradbhir yuvabhir mṛṣṭa kuṇḍalaiḥ |apramādibhir eka agraiḥ svanuraktaiḥ adhiṣṭhitām ||

तत्र काषायिणो वृद्धान् वेत्र पाणीन् स्वलम्कृतान् ।ददर्श विष्ठितान् द्वारि स्त्र्य् अध्यक्षान् सुसमाहितान्॥

tatra kāṣāyiṇo vṛddhān vetra pāṇīn svalamkṛtān |dadarśa viṣṭhitān dvāri stry adhyakṣān susamāhitān ||

ते समीक्ष्य समायान्तम् राम प्रिय चिकीर्षवः ।सह भार्याय रामाय क्षिप्रम् एव आचचक्षिरे॥

te samīkṣya samāyāntam rāma priya cikīrṣavaḥ |saha bhāryāya rāmāya kṣipram eva ācacakṣire ||

प्रतिवेदितम् आज्ञाय सूतम् अभ्यन्तरम् पितुः ।तत्र एव आनाययाम् आस राघवः प्रिय काम्यया॥

prativeditam ājñāya sūtam abhyantaram pituḥ |tatra eva ānāyayām āsa rāghavaḥ priya kāmyayā ||

ते राममुपसम्गम्य भर्तुः प्रियचिकीर्षवः ।सहभार्याय रामाय क्षिप्रमेवाचचक्षिरे॥

te rāmamupasamgamya bhartuḥ priyacikīrṣavaḥ |sahabhāryāya rāmāya kṣipramevācacakṣire ||

प्रतिवेदितमाज्ञाय सूतमभ्यम्तरम् पितुः ।तत्रैवानाययामास राघवः पियकाम्यया॥

prativeditamājñāya sūtamabhyamtaram pituḥ |tatraivānāyayāmāsa rāghavaḥ piyakāmyayā ||

तम् वैश्रवण सम्काशम् उपविष्टम् स्वलम्कृतम् ।दादर्श सूतः पर्यन्के सौवणो स उत्तरच् चदे॥

tam vaiśravaṇa samkāśam upaviṣṭam svalamkṛtam |dādarśa sūtaḥ paryanke sauvaṇo sa uttarac cade ||

वराह रुधिर आभेण शुचिना च सुगन्धिना ।अनुलिप्तम् पर अर्ध्येन चन्दनेन परम् तपम्॥

varāha rudhira ābheṇa śucinā ca sugandhinā |anuliptam para ardhyena candanena param tapam ||

स्थितया पार्श्वतः च अपि वाल व्यजन हस्तया ।उपेतम् सीतया भूयः चित्रया शशिनम् यथा॥

sthitayā pārśvataḥ ca api vāla vyajana hastayā |upetam sītayā bhūyaḥ citrayā śaśinam yathā ||

तम् तपन्तम् इव आदित्यम् उपपन्नम् स्व तेजसा ।ववन्दे वरदम् बन्दी नियमज्ञो विनीतवत्॥

tam tapantam iva ādityam upapannam sva tejasā |vavande varadam bandī niyamajño vinītavat ||

प्रान्जलिस् तु सुखम् पृष्ट्वा विहार शयन आसने ।राज पुत्रम् उवाच इदम् सुमन्त्रः राज सत्कृतः॥

prānjalis tu sukham pṛṣṭvā vihāra śayana āsane |rāja putram uvāca idam sumantraḥ rāja satkṛtaḥ ||

कौसल्या सुप्रभा देव पिता त्वम् द्रष्टुम् इच्चति ।महिष्या सह कैकेय्या गम्यताम् तत्र माचिरम्॥

kausalyā suprabhā deva pitā tvam draṣṭum iccati |mahiṣyā saha kaikeyyā gamyatām tatra māciram ||

एवम् उक्तः तु सम्हृष्टः नर सिम्हो महा द्युतिः ।ततः सम्मानयाम् आस सीताम् इदम् उवाच ह॥

evam uktaḥ tu samhṛṣṭaḥ nara simho mahā dyutiḥ |tataḥ sammānayām āsa sītām idam uvāca ha ||

देवि देवः च देवी च समागम्य मद् अन्तरे ।मन्त्रेयेते ध्रुवम् किम्चित् अभिषेचन सम्हितम्॥

devi devaḥ ca devī ca samāgamya mad antare |mantreyete dhruvam kimcit abhiṣecana samhitam ||

लक्षयित्वा हि अभिप्रायम् प्रिय कामा सुदक्षिणा ।सम्चोदयति राजानम् मद् अर्थम् मदिर ईक्षणा॥

lakṣayitvā hi abhiprāyam priya kāmā sudakṣiṇā |samcodayati rājānam mad artham madira īkṣaṇā ||

सा प्रहृष्टा महाराजम् हितकामानुवर्तिनी ।जननी चार्थकामा मे केकयाधिपतेस्सुता॥

sā prahṛṣṭā mahārājam hitakāmānuvartinī |jananī cārthakāmā me kekayādhipatessutā ||

दिष्ट्या खलु महाराजो महिष्या प्रियया सह ।सुमम्त्रम् प्राहिणोद्दूत मर्थकामकरम् मम॥

diṣṭyā khalu mahārājo mahiṣyā priyayā saha |sumamtram prāhiṇoddūta marthakāmakaram mama ||

यादृशी परिषत् तत्र तादृशो दूताअगतः ।ध्रुवम् अद्य एव माम् राजा यौवराज्ये अभिषेक्ष्यति॥

yādṛśī pariṣat tatra tādṛśo dūtāagataḥ |dhruvam adya eva mām rājā yauvarājye abhiṣekṣyati ||

हन्त शीघ्रम् इतः गत्वा द्रक्ष्यामि च मही पतिः ।सह त्वम् परिवारेण सुखम् आस्स्व रमस्य च॥

hanta śīghram itaḥ gatvā drakṣyāmi ca mahī patiḥ |saha tvam parivāreṇa sukham āssva ramasya ca ||

पति सम्मानिता सीता भर्तारम् असित ईक्षणा ।आद्वारम् अनुवव्राज मन्गलानि अभिदध्युषी॥

pati sammānitā sītā bhartāram asita īkṣaṇā |ādvāram anuvavrāja mangalāni abhidadhyuṣī ||

राज्यम् द्विजातिभिर्जुष्टम् राजसूयाभिषेचनम् ।कर्तुमर्हति ते राजा वासवस्येव लोककृत्॥

rājyam dvijātibhirjuṣṭam rājasūyābhiṣecanam |kartumarhati te rājā vāsavasyeva lokakṛt ||

दीक्षितम् व्रतसम्पन्नम् वराजिनधरम् शुचिम् ।कुरङ्गपाणिम् च पश्यन्ती त्वाम् भजाम्यहम्॥

dīkṣitam vratasampannam varājinadharam śucim |kuraṅgapāṇim ca paśyantī tvām bhajāmyaham ||

पूर्वाम् दिशम् वज्रधरो दक्षिणाम् पातु ते यमः ।वरुणः पश्चिमामाशाम् धनेशस्तूत्तराम् दिशम्॥

pūrvām diśam vajradharo dakṣiṇām pātu te yamaḥ |varuṇaḥ paścimāmāśām dhaneśastūttarām diśam ||

अथ सीतामनुज्ञाप्य कृतकौतुकमगLअः ।निश्चक्राम सुमन्त्रेण सह रामो निवेशनात्॥

atha sītāmanujñāpya kṛtakautukamagaLaḥ |niścakrāma sumantreṇa saha rāmo niveśanāt ||

पर्वतादिव निष्क्रम्य सिम्हो गिरिगुहाशयः ।लक्ष्मणम् द्वारिसोऽपश्यत् प्रह्वञ्जलिपुटम् स्थितम्॥

parvatādiva niṣkramya simho giriguhāśayaḥ |lakṣmaṇam dvāriso'paśyat prahvañjalipuṭam sthitam ||

अथ मध्यमकक्ष्यायाम् समागच्छत् सुहृज्जनैः ।स सर्वान् अर्थिनो दृष्ट्वा समेत्य प्रतिनन्द्य च॥

atha madhyamakakṣyāyām samāgacchat suhṛjjanaiḥ |sa sarvān arthino dṛṣṭvā sametya pratinandya ca ||

ततः पावक सम्काशम् आरुरोह रथ उत्तमम् ।वैयाघ्रम् पुरुष्व्या घो राजितम् राजनम्दनः॥

tataḥ pāvaka samkāśam āruroha ratha uttamam |vaiyāghram puruṣvyā gho rājitam rājanamdanaḥ ||

मेघनादमसम्बाधम् मणिहेमविभूशितम् ।मुष्णन्तम् इव चक्षूम्षि प्रभया हेम वर्चसम्॥

meghanādamasambādham maṇihemavibhūśitam |muṣṇantam iva cakṣūmṣi prabhayā hema varcasam ||

करेणु शिशु कल्पैः च युक्तम् परम वाजिभिः ।हरि युक्तम् सहस्र अक्षो रथम् इन्द्रैव आशुगम्॥

kareṇu śiśu kalpaiḥ ca yuktam parama vājibhiḥ |hari yuktam sahasra akṣo ratham indraiva āśugam ||

प्रययौ तूर्णम् आस्थाय राघवो ज्वलितः श्रिया ।स पर्जन्यैव आकाशे स्वनवान् अभिनादयन्॥

prayayau tūrṇam āsthāya rāghavo jvalitaḥ śriyā |sa parjanyaiva ākāśe svanavān abhinādayan ||

निकेतान् निर्ययौ श्रीमान् महा अभ्रात् इव चन्द्रमाः ।चत्र चामर पाणिस् तु लक्ष्मणो राघव अनुजः॥

niketān niryayau śrīmān mahā abhrāt iva candramāḥ |catra cāmara pāṇis tu lakṣmaṇo rāghava anujaḥ ||

जुगोप भ्रातरम् भ्राता रथम् आस्थाय पृष्ठतः ।ततः हल हला शब्दः तुमुलः समजायत॥

jugopa bhrātaram bhrātā ratham āsthāya pṛṣṭhataḥ |tataḥ hala halā śabdaḥ tumulaḥ samajāyata ||

तस्य निष्क्रममाणस्य जन ओघस्य समन्ततः ।ततो हयवरा मुख्या नागाश्च गिरिसन्निभाः॥

tasya niṣkramamāṇasya jana oghasya samantataḥ |tato hayavarā mukhyā nāgāśca girisannibhāḥ ||

अनुजग्मुस्तदा रामम् शतशोऽथ सहस्रशः ।अग्रतश्चास्य सन्नद्धाश्चन्दनागुरुभूषिताः॥

anujagmustadā rāmam śataśo'tha sahasraśaḥ |agrataścāsya sannaddhāścandanāgurubhūṣitāḥ ||

खड्गचापधराः शूरा जग्मुराशम्सवो जनाः ।ततो वादित्रशब्दाश्च स्तुतिशब्दाश्च वन्दिनाम्॥

khaḍgacāpadharāḥ śūrā jagmurāśamsavo janāḥ |tato vāditraśabdāśca stutiśabdāśca vandinām ||

सिम्हनादाश्च शूराणाम् तदा शुश्रुविरे पथि ।हर्म्यवातायनस्थाभिर्भूषिताभिः समन्ततः॥

simhanādāśca śūrāṇām tadā śuśruvire pathi |harmyavātāyanasthābhirbhūṣitābhiḥ samantataḥ ||

कीर्यमाणः सुपुष्पौघैर्ययौ स्त्रीभिररिम्दमः ।रामम् सर्वानवद्याण्ग्यो रामपिप्रीषया ततः॥

kīryamāṇaḥ supuṣpaughairyayau strībhirarimdamaḥ |rāmam sarvānavadyāṇgyo rāmapiprīṣayā tataḥ ||

वचोभिरग्र्यैर्हर्म्यस्थाः क्षितिस्थाश्च ववन्दिरे ।नूनम् नन्धिति ते माता कौसल्या मातृनन्दन॥

vacobhiragryairharmyasthāḥ kṣitisthāśca vavandire |nūnam nandhiti te mātā kausalyā mātṛnandana ||

पश्यन्ती सिद्धयात्रम् त्वाम् पित्र्यम् राज्यमुपस्थितम् ।सर्वसीमन्तिनीभ्यश्च सीताम् सीमन्तिनीम् वराम्॥

paśyantī siddhayātram tvām pitryam rājyamupasthitam |sarvasīmantinībhyaśca sītām sīmantinīm varām ||

अमन्यन्त हि ता नार्यो रामस्य हृदयप्रियाम् ।तया सुचरितम् देव्या पुरा नूनम् महत्तपः॥

amanyanta hi tā nāryo rāmasya hṛdayapriyām |tayā sucaritam devyā purā nūnam mahattapaḥ ||

रोहिणीव शशाङ्केन रामसम्योगमाप या ।इति प्रासादशृङ्गेषु प्रमदाभिर्नरोत्तमः॥

rohiṇīva śaśāṅkena rāmasamyogamāpa yā |iti prāsādaśṛṅgeṣu pramadābhirnarottamaḥ ||

शुश्राव राजमार्गस्थः प्रिया वाच उदाहृताः ।स राघवः तत्र कथा प्रलापम् ।शुश्राव लोकस्य समागतस्य ।आत्म अधिकारा विविधाः च वाचः ।प्रहृष्ट रूपस्य पुरे जनस्य॥

śuśrāva rājamārgasthaḥ priyā vāca udāhṛtāḥ |sa rāghavaḥ tatra kathā pralāpam |śuśrāva lokasya samāgatasya |ātma adhikārā vividhāḥ ca vācaḥ |prahṛṣṭa rūpasya pure janasya ||

एष श्रियम् गच्चति राघवो अद्य।राज प्रसादात् विपुलाम् गमिष्यन् ।एते वयम् सर्व समृद्ध कामा।येषाम् अयम् नो भविता प्रशास्ता॥

eṣa śriyam gaccati rāghavo adya |rāja prasādāt vipulām gamiṣyan |ete vayam sarva samṛddha kāmā |yeṣām ayam no bhavitā praśāstā ||

लाभो जनस्य अस्य यद् एष सर्वम् ।प्रपत्स्यते राष्ट्रम् इदम् चिराय ।स घोषवद्भिः च हयैः सनागैः ।पुरह्सरैः स्वस्तिक सूत मागधैः॥

lābho janasya asya yad eṣa sarvam |prapatsyate rāṣṭram idam cirāya |sa ghoṣavadbhiḥ ca hayaiḥ sanāgaiḥ |purahsaraiḥ svastika sūta māgadhaiḥ ||

स घोषवद्भिश्च हयैः सनागैः ।पुरस्सरैः स्वस्तिकसूतमागधैः ।महीयमानः प्रवरैः च वादकैः ।अभिष्टुतः वैश्रवणो यथा ययौ॥

sa ghoṣavadbhiśca hayaiḥ sanāgaiḥ |purassaraiḥ svastikasūtamāgadhaiḥ |mahīyamānaḥ pravaraiḥ ca vādakaiḥ |abhiṣṭutaḥ vaiśravaṇo yathā yayau ||

करेणु मातन्ग रथ अश्व सम्कुलम् ।महा जन ओघैः परिपूर्ण चत्वरम् ।पभूतरत्नम् बहुपण्यसम्चयम् ।ददर्श रामो विमलम् महापथम्॥

kareṇu mātanga ratha aśva samkulam |mahā jana oghaiḥ paripūrṇa catvaram |pabhūtaratnam bahupaṇyasamcayam |dadarśa rāmo vimalam mahāpatham ||