Kanda.Sarga 2.4

गतेष्वथ नृपो भूयः पौरेषु सह मन्त्रिभिः ।मन्त्रयुत्वा ततश्चक्रे निश्चयज्ञः स निश्चयम्॥

gateṣvatha nṛpo bhūyaḥ paureṣu saha mantribhiḥ |mantrayutvā tataścakre niścayajñaḥ sa niścayam ||

श्व एव पुष्यो भविता श्वोऽभिषेच्यस्तु मे सुतः ।रामो राजीवताम्राक्षो यौवराज्य इति प्रभुः॥

śva eva puṣyo bhavitā śvo'bhiṣecyastu me sutaḥ |rāmo rājīvatāmrākṣo yauvarājya iti prabhuḥ ||

अथान्तर्गृहमासाद्य राजा दशरथस्तदा ।सूतमामन्त्रयामास रामं पुनरिहानय॥

athāntargṛhamāsādya rājā daśarathastadā |sūtamāmantrayāmāsa rāmaṃ punarihānaya ||

प्रतिगृह्य स तद्वाक्यं सूतः पुनरुपाययौ ।रामस्य भवनं शीघ्रं राममानयितुं पुनः॥

pratigṛhya sa tadvākyaṃ sūtaḥ punarupāyayau |rāmasya bhavanaṃ śīghraṃ rāmamānayituṃ punaḥ ||

द्वाःस्थैरावेदितं तस्य रामायागमनं पुनः ।श्रुत्वैव चापि रामस्तं प्राप्तं शङ्कान्वितोऽभवत्॥

dvāḥsthairāveditaṃ tasya rāmāyāgamanaṃ punaḥ |śrutvaiva cāpi rāmastaṃ prāptaṃ śaṅkānvito'bhavat ||

प्रवेश्य चैनं त्वरितं रामो वचन मब्रवीत् ।यदागमनकृत्यं ते भूयस्तद्भ्रुह्यशेषतः॥

praveśya cainaṃ tvaritaṃ rāmo vacana mabravīt |yadāgamanakṛtyaṃ te bhūyastadbhruhyaśeṣataḥ ||

तमुवाच ततः सूतो राजा त्वां द्रष्टु मिच्छति ।श्रुत्वा प्रमाणमत्र त्वं गमनायेतराय वा॥

tamuvāca tataḥ sūto rājā tvāṃ draṣṭu micchati |śrutvā pramāṇamatra tvaṃ gamanāyetarāya vā ||

इति सूतवचः श्रुत्वा रामोऽथ त्वरयान्वितः ।प्रययौ राजभवनं पुनर्द्रष्टुं नरेश्वरम्॥

iti sūtavacaḥ śrutvā rāmo'tha tvarayānvitaḥ |prayayau rājabhavanaṃ punardraṣṭuṃ nareśvaram ||

तं श्रुत्वा समनुप्राप्तं रामं दशरथो नृपः ।प्रवेश्यामास गृहं विवक्षुः प्रियमुत्तमम्॥

taṃ śrutvā samanuprāptaṃ rāmaṃ daśaratho nṛpaḥ |praveśyāmāsa gṛhaṃ vivakṣuḥ priyamuttamam ||

प्रविश्न्नेप च श्रीमान् राघवो भवनं पितुः ।ददर्श पितरं दूरात् प्रणिपत्य कृताञ्ज्लिः॥

praviśnnepa ca śrīmān rāghavo bhavanaṃ pituḥ |dadarśa pitaraṃ dūrāt praṇipatya kṛtāñjliḥ ||

प्रणमन्तं समुत्थाप्य तं परिष्वज्य भूमिपः ।प्रदिश्य चास्मै रुचिरमासनं पुनरब्रवीत्॥

praṇamantaṃ samutthāpya taṃ pariṣvajya bhūmipaḥ |pradiśya cāsmai ruciramāsanaṃ punarabravīt ||

राम वृद्धोऽस्मि दीर्घायुर्भुक्ता भोगा मयेप्सिताः ।अन्न्वद्भिः क्रतुश्तैस्तथेष्टं भूरिदक्षिणैः॥

rāma vṛddho'smi dīrghāyurbhuktā bhogā mayepsitāḥ |annvadbhiḥ kratuśtaistatheṣṭaṃ bhūridakṣiṇaiḥ ||

जातमिष्टमपत्यं मे त्वमद्यानुपमं भुवि ।दत्तमिष्टमधीतं च मया पुरुषसत्तम॥

jātamiṣṭamapatyaṃ me tvamadyānupamaṃ bhuvi |dattamiṣṭamadhītaṃ ca mayā puruṣasattama ||

अनुभूतानि चेष्टानि मया वीर सुखान्यपि ।देवर्षिपितृविप्राणामनृणोऽस्मि तथात्मनः॥

anubhūtāni ceṣṭāni mayā vīra sukhānyapi |devarṣipitṛviprāṇāmanṛṇo'smi tathātmanaḥ ||

न किञ्चिन्म कर्तव्यं तवान्यत्राभिषेचनात् ।अतो युत्त्वामहं ब्रूयां तन्मे त्वं कर्तुमर्हसि॥

na kiñcinma kartavyaṃ tavānyatrābhiṣecanāt |ato yuttvāmahaṃ brūyāṃ tanme tvaṃ kartumarhasi ||

अद्य प्रकृतयः सर्वास्त्वामिच्छन्ति नराधिपम् ।अतस्त्वां युवराजानमभिषेक्ष्यामि पुत्रक॥

adya prakṛtayaḥ sarvāstvāmicchanti narādhipam |atastvāṃ yuvarājānamabhiṣekṣyāmi putraka ||

अपि चाद्याशुभान् राम स्वप्ने प्श्यामि दारुणान् ।सनिर्घाता दिवोल्का च परतीह महास्वना॥

api cādyāśubhān rāma svapne pśyāmi dāruṇān |sanirghātā divolkā ca paratīha mahāsvanā ||

अवष्टब्धं च मे राम नक्षत्रं दारुणैर्ग्रहैः ।आवेदयन्ति दैवज्ञावः सूर्याङ्गारकराहुभिः॥

avaṣṭabdhaṃ ca me rāma nakṣatraṃ dāruṇairgrahaiḥ |āvedayanti daivajñāvaḥ sūryāṅgārakarāhubhiḥ ||

प्रायेण हि निमित्तानामीदृशानां समुद्भवे ।राजा हि मृत्युमाप्नोति घोरं वापदमृच्छति॥

prāyeṇa hi nimittānāmīdṛśānāṃ samudbhave |rājā hi mṛtyumāpnoti ghoraṃ vāpadamṛcchati ||

तद्यावदेव मे चेतो न विमुञ्चति राघव ।तावदेवाभिषिञ्चस्व चला हि प्राणिनां मतिः॥

tadyāvadeva me ceto na vimuñcati rāghava |tāvadevābhiṣiñcasva calā hi prāṇināṃ matiḥ ||

अद्य चन्द्रोभ्युपगतः पुष्यात्पूर्वं पुनर्वसू ।श्वः पुष्ययोगं नियतं वक्ष्यन्ते दैवचिन्तकाः॥

adya candrobhyupagataḥ puṣyātpūrvaṃ punarvasū |śvaḥ puṣyayogaṃ niyataṃ vakṣyante daivacintakāḥ ||

ततः पुष्येऽभिषिञ्चस्व मनस्त्वरयतीव माम् ।श्वस्त्वाहमभिषेक्ष्यामि यौवराज्ये परंतप॥

tataḥ puṣye'bhiṣiñcasva manastvarayatīva mām |śvastvāhamabhiṣekṣyāmi yauvarājye paraṃtapa ||

तस्मात्त्वयादप्रभृति निशेयं नियतात्मना ।सह वध्वोपवस्तव्या दर्भप्रस्तरशायिना॥

tasmāttvayādaprabhṛti niśeyaṃ niyatātmanā |saha vadhvopavastavyā darbhaprastaraśāyinā ||

सुहृदश्चाप्रमत्तास्त्वां रक्षन्त्वद्य समन्ततः ।भवन्ति बहुविघ्नानि कार्याण्येवंविधानि हि॥

suhṛdaścāpramattāstvāṃ rakṣantvadya samantataḥ |bhavanti bahuvighnāni kāryāṇyevaṃvidhāni hi ||

विप्रोषितश्च भरतो यावदेव पुरादितः ।तावदेवाभिषेकस्ते प्राप्तकालो मतो मम॥

viproṣitaśca bharato yāvadeva purāditaḥ |tāvadevābhiṣekaste prāptakālo mato mama ||

कामं खलु सतां वृत्ते भ्राता ते भरतः स्थितः ।ज्येष्ठनुवर्ती धर्मात्मा सानुक्रोशो जितेन्द्रियः॥

kāmaṃ khalu satāṃ vṛtte bhrātā te bharataḥ sthitaḥ |jyeṣṭhanuvartī dharmātmā sānukrośo jitendriyaḥ ||

किन्तु चित्तं मनुष्याणामनित्यमिति मे मतिः ।सतां च धर्मनित्यानां कृतशोभि च राघव॥

kintu cittaṃ manuṣyāṇāmanityamiti me matiḥ |satāṃ ca dharmanityānāṃ kṛtaśobhi ca rāghava ||

इत्युक्तः सोओऽभ्यनुज्ञातः श्वोभाविन्यभिषेचने ।व्रजेति रामः पितरमभिवाद्याभ्ययाद्गृहम्॥

ityuktaḥ soo'bhyanujñātaḥ śvobhāvinyabhiṣecane |vrajeti rāmaḥ pitaramabhivādyābhyayādgṛham ||

प्रविश्य चात्मनो वेश्म राज्ञोद्धिष्टेऽभिषेचने ।तत्क्षणेन च निर्गम्य मातुर्न्तःपुरं ययौ॥

praviśya cātmano veśma rājñoddhiṣṭe'bhiṣecane |tatkṣaṇena ca nirgamya māturntaḥpuraṃ yayau ||

तत्र तां प्रवणामेव मातरं क्षौमवासिनीम् ।वाग्यतां देवतागारे ददर्शायाचतीं श्रियम्॥

tatra tāṃ pravaṇāmeva mātaraṃ kṣaumavāsinīm |vāgyatāṃ devatāgāre dadarśāyācatīṃ śriyam ||

प्रागेव चागता तत्र सुमित्रा लक्ष्मण स्तदा ।सीता चानायिता श्रुत्वा प्रियं रामाभिषेचनम्॥

prāgeva cāgatā tatra sumitrā lakṣmaṇa stadā |sītā cānāyitā śrutvā priyaṃ rāmābhiṣecanam ||

तस्मिन् काले हि कौसल्या तस्थावामीलितेक्षणा ।सुमित्रयान्वास्यमाना सीतया लक्ष्मणेन च॥

tasmin kāle hi kausalyā tasthāvāmīlitekṣaṇā |sumitrayānvāsyamānā sītayā lakṣmaṇena ca ||

श्रुत्वा पुष्येण पुत्रस्य यौवराज्याभिषेचनम् ।प्राणायामेन पुरुषं ध्यायमाना जनार्दनम्॥

śrutvā puṣyeṇa putrasya yauvarājyābhiṣecanam |prāṇāyāmena puruṣaṃ dhyāyamānā janārdanam ||

तथा सनियमामेव सोऽभिगम्याभिवाद्य च ।उवाच वचनं रामो हर्ष्यंस्तामिदं तदा॥

tathā saniyamāmeva so'bhigamyābhivādya ca |uvāca vacanaṃ rāmo harṣyaṃstāmidaṃ tadā ||

अम्ब पित्रा नियुक्तोऽस्मि प्रजापालनकर्मणि ।भविता श्वोऽभिषेको मे यथा मि शासनं पितुः॥

amba pitrā niyukto'smi prajāpālanakarmaṇi |bhavitā śvo'bhiṣeko me yathā mi śāsanaṃ pituḥ ||

सीतया प्युपवस्तव्या रजनीयं मया सह ।एवमृत्विगुपाध्यायैस्सह मामुक्तवान् पिता॥

sītayā pyupavastavyā rajanīyaṃ mayā saha |evamṛtvigupādhyāyaissaha māmuktavān pitā ||

यानि यान्यत्र योग्यानि श्वो भाविन्यभिषेचने ।तानि मे मङ्गLआन्यद्य वैदेह्याश्चैव कारय॥

yāni yānyatra yogyāni śvo bhāvinyabhiṣecane |tāni me maṅgaLānyadya vaidehyāścaiva kāraya ||

एतच्छ्रुत्वा तु कौसल्या चिरकालाभिकाङ्क्षितम् ।हर्ष्बाष्पकलं वाक्यमिदं राम मभाषत॥

etacchrutvā tu kausalyā cirakālābhikāṅkṣitam |harṣbāṣpakalaṃ vākyamidaṃ rāma mabhāṣata ||

वत्स राम चिरं जीव हतास्ते परिपन्थिनः ।ज्ञातीन्मे त्वं श्रियायुक्तः सुमित्रायाश्च नन्दय॥

vatsa rāma ciraṃ jīva hatāste paripanthinaḥ |jñātīnme tvaṃ śriyāyuktaḥ sumitrāyāśca nandaya ||

कल्याणे बत न्क्षत्रे मयि जातोऽसि पुत्रक ।येन त्वया दशरथो गुणैराराधितः पिता॥

kalyāṇe bata nkṣatre mayi jāto'si putraka |yena tvayā daśaratho guṇairārādhitaḥ pitā ||

अमोघं बत मे क्षान्तं पुरुषे पुष्करेक्षणे ।येयमिक्ष्वाकुराज्यश्रीः पुत्र त्वां संश्रयिष्यति॥

amoghaṃ bata me kṣāntaṃ puruṣe puṣkarekṣaṇe |yeyamikṣvākurājyaśrīḥ putra tvāṃ saṃśrayiṣyati ||

इत्येवमुक्तो मात्रेदं रामो भ्रातरमब्रवीत् ।प्राञ्जलिं प्रह्वमासीनमभिवीख्स्य स्मयन्निव॥

ityevamukto mātredaṃ rāmo bhrātaramabravīt |prāñjaliṃ prahvamāsīnamabhivīkhsya smayanniva ||

लक्ष्मणेमां माया सार्धं प्रशाधि त्वं वसुन्धराम् ।द्वितीयं मेऽन्तरात्मानं त्वामियं श्रीरुपस्थिता॥

lakṣmaṇemāṃ māyā sārdhaṃ praśādhi tvaṃ vasundharām |dvitīyaṃ me'ntarātmānaṃ tvāmiyaṃ śrīrupasthitā ||

सौमित्रे भुङ्क्ष्व भोगां स्त्वमिष्टान् राज्यफलानि च ।जीवितं च हि राज्यं च त्वदर्थमभिकामये॥

saumitre bhuṅkṣva bhogāṃ stvamiṣṭān rājyaphalāni ca |jīvitaṃ ca hi rājyaṃ ca tvadarthamabhikāmaye ||

इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामो मातरावभिवाद्य च ।अभ्यनुज्ञाप्य सीतां च जगाम स्वं निवेश्नम्॥

ityuktvā lakṣmaṇaṃ rāmo mātarāvabhivādya ca |abhyanujñāpya sītāṃ ca jagāma svaṃ niveśnam ||