Kanda.Sarga 2.56

अथ रात्र्याम् व्यतीतायाम् अवसुप्तम् अनन्तरम् ।प्रबोधयाम् आस शनैः लक्ष्मणम् रघु नन्दनः॥

atha rātryām vyatītāyām avasuptam anantaram |prabodhayām āsa śanaiḥ lakṣmaṇam raghu nandanaḥ ||

सौमित्रे शृणु वन्यानाम् वल्गु व्याहरताम् स्वनम् ।सम्प्रतिष्ठामहे कालः प्रस्थानस्य परम् तप॥

saumitre śṛṇu vanyānām valgu vyāharatām svanam |sampratiṣṭhāmahe kālaḥ prasthānasya param tapa ||

स सुप्तः समये भ्रात्रा लक्ष्मणः प्रतिबोधितः ।जहौ निद्राम् च तन्द्रीम् च प्रसक्तम् च पथि श्रमम्॥

sa suptaḥ samaye bhrātrā lakṣmaṇaḥ pratibodhitaḥ |jahau nidrām ca tandrīm ca prasaktam ca pathi śramam ||

ततौत्थाय ते सर्वे स्पृष्ट्वा नद्याः शिवम् जलम् ।पन्थानम् ऋषिणा उद्दिष्टम् चित्र कूटस्य तम् ययुः॥

tatautthāya te sarve spṛṣṭvā nadyāḥ śivam jalam |panthānam ṛṣiṇā uddiṣṭam citra kūṭasya tam yayuḥ ||

ततः सम्प्रस्थितः काले रामः सौमित्रिणा सह ।सीताम् कमल पत्र अक्षीम् इदम् वचनम् अब्रवीत्॥

tataḥ samprasthitaḥ kāle rāmaḥ saumitriṇā saha |sītām kamala patra akṣīm idam vacanam abravīt ||

आदीप्तान् इव वैदेहि सर्वतः पुष्पितान् नगान् ।स्वैः पुष्पैः किम्शुकान् पश्य मालिनः शिशिर अत्यये॥

ādīptān iva vaidehi sarvataḥ puṣpitān nagān |svaiḥ puṣpaiḥ kimśukān paśya mālinaḥ śiśira atyaye ||

पश्य भल्लातकान् फुल्लान् नरैः अनुपसेवितान् ।फल पत्रैः अवनतान् नूनम् शक्ष्यामि जीवितुम्॥

paśya bhallātakān phullān naraiḥ anupasevitān |phala patraiḥ avanatān nūnam śakṣyāmi jīvitum ||

पश्य द्रोण प्रमाणानि लम्बमानानि लक्ष्मण ।मधूनि मधु कारीभिः सम्भृतानि नगे नगे॥

paśya droṇa pramāṇāni lambamānāni lakṣmaṇa |madhūni madhu kārībhiḥ sambhṛtāni nage nage ||

एष क्रोशति नत्यूहः तम् शिखी प्रतिकूजति ।रमणीये वन उद्देशे पुष्प सम्स्तर सम्कटे॥

eṣa krośati natyūhaḥ tam śikhī pratikūjati |ramaṇīye vana uddeśe puṣpa samstara samkaṭe ||

मातम्ग यूथ अनुसृतम् पक्षि सम्घ अनुनादितम् ।चित्र कूटम् इमम् पश्य प्रवृद्ध शिखरम् गिरिम्॥

mātamga yūtha anusṛtam pakṣi samgha anunāditam |citra kūṭam imam paśya pravṛddha śikharam girim ||

समभूमितले रम्ये द्रुमैर्बहुभिरावृते ।पुण्ये रम्स्यामहे तात चित्रकूटस्य कानने॥

samabhūmitale ramye drumairbahubhirāvṛte |puṇye ramsyāmahe tāta citrakūṭasya kānane ||

ततः तौ पाद चारेण गच्चन्तौ सह सीतया ।रम्यम् आसेदतुः शैलम् चित्र कूटम् मनो रमम्॥

tataḥ tau pāda cāreṇa gaccantau saha sītayā |ramyam āsedatuḥ śailam citra kūṭam mano ramam ||

तम् तु पर्वतम् आसाद्य नाना पक्षि गण आयुतम् ।बहुमूलफलम् रम्यम् सम्पन्नम् सरसोदकम्॥

tam tu parvatam āsādya nānā pakṣi gaṇa āyutam |bahumūlaphalam ramyam sampannam sarasodakam ||

मनोज्Jनोऽयम् तिरिः सौम्य नानाद्रुमलतायतह् ।बहुमूलफलो रम्यः स्वाजीवः प्रतिभाति मे॥

manojJno'yam tiriḥ saumya nānādrumalatāyatah |bahumūlaphalo ramyaḥ svājīvaḥ pratibhāti me ||

मनयश्च महात्मानो वसन्त्य शिलोच्चये ।अयम् वासो भवेत् तावद् अत्र सौम्य रमेमहि॥

manayaśca mahātmāno vasantya śiloccaye |ayam vāso bhavet tāvad atra saumya ramemahi ||

इति सीता च रामश्च लक्ष्मणश्च कृताञ्जलिः ।अभिगम्याश्रमम् सर्वे वाल्मीकि मभिवादयन्॥

iti sītā ca rāmaśca lakṣmaṇaśca kṛtāñjaliḥ |abhigamyāśramam sarve vālmīki mabhivādayan ||

तान्महर्षिः प्रमुदितः पूजयामास धर्मवित् ।आस्यतामिति चोवाच स्वागतम् तु निवेद्य च॥

tānmaharṣiḥ pramuditaḥ pūjayāmāsa dharmavit |āsyatāmiti covāca svāgatam tu nivedya ca ||

ततोऽब्रवीन्महाबाहुर्लकमणम् लक्ष्मणाग्रजः ।सम्निवेद्य यथान्याय मात्मानमृष्ये प्रभुः॥

tato'bravīnmahābāhurlakamaṇam lakṣmaṇāgrajaḥ |samnivedya yathānyāya mātmānamṛṣye prabhuḥ ||

लक्ष्मण आनय दारूणि दृढानि च वराणि च ।कुरुष्व आवसथम् सौम्य वासे मे अभिरतम् मनः॥

lakṣmaṇa ānaya dārūṇi dṛḍhāni ca varāṇi ca |kuruṣva āvasatham saumya vāse me abhiratam manaḥ ||

तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा सौमित्रिर् विविधान् द्रुमान् ।आजहार ततः चक्रे पर्ण शालाम् अरिम् दम॥

tasya tat vacanam śrutvā saumitrir vividhān drumān |ājahāra tataḥ cakre parṇa śālām arim dama ||

ताम् निष्ठताम् बद्धकटाम् दृष्ट्वा रमः सुदर्शनाम् ।शुश्रूषमाणम् एक अग्रम् इदम् वचनम् अब्रवीत्॥

tām niṣṭhatām baddhakaṭām dṛṣṭvā ramaḥ sudarśanām |śuśrūṣamāṇam eka agram idam vacanam abravīt ||

ऐणेयम् माम्सम् आहृत्य शालाम् यक्ष्यामहे वयम् ।कर्त्व्यम् वास्तुशमनम् सौमित्रे चिरजीवभिः॥

aiṇeyam māmsam āhṛtya śālām yakṣyāmahe vayam |kartvyam vāstuśamanam saumitre cirajīvabhiḥ ||

मृगम् हत्वाऽऽनय क्षिप्रम् लक्ष्मणेह शुभेक्षणकर्तव्यः शास्त्रदृष्टो हि विधिर्दर्ममनुस्मर॥

mṛgam hatvā''naya kṣipram lakṣmaṇeha śubhekṣaṇakartavyaḥ śāstradṛṣṭo hi vidhirdarmamanusmara ||

भ्रातुर्वचन माज्ञाय लक्ष्मणः परवीरहा ।चकार स यथोक्तम् च तम् रामः पुनरब्रवीत्॥

bhrāturvacana mājñāya lakṣmaṇaḥ paravīrahā |cakāra sa yathoktam ca tam rāmaḥ punarabravīt ||

इणेयम् श्रपयस्वैतच्च्चालाम् यक्ष्यमहे वयम् ।त्वरसौम्य मुहूर्तोऽयम् ध्रुवश्च दिवसोऽप्ययम्॥

iṇeyam śrapayasvaitacccālām yakṣyamahe vayam |tvarasaumya muhūrto'yam dhruvaśca divaso'pyayam ||

स लक्ष्मणः कृष्ण मृगम् हत्वा मेध्यम् पतापवान् ।अथ चिक्षेप सौमित्रिः समिद्धे जात वेदसि॥

sa lakṣmaṇaḥ kṛṣṇa mṛgam hatvā medhyam patāpavān |atha cikṣepa saumitriḥ samiddhe jāta vedasi ||

तम् तु पक्वम् समाज्ञाय निष्टप्तम् चिन्न शोणितम् ।लक्ष्मणः पुरुष व्याघ्रम् अथ राघवम् अब्रवीत्॥

tam tu pakvam samājñāya niṣṭaptam cinna śoṇitam |lakṣmaṇaḥ puruṣa vyāghram atha rāghavam abravīt ||

अयम् कृष्णः समाप्त अन्गः शृतः कृष्ण मृगो यथा ।देवता देव सम्काश यजस्व कुशलो हि असि॥

ayam kṛṣṇaḥ samāpta angaḥ śṛtaḥ kṛṣṇa mṛgo yathā |devatā deva samkāśa yajasva kuśalo hi asi ||

रामः स्नात्वा तु नियतः गुणवान् जप्य कोविदः ।सम्ग्रहेणाकरोत्सर्वान् मन्त्रन् सत्रावसानिकान्॥

rāmaḥ snātvā tu niyataḥ guṇavān japya kovidaḥ |samgraheṇākarotsarvān mantran satrāvasānikān ||

इष्ट्वा देवगणान् सर्वान् विवेशावसथम् शुचिः ।बभूव च मनोह्लादो रामस्यामिततेजसः॥

iṣṭvā devagaṇān sarvān viveśāvasatham śuciḥ |babhūva ca manohlādo rāmasyāmitatejasaḥ ||

वैश्वदेवबलिम् कृत्वा रौद्रम् वैष्णवमेव च ।वास्तुसम्शमनीयानि मङ्गLआनि प्रवर्तयन्॥

vaiśvadevabalim kṛtvā raudram vaiṣṇavameva ca |vāstusamśamanīyāni maṅgaLāni pravartayan ||

जपम् च न्यायतः कृत्वा स्नात्वा नद्याम् यथाविधि ।पाप सम्शमनम् रामः चकार बलिम् उत्तमम्॥

japam ca nyāyataḥ kṛtvā snātvā nadyām yathāvidhi |pāpa samśamanam rāmaḥ cakāra balim uttamam ||

वेदिस्थलविधानानि चैत्यान्यायतनानि च ।आश्रमस्यानुरूपाणि स्थापयामास राघवः॥

vedisthalavidhānāni caityānyāyatanāni ca |āśramasyānurūpāṇi sthāpayāmāsa rāghavaḥ ||

वन्यैर्माल्यैः फलैर्मूलैः पक्वैर्माम्सैर्यथाविधि ।अद्भर्जपैश्च वेदोक्तै र्धर्भैश्च ससमित्कुशैः॥

vanyairmālyaiḥ phalairmūlaiḥ pakvairmāmsairyathāvidhi |adbharjapaiśca vedoktai rdharbhaiśca sasamitkuśaiḥ ||

तौ तर्पयित्वा भूतानि राघवौ सह सीतया ।तदा विविशतुः शालाम् सुशुभाम् शुभलक्षणौ॥

tau tarpayitvā bhūtāni rāghavau saha sītayā |tadā viviśatuḥ śālām suśubhām śubhalakṣaṇau ||

ताम् वृक्ष पर्णच् चदनाम् मनोज्ञाम् ।यथा प्रदेशम् सुकृताम् निवाताम् ।वासाय सर्वे विविशुः समेताः ।सभाम् यथा देव गणाः सुधर्माम्॥

tām vṛkṣa parṇac cadanām manojñām |yathā pradeśam sukṛtām nivātām |vāsāya sarve viviśuḥ sametāḥ |sabhām yathā deva gaṇāḥ sudharmām ||

अनेक नाना मृग पक्षि सम्कुले ।विचित्र पुष्प स्तबलैः द्रुमैः युते ।वन उत्तमे व्याल मृग अनुनादिते ।तथा विजह्रुः सुसुखम् जित इन्द्रियाः॥

aneka nānā mṛga pakṣi samkule |vicitra puṣpa stabalaiḥ drumaiḥ yute |vana uttame vyāla mṛga anunādite |tathā vijahruḥ susukham jita indriyāḥ ||

सुरम्यम् आसाद्य तु चित्र कूटम् ।नदीम् च ताम् माल्यवतीम् सुतीर्थाम् ।ननन्द हृष्टः मृग पक्षि जुष्टाम् ।जहौ च दुह्खम् पुर विप्रवासात्॥

suramyam āsādya tu citra kūṭam |nadīm ca tām mālyavatīm sutīrthām |nananda hṛṣṭaḥ mṛga pakṣi juṣṭām |jahau ca duhkham pura vipravāsāt ||