Kanda.Sarga 3.35

ततः शूर्पणखा वाक्यम् तत् श्रुत्वा रोम हर्षणम् ।सचिवान् अभ्यनुज्ञाय कार्यम् बुद्ध्वा जगाम ह॥

tataḥ śūrpaṇakhā vākyam tat śrutvā roma harṣaṇam |sacivān abhyanujñāya kāryam buddhvā jagāma ha ||

तत् कार्यम् अनुगम्यांतर् यथावत् उपलभ्य च ।दोषाणाम् च गुणानाम् च सम्प्रधार्य बल अबलम्॥

tat kāryam anugamyāṃtar yathāvat upalabhya ca |doṣāṇām ca guṇānām ca sampradhārya bala abalam ||

इति कर्तव्यम् इति एव कृत्वा निश्चयम् आत्मनः ।स्थिर बुद्धिः ततो रम्याम् यान शालाम् जगाम ह॥

iti kartavyam iti eva kṛtvā niścayam ātmanaḥ |sthira buddhiḥ tato ramyām yāna śālām jagāma ha ||

यान शालाम् ततो गत्वा प्रच्छन्नम् राक्षस अधिपः ।सूतम् संचोदयामास रथः संयुज्यताम् इति॥

yāna śālām tato gatvā pracchannam rākṣasa adhipaḥ |sūtam saṃcodayāmāsa rathaḥ saṃyujyatām iti ||

एवम् उक्तः क्षणेन एव सारथिः लघु विक्रमः ।रथम् संयोजयामास तस्य अभिमतम् उत्तमम्॥

evam uktaḥ kṣaṇena eva sārathiḥ laghu vikramaḥ |ratham saṃyojayāmāsa tasya abhimatam uttamam ||

कांचनम् रथम् आस्थाय कामगम् रत्न भूषितम् ।पिशाच वदनैः युक्तम् खरैः कनक भूषणैः॥

kāṃcanam ratham āsthāya kāmagam ratna bhūṣitam |piśāca vadanaiḥ yuktam kharaiḥ kanaka bhūṣaṇaiḥ ||

मेघ प्रतिम नादेन स तेन धनद अनुजः ।राक्षसाधिपतिः श्रीमान् ययौ नद नदी पतिम्॥

megha pratima nādena sa tena dhanada anujaḥ |rākṣasādhipatiḥ śrīmān yayau nada nadī patim ||

स श्वेत वाल व्यजनः श्वेतः छत्रो दशाननः ।स्निग्ध वैदूर्य संकाश तप्त कान्चन भूषणः॥

sa śveta vāla vyajanaḥ śvetaḥ chatro daśānanaḥ |snigdha vaidūrya saṃkāśa tapta kāncana bhūṣaṇaḥ ||

दशग्रीवो विम्शति भुजो दर्शनीय परिच्छदः ।त्रिदश अरिः मुनीन्द्र घ्नो दश शीर्ष इव अद्रि राट्॥

daśagrīvo vimśati bhujo darśanīya paricchadaḥ |tridaśa ariḥ munīndra ghno daśa śīrṣa iva adri rāṭ ||

कामगम् रथम् आस्थाय शुशुभे राक्षसाधिपः ।विद्युन् मण्डलवान् मेघः स बलाक इव अंबरे॥

kāmagam ratham āsthāya śuśubhe rākṣasādhipaḥ |vidyun maṇḍalavān meghaḥ sa balāka iva aṃbare ||

स शैलम् सागर अनूपम् वीर्यवान् अवलोकयन् ।नाना पुष्प फलैर् वृक्षैर् अनुकीर्णम् सहस्रशः॥

sa śailam sāgara anūpam vīryavān avalokayan |nānā puṣpa phalair vṛkṣair anukīrṇam sahasraśaḥ ||

शीत मंगल तोयाभिः पद्मिनीभिः समंततः ।विशालैः आश्रम पदैः वेदिमद्भिः अलंकृतम्॥

śīta maṃgala toyābhiḥ padminībhiḥ samaṃtataḥ |viśālaiḥ āśrama padaiḥ vedimadbhiḥ alaṃkṛtam ||

कदल्य अटवि संशोभम् नालिकेर उपशोभितम् ।सालैः तालैः तमालैः च तरुभिः च सुपुष्पितैः॥

kadalya aṭavi saṃśobham nālikera upaśobhitam |sālaiḥ tālaiḥ tamālaiḥ ca tarubhiḥ ca supuṣpitaiḥ ||

अत्यन्त नियत आहारैः शोभितम् परम ऋषिभिः ।नागैः सुपर्णैः गंधर्वैः किंनरैः च सहस्रशः॥

atyanta niyata āhāraiḥ śobhitam parama ṛṣibhiḥ |nāgaiḥ suparṇaiḥ gaṃdharvaiḥ kiṃnaraiḥ ca sahasraśaḥ ||

जित कामैः च सिद्धैः च चारणैः च उपशोभितम् ।आजैः वैखानसैः माषैः वालखिल्यैः मरीचिपैः॥

jita kāmaiḥ ca siddhaiḥ ca cāraṇaiḥ ca upaśobhitam |ājaiḥ vaikhānasaiḥ māṣaiḥ vālakhilyaiḥ marīcipaiḥ ||

दिव्य आभरण माल्याभिः दिव्य रूपाभिः आवृतम् ।क्रीडा रति विधिज्ञाभिः अप्सरोभिः सहस्रशः॥

divya ābharaṇa mālyābhiḥ divya rūpābhiḥ āvṛtam |krīḍā rati vidhijñābhiḥ apsarobhiḥ sahasraśaḥ ||

सेवितम् देव पत्नीभिः श्रीमतीभिः उपासितम् ।देव दानव सन्घैः च चरितम् तु अमृत अशिभिः॥

sevitam deva patnībhiḥ śrīmatībhiḥ upāsitam |deva dānava sanghaiḥ ca caritam tu amṛta aśibhiḥ ||

हंस क्रौन्च प्लव आकीर्णम् सारसैः संप्रणादितम् ।वैदूर्य प्रस्तरम् स्निग्धम् सांद्रम् सागर तेजसा॥

haṃsa kraunca plava ākīrṇam sārasaiḥ saṃpraṇāditam |vaidūrya prastaram snigdham sāṃdram sāgara tejasā ||

पाण्डुराणि विशालानि दिव्य माल्य युतानि च ।तूर्य गीत अभिजुष्टानि विमानानि समंततः॥

pāṇḍurāṇi viśālāni divya mālya yutāni ca |tūrya gīta abhijuṣṭāni vimānāni samaṃtataḥ ||

तपसा जित लोकानाम् कामगान् अभिसंपतन् ।गन्धर्व अप्सरसः चैव ददर्श धनदानुजः॥

tapasā jita lokānām kāmagān abhisaṃpatan |gandharva apsarasaḥ caiva dadarśa dhanadānujaḥ ||

निर्यास रस मूलानाम् चंदनानाम् सहस्रशः ।वनानि पश्यन् सौम्यानि घ्राण तृप्ति कराणि च॥

niryāsa rasa mūlānām caṃdanānām sahasraśaḥ |vanāni paśyan saumyāni ghrāṇa tṛpti karāṇi ca ||

अगुरूणाम् च मुख्यानाम् वनानि उपवनानि च ।तक्कोलानाम् च जात्यानाम् फलानाम् च सुगन्धिनाम्॥

agurūṇām ca mukhyānām vanāni upavanāni ca |takkolānām ca jātyānām phalānām ca sugandhinām ||

पुष्पाणि च तमालस्य गुल्मानि मरिचस्य च ।मुक्तानाम् च समूहानि शुष्यमाणानि तीरतः॥

puṣpāṇi ca tamālasya gulmāni maricasya ca |muktānām ca samūhāni śuṣyamāṇāni tīrataḥ ||

शैलानि प्रवरान् चैव प्रवाल निचयान् तथा ।कांचनानि च शृंगाणि राजतानि तथैव च॥

śailāni pravarān caiva pravāla nicayān tathā |kāṃcanāni ca śṛṃgāṇi rājatāni tathaiva ca ||

प्रस्रवाणि मनोज्ञानि प्रसन्नानि अद्भुतानि च ।धन धान्य उपपन्नानि स्त्री रत्नैः आवृतानि च॥

prasravāṇi manojñāni prasannāni adbhutāni ca |dhana dhānya upapannāni strī ratnaiḥ āvṛtāni ca ||

हस्ति अश्व रथ गाढानि नगराणि विलोकयन् ।तम् समम् सर्वतः स्निग्धम् मृदु संस्पर्श मारुतम्॥

hasti aśva ratha gāḍhāni nagarāṇi vilokayan |tam samam sarvataḥ snigdham mṛdu saṃsparśa mārutam ||

अनूपे सिन्धु राजस्य ददर्श त्रिदिव उपमम् ।तत्र अपश्यत् स मेघ आभम् न्यग्रोधम् मुनिभिर् वृतम्॥

anūpe sindhu rājasya dadarśa tridiva upamam |tatra apaśyat sa megha ābham nyagrodham munibhir vṛtam ||

समंतात् यस्य ताः शाखाः शत योजनम् आयताः ।यस्य हस्तिनम् आदाय महा कायम् च कच्छपम्॥

samaṃtāt yasya tāḥ śākhāḥ śata yojanam āyatāḥ |yasya hastinam ādāya mahā kāyam ca kacchapam ||

भक्षार्थम् गरुडः शाखाम् आजगाम महाबलः ।तस्य ताम् सहसा शाखाम् भारेण पतगोत्तमः॥

bhakṣārtham garuḍaḥ śākhām ājagāma mahābalaḥ |tasya tām sahasā śākhām bhāreṇa patagottamaḥ ||

सुपर्णः पर्ण बहुलाम् बभंज अथ महाबलः ।तत्र वैखानसा माषा वालखिल्या मरीचिपाः॥

suparṇaḥ parṇa bahulām babhaṃja atha mahābalaḥ |tatra vaikhānasā māṣā vālakhilyā marīcipāḥ ||

अजा बभूवुः धूम्राः च संगताः परमर्षयः ।तेषाम् दयाअर्थम् गरुडः ताम् शाखाम् शत योजनाम्॥

ajā babhūvuḥ dhūmrāḥ ca saṃgatāḥ paramarṣayaḥ |teṣām dayāartham garuḍaḥ tām śākhām śata yojanām ||

भग्नम् आदाय वेगेन तौ च उभौ गज कच्छपौ ।एक पादेन धर्म आत्मा भक्षयित्वा तत् आमिषम्॥

bhagnam ādāya vegena tau ca ubhau gaja kacchapau |eka pādena dharma ātmā bhakṣayitvā tat āmiṣam ||

निषाद विषयम् हत्वा शाखया पतगोत्तमः ।प्रहर्षम् अतुलम् लेभे मोक्षयित्वा महामुनीन्॥

niṣāda viṣayam hatvā śākhayā patagottamaḥ |praharṣam atulam lebhe mokṣayitvā mahāmunīn ||

स तेन तु प्रहर्षेण द्विगुणी कृत विक्रमः ।अमृत आनयनार्थम् वै चकार मतिमान् मतिम्॥

sa tena tu praharṣeṇa dviguṇī kṛta vikramaḥ |amṛta ānayanārtham vai cakāra matimān matim ||

अयो जालानि निर्मथ्य भित्त्वा रत्न गृहम् वरम् ।महेन्द्र भवनात् गुप्तम् आजहार अमृतम् ततः॥

ayo jālāni nirmathya bhittvā ratna gṛham varam |mahendra bhavanāt guptam ājahāra amṛtam tataḥ ||

तम् महर्षि गणैः जुष्टम् सुपर्ण कृत लक्षणम् ।नाम्ना सुभद्रम् न्यग्रोधम् ददर्श धनद अनुजः॥

tam maharṣi gaṇaiḥ juṣṭam suparṇa kṛta lakṣaṇam |nāmnā subhadram nyagrodham dadarśa dhanada anujaḥ ||

तम् तु गत्वा परम् पारम् समुद्रस्य नदी पतेः ।ददर्श आश्रमम् एकांते पुण्ये रम्ये वनांतरे॥

tam tu gatvā param pāram samudrasya nadī pateḥ |dadarśa āśramam ekāṃte puṇye ramye vanāṃtare ||

तत्र कृष्ण अजिन धरम् जटा वल्कल धारिणम् ।ददर्श नियत आहारम् मारीचम् नाम राक्षसम्॥

tatra kṛṣṇa ajina dharam jaṭā valkala dhāriṇam |dadarśa niyata āhāram mārīcam nāma rākṣasam ||

स रावणः समागम्य विधिवत् तेन रक्षसा ।मारीचेन अर्चितो राजा सर्व कामैः अमानुषैः॥

sa rāvaṇaḥ samāgamya vidhivat tena rakṣasā |mārīcena arcito rājā sarva kāmaiḥ amānuṣaiḥ ||

तम् स्वयम् पूजयित्वा च भोजनेन उदकेन च ।अर्थोपहितया वाचा मारीचो वाक्यम् अब्रवीत्॥

tam svayam pūjayitvā ca bhojanena udakena ca |arthopahitayā vācā mārīco vākyam abravīt ||

कच्चित् ते कुशलम् राजन् लंकायाम् राक्षसेश्वर ।केन अर्थेन् पुनः त्वम् वै तूर्णम् एव इह आगतः॥

kaccit te kuśalam rājan laṃkāyām rākṣaseśvara |kena arthen punaḥ tvam vai tūrṇam eva iha āgataḥ ||

एवम् उक्तो महातेजा मारीचेन स रावण ।ततः पश्चात् इदम् वाक्यम् अब्रवीत् वाक्य कोविदः॥

evam ukto mahātejā mārīcena sa rāvaṇa |tataḥ paścāt idam vākyam abravīt vākya kovidaḥ ||