Kanda.Sarga 3.75

दिवम् तु तस्याम् यातायाम् शबर्याम् स्वेन तेजसा ।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चिन्तयामास राघवः॥

divam tu tasyām yātāyām śabaryām svena tejasā |lakṣmaṇena saha bhrātrā cintayāmāsa rāghavaḥ ||

चिंतयित्वा तु धर्मात्मा प्रभावम् तम् महात्मनाम् ।हित कारिणम् एक अग्रम् लक्ष्मणम् राघवो अब्रवीत्॥

ciṃtayitvā tu dharmātmā prabhāvam tam mahātmanām |hita kāriṇam eka agram lakṣmaṇam rāghavo abravīt ||

दृष्टो मया आश्रमः सौम्य बहु आश्चर्यः कृतआत्मनाम् ।विश्वस्त मृग शार्दूलो नाना विहग सेवितः॥

dṛṣṭo mayā āśramaḥ saumya bahu āścaryaḥ kṛtaātmanām |viśvasta mṛga śārdūlo nānā vihaga sevitaḥ ||

सप्तानाम् च समुद्राणाम् तेषाम् तीर्थेषु लक्ष्मण ।उपस्पृष्टम् च विधिवत् पितरः च अपि तर्पिताः॥

saptānām ca samudrāṇām teṣām tīrtheṣu lakṣmaṇa |upaspṛṣṭam ca vidhivat pitaraḥ ca api tarpitāḥ ||

प्रणष्टम् अशुभम् यत् नः कल्याणम् समुपस्थितम् ।तेन तु एतत् प्रहृष्टम् मे मनो लक्ष्मण संप्रति॥

praṇaṣṭam aśubham yat naḥ kalyāṇam samupasthitam |tena tu etat prahṛṣṭam me mano lakṣmaṇa saṃprati ||

हृदये हि नर व्याघ्र शुभम् आविर्भविष्यति ।तत् आगच्छ गमिष्यावः पंपाम् ताम् प्रिय दर्शनाम्॥

hṛdaye hi nara vyāghra śubham āvirbhaviṣyati |tat āgaccha gamiṣyāvaḥ paṃpām tām priya darśanām ||

ऋष्यमूको गिरिः यत्र न अति दूरे प्रकाशते ।यस्मिन् वसति धर्मात्मा सुग्रीवो अंशुमतः सुतः॥

ṛṣyamūko giriḥ yatra na ati dūre prakāśate |yasmin vasati dharmātmā sugrīvo aṃśumataḥ sutaḥ ||

नित्यम् वालि भयात् त्रस्तः चतुर्भिः सह वानरैः ।अहम् त्वरे च तम् द्रष्टुम् सुग्रीवम् वानरर्षभम्॥

nityam vāli bhayāt trastaḥ caturbhiḥ saha vānaraiḥ |aham tvare ca tam draṣṭum sugrīvam vānararṣabham ||

तत् अधीनम् हि मे कार्यम् सीतायाः परिमार्गणम् ।इति ब्रुवाणम् तम् वीरम् सौमित्रिः इदम् अब्रवीत्॥

tat adhīnam hi me kāryam sītāyāḥ parimārgaṇam |iti bruvāṇam tam vīram saumitriḥ idam abravīt ||

गच्छावः त्वरितम् तत्र मम अपि त्वरते मनः ।आश्रमात् तु ततः तस्मात् निष्क्रम्य स विशाम् पतिः॥

gacchāvaḥ tvaritam tatra mama api tvarate manaḥ |āśramāt tu tataḥ tasmāt niṣkramya sa viśām patiḥ ||

आजगाम ततः पंपाम् लक्ष्मणेन सहप्रभुः ।समीक्षमाणः पुष्प आढ्यम् सर्वतो विपुल द्रुमम्॥

ājagāma tataḥ paṃpām lakṣmaṇena sahaprabhuḥ |samīkṣamāṇaḥ puṣpa āḍhyam sarvato vipula drumam ||

कोयष्टिभिः च अर्जुनकैः शत पत्रैः च कीरकैः ।एतैः च अन्यैः च बहुभिः नादितम् तत् वनम् महत्॥

koyaṣṭibhiḥ ca arjunakaiḥ śata patraiḥ ca kīrakaiḥ |etaiḥ ca anyaiḥ ca bahubhiḥ nāditam tat vanam mahat ||

स रामो विविधान् वृक्षान् सरांसि विविधानि च ।पश्यन् काम अभिसंतप्तो जगाम परमम् ह्रदम्॥

sa rāmo vividhān vṛkṣān sarāṃsi vividhāni ca |paśyan kāma abhisaṃtapto jagāma paramam hradam ||

स ताम् आसाद्य वै रामो दूरात् पानीय वाहिनीम् ।मतंग सरसम् नाम ह्रदम् समवगाहत॥

sa tām āsādya vai rāmo dūrāt pānīya vāhinīm |mataṃga sarasam nāma hradam samavagāhata ||

तत्र जग्मतुः अव्यग्रौ राघवौ हि समाहितौ ।स तु शोक समाविष्टो रामो दशरथात्मजः॥

tatra jagmatuḥ avyagrau rāghavau hi samāhitau |sa tu śoka samāviṣṭo rāmo daśarathātmajaḥ ||

विवेश नलिनीम् रम्याम् पंकजैः च समावृताम् ।तिलकाशोकपुंनागबकुलोद्दालकाशिनीम् - यद्वा -तिलक अशोक पुन्नाग बकुल उद्दाल काशिनीम्॥

viveśa nalinīm ramyām paṃkajaiḥ ca samāvṛtām |tilakāśokapuṃnāgabakuloddālakāśinīm - yadvā -tilaka aśoka punnāga bakula uddāla kāśinīm ||

रम्य उपवन संबाधाम् पद्म संपीडित उदकाम् ।स्फटिक उपम तोय आढ्याम् श्लक्ष्ण वालुक संतताम्॥

ramya upavana saṃbādhām padma saṃpīḍita udakām |sphaṭika upama toya āḍhyām ślakṣṇa vāluka saṃtatām ||

मत्स्य कच्छप संबाधाम् तीरस्थ द्रुम शोभिताम् ।सखीभिः इव संयुक्ताम् लताभिः अनुवेष्टिताम्॥

matsya kacchapa saṃbādhām tīrastha druma śobhitām |sakhībhiḥ iva saṃyuktām latābhiḥ anuveṣṭitām ||

किंनरोरगगन्धर्वयक्षराक्षससेविताम् -यद्वा - ।किन्नर उरग गन्धर्व यक्ष राक्षस सेविताम् ।नाना द्रुम लता आकीर्णाम् शीत वारि निधिम् शुभाम्॥

kiṃnaroragagandharvayakṣarākṣasasevitām -yadvā - |kinnara uraga gandharva yakṣa rākṣasa sevitām |nānā druma latā ākīrṇām śīta vāri nidhim śubhām ||

पद्म सौगन्धिकैः ताम्राम् शुक्लाम् कुमुद मण्डलैः ।नीलाम् कुवलय उद् घाटैः बहु वर्णाम् कुथाम् इव॥

padma saugandhikaiḥ tāmrām śuklām kumuda maṇḍalaiḥ |nīlām kuvalaya ud ghāṭaiḥ bahu varṇām kuthām iva ||

अरविन्द उत्पलवतीम् पद्म सौगन्धिक आयुताम् ।पुष्पित आम्र वणोपेताम् बर्हिण उद् घुष्ट नादिताम्॥

aravinda utpalavatīm padma saugandhika āyutām |puṣpita āmra vaṇopetām barhiṇa ud ghuṣṭa nāditām ||

स ताम् दृष्ट्वा ततः पंपाम् रामः सौमित्रिणा सह ।विललाप च तेजस्वी कामात् दशरथात्मजः॥

sa tām dṛṣṭvā tataḥ paṃpām rāmaḥ saumitriṇā saha |vilalāpa ca tejasvī kāmāt daśarathātmajaḥ ||

तिलकैः बीज पूरैः च वटैः शुक्ल द्रुमैः तथा ।पुष्पितैः करवीरैः च पुन्नागैः च सु पुष्पितैः॥

tilakaiḥ bīja pūraiḥ ca vaṭaiḥ śukla drumaiḥ tathā |puṣpitaiḥ karavīraiḥ ca punnāgaiḥ ca su puṣpitaiḥ ||

मालती कुंद गुल्मैः च भण्डीरैः निचुलैः तथा ।अशोकैः सप्त पर्णैः च केतकैः अतिमुक्तकैः॥

mālatī kuṃda gulmaiḥ ca bhaṇḍīraiḥ niculaiḥ tathā |aśokaiḥ sapta parṇaiḥ ca ketakaiḥ atimuktakaiḥ ||

अन्यैः च विविधैः वृक्षैः प्रमदा इव उपशोभिताम् ।अस्याः तीरे तु पूर्व उक्तः पर्वतो धातु मण्डितः॥

anyaiḥ ca vividhaiḥ vṛkṣaiḥ pramadā iva upaśobhitām |asyāḥ tīre tu pūrva uktaḥ parvato dhātu maṇḍitaḥ ||

ऋश्यमूक इति ख्यातः चित्र पुष्पित पादपः ।हरेः ऋक्षरजो नाम्नः पुत्रः तस्य महात्मनः॥

ṛśyamūka iti khyātaḥ citra puṣpita pādapaḥ |hareḥ ṛkṣarajo nāmnaḥ putraḥ tasya mahātmanaḥ ||

अध्यास्ते तु महावीर्यः सुग्रीव इति विश्रुतः ।सुग्रीवम् अभिगच्छ त्वम् वानरेन्द्रम् नरर्षभ॥

adhyāste tu mahāvīryaḥ sugrīva iti viśrutaḥ |sugrīvam abhigaccha tvam vānarendram nararṣabha ||

इति उवाच पुनः वाक्यम् लक्ष्मणम् सत्य विक्रमम् ।कथम् मया विना सीताम् शक्यम् लक्ष्मण जीवितुम्॥

iti uvāca punaḥ vākyam lakṣmaṇam satya vikramam |katham mayā vinā sītām śakyam lakṣmaṇa jīvitum ||

इति एवम् उक्त्वा मदन अभिपीडितःस लक्ष्मणम् वाक्यम् अनन्य चेतनः ।विवेश पंपाम् नलिनी मनो रमाम्तम् उत्तमम् शोकम् उदीरयाणः॥

iti evam uktvā madana abhipīḍitaḥsa lakṣmaṇam vākyam ananya cetanaḥ |viveśa paṃpām nalinī mano ramāmtam uttamam śokam udīrayāṇaḥ ||

क्रमेण गत्वा प्रविलोकयन् वनम्ददर्श पंपाम् शुभ दर्श काननाम् ।अनेक नाना विध पक्षि संकुलाम्विवेश रामः सह लक्ष्मणेन॥

krameṇa gatvā pravilokayan vanamdadarśa paṃpām śubha darśa kānanām |aneka nānā vidha pakṣi saṃkulāmviveśa rāmaḥ saha lakṣmaṇena ||