Kanda.Sarga 4.10

ततः क्रोध समाविष्टम् सम्रब्धम् तम् उपागतम् ।अहम् प्रसादयान् चक्रे भ्रातरम् हित काम्यया॥

tataḥ krodha samāviṣṭam samrabdham tam upāgatam |aham prasādayān cakre bhrātaram hita kāmyayā ||

दिष्ट्या असि कुशली प्राप्तो निहतः च त्वया रिपुः ।अनाथस्य हि मे नाथः त्वम् एको अनाथ नन्दनः॥

diṣṭyā asi kuśalī prāpto nihataḥ ca tvayā ripuḥ |anāthasya hi me nāthaḥ tvam eko anātha nandanaḥ ||

इदम् बहु शलाकम् ते पूर्ण चन्द्रम् इव उदितम् ।छत्रम् स वाल व्यजनम् प्रतीच्छस्व मया धृतम्॥

idam bahu śalākam te pūrṇa candram iva uditam |chatram sa vāla vyajanam pratīcchasva mayā dhṛtam ||

आर्तस्य अथ बिला द्वारि स्थितः संवत्सरम् नृप ।दृष्ट्वा च शोणितम् द्वारि बिलात् च अपि समुत्थितम्॥

ārtasya atha bilā dvāri sthitaḥ saṃvatsaram nṛpa |dṛṣṭvā ca śoṇitam dvāri bilāt ca api samutthitam ||

शोक संविग्न हृदयो भृशम् व्याकुलित इन्द्रियः ।अपिधाय बिल द्वारम् शैल शृङ्गेण तत् तदा॥

śoka saṃvigna hṛdayo bhṛśam vyākulita indriyaḥ |apidhāya bila dvāram śaila śṛṅgeṇa tat tadā ||

तस्मात् देशात् अपाक्रम्य किष्किन्धाम् प्राविशम् पुनः ।विषादात् इह माम् दृष्ट्वा पोउरैः मंत्रिभिर् एव च॥

tasmāt deśāt apākramya kiṣkindhām prāviśam punaḥ |viṣādāt iha mām dṛṣṭvā pouraiḥ maṃtribhir eva ca ||

अभिषिक्तो न कामेन तन्मे क्षन्तुम् त्वम् अर्हसि ।त्वम् एव राजा मानार्हः सदा च अहम् यथा पुरा॥

abhiṣikto na kāmena tanme kṣantum tvam arhasi |tvam eva rājā mānārhaḥ sadā ca aham yathā purā ||

राजभावे नियोगः अयम् मम त्वत् विरहात् कृतः ।स अमात्य पौर नगरम् स्थितम् निहत कण्टकम्॥

rājabhāve niyogaḥ ayam mama tvat virahāt kṛtaḥ |sa amātya paura nagaram sthitam nihata kaṇṭakam ||

न्यास भूतम् इदम् राज्यम् तव निर्यातयामि अहम् ।मा च रोषम् कृथाः सौम्य मम शत्रु निषूदन॥

nyāsa bhūtam idam rājyam tava niryātayāmi aham |mā ca roṣam kṛthāḥ saumya mama śatru niṣūdana ||

याचे त्वाम् शिरसा राजन् मया बद्धो अयम् अंजलिः ।बलात् अस्मिन् समागम्य मंत्रिभिः पुर वासिभिः॥

yāce tvām śirasā rājan mayā baddho ayam aṃjaliḥ |balāt asmin samāgamya maṃtribhiḥ pura vāsibhiḥ ||

राजभावे नियुक्तो अहम् शून्य देश जिगीषया ।स्निग्धम् एवम् ब्रुवाणम् माम् स विनिर्भर्त्स्य वानरः॥

rājabhāve niyukto aham śūnya deśa jigīṣayā |snigdham evam bruvāṇam mām sa vinirbhartsya vānaraḥ ||

धिक् त्वाम् इति च माम् उक्त्वा बहु तत् तत् उवाच ह ।प्रकृतीः च समानीय मंत्रिणः चैव सम्मतान्॥

dhik tvām iti ca mām uktvā bahu tat tat uvāca ha |prakṛtīḥ ca samānīya maṃtriṇaḥ caiva sammatān ||

माम् आह सुहृदाम् मध्ये वाक्यम् परम गर्हितम् ।विदितम् वो मया रात्रौ मायावी स महाअसुरः॥

mām āha suhṛdām madhye vākyam parama garhitam |viditam vo mayā rātrau māyāvī sa mahāasuraḥ ||

माम् समाह्वयत क्रुद्धो युद्ध कांक्षी तदा पुरा ।तस्य तद् भाषितम् श्रुत्वा निःसृतः अहम् नृपाअलयात्॥

mām samāhvayata kruddho yuddha kāṃkṣī tadā purā |tasya tad bhāṣitam śrutvā niḥsṛtaḥ aham nṛpāalayāt ||

अनुयातः च माम् तूर्णम् अयम् भ्राता सुदारुणः ।स तु दृष्ट्वा एव माम् रात्रौ स द्वितीयम् महाबलः॥

anuyātaḥ ca mām tūrṇam ayam bhrātā sudāruṇaḥ |sa tu dṛṣṭvā eva mām rātrau sa dvitīyam mahābalaḥ ||

प्राद्रवत् भय संत्रस्तो वीक्ष्य आवाम् समुपागतौ ।अभिद्रुतः तु वेगेन विवेश स महाबिलम्॥

prādravat bhaya saṃtrasto vīkṣya āvām samupāgatau |abhidrutaḥ tu vegena viveśa sa mahābilam ||

तम् प्रविष्टम् विदित्वा तु सुघोरम् सुमहद् बिलम् ।अयम् उक्तो अथ मे भ्राता मया तु क्रूर दर्शनः॥

tam praviṣṭam viditvā tu sughoram sumahad bilam |ayam ukto atha me bhrātā mayā tu krūra darśanaḥ ||

अहत्वा न अस्ति मे शक्तिः प्रति गन्तुम् इतः पुरीम् ।बिल द्वारि प्रतीक्ष त्वम् यावत् एनम् निहन्मि अहम्॥

ahatvā na asti me śaktiḥ prati gantum itaḥ purīm |bila dvāri pratīkṣa tvam yāvat enam nihanmi aham ||

स्थितोऽयम् इति मत्वा अहम् प्रविष्टः तु दुरासदम् ।तम् मे मार्गयतः तत्र गतः संवत्सरः तदा॥

sthito'yam iti matvā aham praviṣṭaḥ tu durāsadam |tam me mārgayataḥ tatra gataḥ saṃvatsaraḥ tadā ||

स तु दृष्टो मया शत्रुः अनिर्वेदात् भयाअवहः ।निहतः च मया सद्यः सः सर्वैः सह बन्धुभिः॥

sa tu dṛṣṭo mayā śatruḥ anirvedāt bhayāavahaḥ |nihataḥ ca mayā sadyaḥ saḥ sarvaiḥ saha bandhubhiḥ ||

तस्य आस्यात् तु प्रवृत्तेन रुधिरौघेण तद् बिलम् ।पूर्णम् आसीत् दुराक्रामम् स्वनतः तस्य भूतले॥

tasya āsyāt tu pravṛttena rudhiraugheṇa tad bilam |pūrṇam āsīt durākrāmam svanataḥ tasya bhūtale ||

सूदयित्वा तु तम् शत्रुम् विक्रान्तम् तम् अहम् सुखम् ।निष्क्रामम् न एव पश्यामि बिलस्य पिहितम् मुखम्॥

sūdayitvā tu tam śatrum vikrāntam tam aham sukham |niṣkrāmam na eva paśyāmi bilasya pihitam mukham ||

विक्रोशमानस्य तु मे सुग्रीव इति पुनः पुनः ।यतः प्रतिवचो नास्ति ततः अहम् भृश दुःखितः॥

vikrośamānasya tu me sugrīva iti punaḥ punaḥ |yataḥ prativaco nāsti tataḥ aham bhṛśa duḥkhitaḥ ||

पाद प्रहारैः तु मया बहुभिः परिपातितम् ।ततः अहम् तेन निष्क्रम्य पथा पुरम् उपागतः॥

pāda prahāraiḥ tu mayā bahubhiḥ paripātitam |tataḥ aham tena niṣkramya pathā puram upāgataḥ ||

तत्र अनेन अस्मि सम्रुद्धः राज्यम् मृगयत आत्मनः ।सुग्रीवेण नृशंसेन विस्मृत्य भ्रातृ सौहृदम्॥

tatra anena asmi samruddhaḥ rājyam mṛgayata ātmanaḥ |sugrīveṇa nṛśaṃsena vismṛtya bhrātṛ sauhṛdam ||

एवम् उक्त्वा तु माम् तत्र वस्त्रेण एकेन वानरः ।तदा निर्वासयामास वाली विगत साध्वसः॥

evam uktvā tu mām tatra vastreṇa ekena vānaraḥ |tadā nirvāsayāmāsa vālī vigata sādhvasaḥ ||

तेन अहम् अपविद्धः च हृत दारः च राघव ।तत् भयात् च महीम् सर्वान् क्रान्तवान् स वन अर्णवाम्॥

tena aham apaviddhaḥ ca hṛta dāraḥ ca rāghava |tat bhayāt ca mahīm sarvān krāntavān sa vana arṇavām ||

ऋश्यमूकम् गिरि वरम् भार्या हरण दुःखितः ।प्रविष्टो अस्मि दुराधर्षम् वालिनः कारणान्तरे॥

ṛśyamūkam giri varam bhāryā haraṇa duḥkhitaḥ |praviṣṭo asmi durādharṣam vālinaḥ kāraṇāntare ||

एतत् ते सर्वम् आख्यातम् वैर अनुकथनम् महत् ।अनागसा मया प्राप्तम् व्यसनम् पश्य राघव॥

etat te sarvam ākhyātam vaira anukathanam mahat |anāgasā mayā prāptam vyasanam paśya rāghava ||

वालिनः च भयात् तस्य सर्वलोक भयापह ।कर्तुम् अर्हसि मे वीर प्रसादम् तस्य निग्रहात्॥

vālinaḥ ca bhayāt tasya sarvaloka bhayāpaha |kartum arhasi me vīra prasādam tasya nigrahāt ||

एवम् उक्तः स तेजस्वी धर्मज्ञो धर्म संहितम् ।वचनम् वक्तुम् आरेभे सुग्रीवम् प्रहसन् इव॥

evam uktaḥ sa tejasvī dharmajño dharma saṃhitam |vacanam vaktum ārebhe sugrīvam prahasan iva ||

अमोघाः सूर्य संकाशा निशिता मे शरा इमे ।तस्मिन् वालिनि दुर्वृत्ते पतिष्यन्ति रुष अन्विताः॥

amoghāḥ sūrya saṃkāśā niśitā me śarā ime |tasmin vālini durvṛtte patiṣyanti ruṣa anvitāḥ ||

यावत् तम् न हि पश्येयम् तव भार्य अपहारिणम् ।तावत् स जीवेत् पापात्मा वाली चारित्र दूषकः॥

yāvat tam na hi paśyeyam tava bhārya apahāriṇam |tāvat sa jīvet pāpātmā vālī cāritra dūṣakaḥ ||

आत्म अनुमानात् पश्यामि मग्नः त्वाम् शोक सागरे ।त्वाम् अहम् तारयिष्यामि बाढम् प्राप्स्यसि पुष्कलम्॥

ātma anumānāt paśyāmi magnaḥ tvām śoka sāgare |tvām aham tārayiṣyāmi bāḍham prāpsyasi puṣkalam ||

तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा हर्ष पौरुष वर्धनम् ।सुग्रीवः परम प्रीतः सु महत् वाक्यम् अब्रवीत्॥

tasya tat vacanam śrutvā harṣa pauruṣa vardhanam |sugrīvaḥ parama prītaḥ su mahat vākyam abravīt ||