Kanda.Sarga 5.22

ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यो विकृताननाः ।परुषं परुषा नार्य ऊचुस्ता वाक्यमप्रियम्॥

tataḥ sītāmupāgamya rākṣasyo vikṛtānanāḥ |paruṣaṃ paruṣā nārya ūcustā vākyamapriyam ||

किं त्वमन्तःपुरे सीते सर्वभूतमनोहरे ।महार्हशयनोपेते न वासमनुमन्यसे॥

kiṃ tvamantaḥpure sīte sarvabhūtamanohare |mahārhaśayanopete na vāsamanumanyase ||

मानुषी मानुषस्यैव भार्यात्वं बहु मन्यसे ।प्रत्याहर मनो रामान्न त्वं जातु भविष्यसि॥

mānuṣī mānuṣasyaiva bhāryātvaṃ bahu manyase |pratyāhara mano rāmānna tvaṃ jātu bhaviṣyasi ||

मानुषी मानुषं तं तु राममिच्छसि शोभने ।राज्याद्भ्रष्टमसिद्धार्थं विक्लवं तमनिन्दिते॥

mānuṣī mānuṣaṃ taṃ tu rāmamicchasi śobhane |rājyādbhraṣṭamasiddhārthaṃ viklavaṃ tamanindite ||

राक्षसीनां वचः श्रुत्वा सीता पद्मनिभेक्षणा ।नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत्॥

rākṣasīnāṃ vacaḥ śrutvā sītā padmanibhekṣaṇā |netrābhyāmaśrupūrṇābhyāmidaṃ vacanamabravīt ||

यदिदं लोकविद्विष्टमुदाहरथ सङ्गताः ।नैतन्मनसि वाक्यं मे किल्बिषं प्रतितिष्ठति॥

yadidaṃ lokavidviṣṭamudāharatha saṅgatāḥ |naitanmanasi vākyaṃ me kilbiṣaṃ pratitiṣṭhati ||

न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुमर्हति ।कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः ।दीनो वा राज्यहीनो वा यो मे भर्ता स मे गुरुः॥

na mānuṣī rākṣasasya bhāryā bhavitumarhati |kāmaṃ khādata māṃ sarvā na kariṣyāmi vo vacaḥ |dīno vā rājyahīno vā yo me bhartā sa me guruḥ ||

सीताया वचनं श्रुत्वा राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः ।भर्त्सयन्ति स्म परुषैर्वाक्यै रावणचोदिताः॥

sītāyā vacanaṃ śrutvā rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ |bhartsayanti sma paruṣairvākyai rāvaṇacoditāḥ ||

अवलीनः स निर्वाक्यो हनुमाञ्शिंशपाद्रुमे ।सीतां सन्तर्जयन्तीस्ता राक्षसीरशृणोत्कपिः॥

avalīnaḥ sa nirvākyo hanumāñśiṃśapādrume |sītāṃ santarjayantīstā rākṣasīraśṛṇotkapiḥ ||

तामभिक्रम्य संरब्धा वेपमानां समन्ततः ।भृशं संलिलिहुर्दीप्तान्प्रलम्बदशनच्छदान्॥

tāmabhikramya saṃrabdhā vepamānāṃ samantataḥ |bhṛśaṃ saṃlilihurdīptānpralambadaśanacchadān ||

ऊचुश्च परमक्रुद्धाः प्रगृह्याशु परश्वधान् ।नेयमर्हति भर्तारं रावणं राक्षसाधिपम्॥

ūcuśca paramakruddhāḥ pragṛhyāśu paraśvadhān |neyamarhati bhartāraṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam ||

सा भर्त्स्यमाना भीमाभी राक्षसीभिर्वरानना ।सा बाष्पमपमार्जन्ती शिंशपां तामुपागमत्॥

sā bhartsyamānā bhīmābhī rākṣasībhirvarānanā |sā bāṣpamapamārjantī śiṃśapāṃ tāmupāgamat ||

ततस्तां शिंशपां सीता राक्षसीभिः समावृता ।अभिगम्य विशालाक्षी तस्थौ शोकपरिप्लुता॥

tatastāṃ śiṃśapāṃ sītā rākṣasībhiḥ samāvṛtā |abhigamya viśālākṣī tasthau śokapariplutā ||

तां कृशां दीनवदनां मलिनाम्बरधारिणीम् ।भर्त्सयां चक्रिरे भीमा राक्षस्यस्ताः समन्ततः॥

tāṃ kṛśāṃ dīnavadanāṃ malināmbaradhāriṇīm |bhartsayāṃ cakrire bhīmā rākṣasyastāḥ samantataḥ ||

ततस्तां विनता नाम राक्षसी भीमदर्शना ।अब्रवीत्कुपिताकारा कराला निर्णतोदरी॥

tatastāṃ vinatā nāma rākṣasī bhīmadarśanā |abravītkupitākārā karālā nirṇatodarī ||

सीते पर्याप्तमेतावद्भर्तृस्नेहो निदर्शितः ।सर्वत्रातिकृतं भद्रे व्यसनायोपकल्पते॥

sīte paryāptametāvadbhartṛsneho nidarśitaḥ |sarvatrātikṛtaṃ bhadre vyasanāyopakalpate ||

परितुष्टास्मि भद्रं ते मानुषस्ते कृतो विधिः ।ममापि तु वचः पथ्यं ब्रुवन्त्याः कुरु मैथिलि॥

parituṣṭāsmi bhadraṃ te mānuṣaste kṛto vidhiḥ |mamāpi tu vacaḥ pathyaṃ bruvantyāḥ kuru maithili ||

रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम् ।विक्रान्तं रूपवन्तं च सुरेशमिव वासवम्॥

rāvaṇaṃ bhaja bhartāraṃ bhartāraṃ sarvarakṣasām |vikrāntaṃ rūpavantaṃ ca sureśamiva vāsavam ||

दक्षिणं त्यागशीलं च सर्वस्य प्रियवादिनम् ।मानुषं कृपणं रामं त्यक्त्वा रावणमाश्रय॥

dakṣiṇaṃ tyāgaśīlaṃ ca sarvasya priyavādinam |mānuṣaṃ kṛpaṇaṃ rāmaṃ tyaktvā rāvaṇamāśraya ||

दिव्याङ्गरागा वैदेहि दिव्याभरणभूषिता ।अद्य प्रभृति सर्वेषां लोकानामीश्वरी भव ।अग्नेः स्वाहा यथा देवी शचीवेन्द्रस्य शोभने॥

divyāṅgarāgā vaidehi divyābharaṇabhūṣitā |adya prabhṛti sarveṣāṃ lokānāmīśvarī bhava |agneḥ svāhā yathā devī śacīvendrasya śobhane ||

किं ते रामेण वैदेहि कृपणेन गतायुषा॥

kiṃ te rāmeṇa vaidehi kṛpaṇena gatāyuṣā ||

एतदुक्तं च मे वाक्यं यदि त्वं न करिष्यसि ।अस्मिन्मुहूर्ते सर्वास्त्वां भक्षयिष्यामहे वयम्॥

etaduktaṃ ca me vākyaṃ yadi tvaṃ na kariṣyasi |asminmuhūrte sarvāstvāṃ bhakṣayiṣyāmahe vayam ||

अन्या तु विकटा नाम लम्बमानपयोधरा ।अब्रवीत्कुपिता सीतां मुष्टिमुद्यम्य गर्जती॥

anyā tu vikaṭā nāma lambamānapayodharā |abravītkupitā sītāṃ muṣṭimudyamya garjatī ||

बहून्यप्रतिरूपाणि वचनानि सुदुर्मते ।अनुक्रोशान्मृदुत्वाच्च सोढानि तव मैथिलि ।न च नः कुरुषे वाक्यं हितं कालपुरस्कृतम्॥

bahūnyapratirūpāṇi vacanāni sudurmate |anukrośānmṛdutvācca soḍhāni tava maithili |na ca naḥ kuruṣe vākyaṃ hitaṃ kālapuraskṛtam ||

आनीतासि समुद्रस्य पारमन्यैर्दुरासदम् ।रावणान्तःपुरं घोरं प्रविष्टा चासि मैथिलि॥

ānītāsi samudrasya pāramanyairdurāsadam |rāvaṇāntaḥpuraṃ ghoraṃ praviṣṭā cāsi maithili ||

रावणस्य गृहे रुधा अस्माभिस्तु सुरक्षिता ।न त्वां शक्तः परित्रातुमपि साक्षात्पुरन्दरः॥

rāvaṇasya gṛhe rudhā asmābhistu surakṣitā |na tvāṃ śaktaḥ paritrātumapi sākṣātpurandaraḥ ||

कुरुष्व हितवादिन्या वचनं मम मैथिलि ।अलमश्रुप्रपातेन त्यज शोकमनर्थकम्॥

kuruṣva hitavādinyā vacanaṃ mama maithili |alamaśruprapātena tyaja śokamanarthakam ||

भज प्रीतिं प्रहर्षं च त्यजैतां नित्यदैन्यताम् ।सीते राक्षसराजेन सह क्रीड यथासुखम्॥

bhaja prītiṃ praharṣaṃ ca tyajaitāṃ nityadainyatām |sīte rākṣasarājena saha krīḍa yathāsukham ||

जानासि हि यथा भीरु स्त्रीणां यौवनमध्रुवम् ।यावन्न ते व्यतिक्रामेत्तावत्सुखमवाप्नुहि॥

jānāsi hi yathā bhīru strīṇāṃ yauvanamadhruvam |yāvanna te vyatikrāmettāvatsukhamavāpnuhi ||

उद्यानानि च रम्याणि पर्वतोपवनानि च ।सह राक्षसराजेन चर त्वं मदिरेक्षणे॥

udyānāni ca ramyāṇi parvatopavanāni ca |saha rākṣasarājena cara tvaṃ madirekṣaṇe ||

स्त्रीसहस्राणि ते सप्त वशे स्थास्यन्ति सुन्दरि ।रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम्॥

strīsahasrāṇi te sapta vaśe sthāsyanti sundari |rāvaṇaṃ bhaja bhartāraṃ bhartāraṃ sarvarakṣasām ||

उत्पाट्य वा ते हृदयं भक्षयिष्यामि मैथिलि ।यदि मे व्याहृतं वाक्यं न यथावत्करिष्यसि॥

utpāṭya vā te hṛdayaṃ bhakṣayiṣyāmi maithili |yadi me vyāhṛtaṃ vākyaṃ na yathāvatkariṣyasi ||

ततश्चण्डोदरी नाम राक्षसी क्रूरदर्शना ।भ्रामयन्ती महच्छूलमिदं वचनमब्रवीत्॥

tataścaṇḍodarī nāma rākṣasī krūradarśanā |bhrāmayantī mahacchūlamidaṃ vacanamabravīt ||

इमां हरिणलोकाक्षीं त्रासोत्कम्पपयोधराम् ।रावणेन हृतां दृष्ट्वा दौर्हृदो मे महानभूत्॥

imāṃ hariṇalokākṣīṃ trāsotkampapayodharām |rāvaṇena hṛtāṃ dṛṣṭvā daurhṛdo me mahānabhūt ||

यकृत्प्लीहमथोत्पीडं हृदयं च सबन्धनम् ।अन्त्राण्यपि तथा शीर्षं खादेयमिति मे मतिः॥

yakṛtplīhamathotpīḍaṃ hṛdayaṃ ca sabandhanam |antrāṇyapi tathā śīrṣaṃ khādeyamiti me matiḥ ||

ततस्तु प्रघसा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।कण्ठमस्या नृशंसायाः पीडयामः किमास्यते॥

tatastu praghasā nāma rākṣasī vākyamabravīt |kaṇṭhamasyā nṛśaṃsāyāḥ pīḍayāmaḥ kimāsyate ||

निवेद्यतां ततो राज्ञे मानुषी सा मृतेति ह ।नात्र कश्चन सन्देहः खादतेति स वक्ष्यति॥

nivedyatāṃ tato rājñe mānuṣī sā mṛteti ha |nātra kaścana sandehaḥ khādateti sa vakṣyati ||

ततस्त्वजामुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।विशस्येमां ततः सर्वान्समान्कुरुत पीलुकान्॥

tatastvajāmukhī nāma rākṣasī vākyamabravīt |viśasyemāṃ tataḥ sarvānsamānkuruta pīlukān ||

विभजाम ततः सर्वा विवादो मे न रोचते ।पेयमानीयतां क्षिप्रं माल्यं च विविधं बहु॥

vibhajāma tataḥ sarvā vivādo me na rocate |peyamānīyatāṃ kṣipraṃ mālyaṃ ca vividhaṃ bahu ||

ततः शूर्पणखा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।अजामुखा यदुक्तं हि तदेव मम रोचते॥

tataḥ śūrpaṇakhā nāma rākṣasī vākyamabravīt |ajāmukhā yaduktaṃ hi tadeva mama rocate ||

सुरा चानीयतां क्षिप्रं सर्वशोकविनाशिनी ।मानुषं मांसमासाद्य नृत्यामोऽथ निकुम्भिलाम्॥

surā cānīyatāṃ kṣipraṃ sarvaśokavināśinī |mānuṣaṃ māṃsamāsādya nṛtyāmo'tha nikumbhilām ||

एवं सम्भर्त्स्यमाना सा सीता सुरसुतोपमा ।राक्षसीभिः सुघोराभिर्धैर्यमुत्सृज्य रोदिति॥

evaṃ sambhartsyamānā sā sītā surasutopamā |rākṣasībhiḥ sughorābhirdhairyamutsṛjya roditi ||