Kanda.Sarga 5.36

भूय एव महातेजा हनुमान् मारुतात्मजः ।अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं सीताप्रत्ययकारणात्॥

bhūya eva mahātejā hanumān mārutātmajaḥ |abravīt praśritaṃ vākyaṃ sītāpratyayakāraṇāt ||

वानरो ऽहं महाभागे दूतो रामस्य धीमतः ।रामनामाङ्कितं चेदं पश्य देव्यङ्गुलीयकम्॥

vānaro 'haṃ mahābhāge dūto rāmasya dhīmataḥ |rāmanāmāṅkitaṃ cedaṃ paśya devyaṅgulīyakam ||

प्रत्ययार्थं तवानीतं तेन दत्तं महात्मना ।समाश्वसिहि भद्रं ते क्षीणदुःखफला ह्यसि॥

pratyayārthaṃ tavānītaṃ tena dattaṃ mahātmanā |samāśvasihi bhadraṃ te kṣīṇaduḥkhaphalā hyasi ||

गृहीत्वा प्रेक्षमाणा सा भर्तुः करविभूषणम् ।भर्तारमिव सम्प्राप्ता जानकी मुदिता ऽभवत्॥

gṛhītvā prekṣamāṇā sā bhartuḥ karavibhūṣaṇam |bhartāramiva samprāptā jānakī muditā 'bhavat ||

चारु तद्वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम् ।अशोभत विशालाक्ष्या राहुमुक्त इवोडुराट्॥

cāru tadvadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |aśobhata viśālākṣyā rāhumukta ivoḍurāṭ ||

ततः सा ह्रीमती बाला भर्तृसन्देशहर्षिता ।परितुष्टा प्रियं कृत्वा प्रशशंस महाकपिम्॥

tataḥ sā hrīmatī bālā bhartṛsandeśaharṣitā |parituṣṭā priyaṃ kṛtvā praśaśaṃsa mahākapim ||

विक्रान्तस्त्वं समर्थस्त्वं प्राज्ञस्त्वं वानरोत्तम ।येनेदं राक्षसपदं त्वयैकेन प्रधर्षितम्॥

vikrāntastvaṃ samarthastvaṃ prājñastvaṃ vānarottama |yenedaṃ rākṣasapadaṃ tvayaikena pradharṣitam ||

शतयोजनविस्तीर्णः सागरो मकरालयः ।विक्रमश्लाघनीयेन क्रमता गोष्पदीकृतः॥

śatayojanavistīrṇaḥ sāgaro makarālayaḥ |vikramaślāghanīyena kramatā goṣpadīkṛtaḥ ||

नहि त्वां प्राकृतं मन्ये वानरं वानरर्षभ ।यस्य ते नास्ति संत्रासो रावणान्नापि सम्भ्रमः॥

nahi tvāṃ prākṛtaṃ manye vānaraṃ vānararṣabha |yasya te nāsti saṃtrāso rāvaṇānnāpi sambhramaḥ ||

अर्हसे च कपिश्रेष्ठ मया समभिभाषितुम् ।यद्यपि प्रेषितस्तेन रामेण विदितात्मना॥

arhase ca kapiśreṣṭha mayā samabhibhāṣitum |yadyapi preṣitastena rāmeṇa viditātmanā ||

प्रेषयिष्यति दुर्धषो रामो न ह्यपरीक्षितम् ।पराक्रममविज्ञाय मत्सकाशं विशेषतः॥

preṣayiṣyati durdhaṣo rāmo na hyaparīkṣitam |parākramamavijñāya matsakāśaṃ viśeṣataḥ ||

दिष्ट्या च कुशली रामो धर्मात्मा सत्यसङ्गरः ।लक्ष्मणश्च महातेजाः सुमित्रानन्दवर्धनः॥

diṣṭyā ca kuśalī rāmo dharmātmā satyasaṅgaraḥ |lakṣmaṇaśca mahātejāḥ sumitrānandavardhanaḥ ||

कुशली यदि काकुत्स्थः किन्नु सागरमेखलाम् ।महीं दहति कोपेन युगान्ताग्निरिवोत्थितः॥

kuśalī yadi kākutsthaḥ kinnu sāgaramekhalām |mahīṃ dahati kopena yugāntāgnirivotthitaḥ ||

अथवा शक्तिमन्तौ तौ सुराणामपि निग्रहे ।ममैव तु न दुःखानामस्ति मन्ये विपर्ययः॥

athavā śaktimantau tau surāṇāmapi nigrahe |mamaiva tu na duḥkhānāmasti manye viparyayaḥ ||

कच्चिन्न व्यथितो रामः कच्चिन्न परितप्यते ।उत्तराणि च कार्याणि कुरुते पुरुषोत्तमः॥

kaccinna vyathito rāmaḥ kaccinna paritapyate |uttarāṇi ca kāryāṇi kurute puruṣottamaḥ ||

कच्चिन्न दीनः सम्भ्रान्तः कार्येषु च न मुह्यति ।कच्चित् पुर्षकार्याणि कुरुते नृपतेः सुतः॥

kaccinna dīnaḥ sambhrāntaḥ kāryeṣu ca na muhyati |kaccit purṣakāryāṇi kurute nṛpateḥ sutaḥ ||

द्विविधं त्रिविधोपायमुपायमपि सेवते ।विजिगीषुः सुहृत् कच्चिन्मित्रेषु च परन्तपः॥

dvividhaṃ trividhopāyamupāyamapi sevate |vijigīṣuḥ suhṛt kaccinmitreṣu ca parantapaḥ ||

कच्चिन्मित्राणि लभते मित्रैश्चाप्यभिगम्यते ।कच्चित् कल्याणमित्रश्च मित्रैश्चापि पुरस्कृतः॥

kaccinmitrāṇi labhate mitraiścāpyabhigamyate |kaccit kalyāṇamitraśca mitraiścāpi puraskṛtaḥ ||

कच्चिदाशास्ति देवानां प्रसादं पार्थिवात्मजः ।कच्चित् पुरुषकारं च दैवं च प्रतिपद्यते॥

kaccidāśāsti devānāṃ prasādaṃ pārthivātmajaḥ |kaccit puruṣakāraṃ ca daivaṃ ca pratipadyate ||

कच्चिन्न विगतस्नेहः प्रसादान्मयि राघवः ।कच्चिन्मां व्यसनादस्मान्मोक्षयिष्यति वानर॥

kaccinna vigatasnehaḥ prasādānmayi rāghavaḥ |kaccinmāṃ vyasanādasmānmokṣayiṣyati vānara ||

सुखानामुचितो नित्यमसुखानामनूचितः ।दुःखमुत्तरमासाद्य कच्चिद्रामो न सीदति॥

sukhānāmucito nityamasukhānāmanūcitaḥ |duḥkhamuttaramāsādya kaccidrāmo na sīdati ||

कौसल्यायास्तथा कच्चित् सुमित्रायास्तथैव च ।अभीक्ष्णं श्रुयते कच्चित् कुशलं भरतस्य च॥

kausalyāyāstathā kaccit sumitrāyāstathaiva ca |abhīkṣṇaṃ śruyate kaccit kuśalaṃ bharatasya ca ||

मन्निमित्तेन मानार्हः कच्चिच्छोकेन राघवः ।कच्चिन्नान्यमना रामः कच्चिन्मां तारयिष्यति॥

mannimittena mānārhaḥ kaccicchokena rāghavaḥ |kaccinnānyamanā rāmaḥ kaccinmāṃ tārayiṣyati ||

कच्चिदक्षौहिणीं भीमां भरतो भ्रातृवत्सलः ।ध्वजिनीं मन्त्रिभिर्गुप्तां प्रेषयिष्यति मत्कृते॥

kaccidakṣauhiṇīṃ bhīmāṃ bharato bhrātṛvatsalaḥ |dhvajinīṃ mantribhirguptāṃ preṣayiṣyati matkṛte ||

वानराधिपतिः श्रीमान् सुग्रीवः कच्चिदेष्यति ।मत्कृते हरिभिर्वीरैर्वृतो दन्तनखायुधैः॥

vānarādhipatiḥ śrīmān sugrīvaḥ kaccideṣyati |matkṛte haribhirvīrairvṛto dantanakhāyudhaiḥ ||

कच्चिच्च लक्ष्मणः शूरः सुमित्रानन्दवर्धनः ।अस्त्रविच्छरजालेन राक्षसान् विधमिष्यति॥

kaccicca lakṣmaṇaḥ śūraḥ sumitrānandavardhanaḥ |astraviccharajālena rākṣasān vidhamiṣyati ||

रौद्रेण कच्चिदस्त्रेण ज्वलता निहतं रणे ।द्रक्ष्याम्यल्पेन कालेन रावणं ससुहृज्जनम्॥

raudreṇa kaccidastreṇa jvalatā nihataṃ raṇe |drakṣyāmyalpena kālena rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam ||

कच्चिन्न तद्धेमसमानवर्णं तस्याननं पद्मसमानगन्धि ।मया विना शुष्यति शोकदीनं जलक्षये पद्ममिवातपेन॥

kaccinna taddhemasamānavarṇaṃ tasyānanaṃ padmasamānagandhi |mayā vinā śuṣyati śokadīnaṃ jalakṣaye padmamivātapena ||

धर्मापदेशात्त्यजतश्च राज्यं मां चाप्यरण्यं नयतः पदातिम् ।नासीद्व्यथा यस्य न भीर्न शोकः कच्चिच्च धैर्यं हृदये करोति॥

dharmāpadeśāttyajataśca rājyaṃ māṃ cāpyaraṇyaṃ nayataḥ padātim |nāsīdvyathā yasya na bhīrna śokaḥ kaccicca dhairyaṃ hṛdaye karoti ||

न चास्य माता न पिता च नान्यः स्नेहाद्विशिष्टो ऽस्ति मया समो वा ।तावत्त्वहं दूत जिजीविषेयं यावत् प्रवृत्तिं श्रृणुयां प्रियस्य॥

na cāsya mātā na pitā ca nānyaḥ snehādviśiṣṭo 'sti mayā samo vā |tāvattvahaṃ dūta jijīviṣeyaṃ yāvat pravṛttiṃ śrṛṇuyāṃ priyasya ||

इतीव देवी वचनं महार्थं तं वानरेन्द्रं मधुरार्थमुक्त्वा ।श्रोतुं पुनस्तस्य वचो ऽभिरामं रामार्थयुक्तं विरराम रामा॥

itīva devī vacanaṃ mahārthaṃ taṃ vānarendraṃ madhurārthamuktvā |śrotuṃ punastasya vaco 'bhirāmaṃ rāmārthayuktaṃ virarāma rāmā ||

सीताया वचनं श्रुत्वा मारुतिर्भीमविक्रमः ।शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरमब्रवीत्॥

sītāyā vacanaṃ śrutvā mārutirbhīmavikramaḥ |śirasyañjalimādhāya vākyamuttaramabravīt ||

न त्वामिहस्थां जानीते रामः कमललोचने ।तेन त्वां नानयत्याशु शचीमिव पुरन्दरः॥

na tvāmihasthāṃ jānīte rāmaḥ kamalalocane |tena tvāṃ nānayatyāśu śacīmiva purandaraḥ ||

श्रुत्वैव तु वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः ।चमूं प्रकर्षन् महतीं हर्यृक्षगणसङ्कुलाम्॥

śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣiprameṣyati rāghavaḥ |camūṃ prakarṣan mahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṅkulām ||

विष्टम्भयित्वा बाणौधैरक्षोभ्यं वरुणालयम् ।करिष्यति पुरीं लङ्कां काकुत्स्थः शान्तराक्षसाम्॥

viṣṭambhayitvā bāṇaudhairakṣobhyaṃ varuṇālayam |kariṣyati purīṃ laṅkāṃ kākutsthaḥ śāntarākṣasām ||

तत्र यद्यन्तरा मृत्युर्यदि देवाः सहासुराः।स्थास्यन्ति पथि रामस्य स तानपि वधिष्यति॥

tatra yadyantarā mṛtyuryadi devāḥ sahāsurāḥ |sthāsyanti pathi rāmasya sa tānapi vadhiṣyati ||

तवादर्शनजेनार्ये शोकेन स परिप्लुतः ।न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः॥

tavādarśanajenārye śokena sa pariplutaḥ |na śarma labhate rāmaḥ siṃhārdita iva dvipaḥ ||

मलयेन च विन्ध्येन मेरुणा मन्दरेण च ।दर्दुरेण च ते देवि शपे मूलफलेन च॥

malayena ca vindhyena meruṇā mandareṇa ca |dardureṇa ca te devi śape mūlaphalena ca ||

यथा सुनयनं वल्गु बिम्बोष्ठं चारुकुण्डलम् ।मुखं द्रक्ष्यसि रामस्य पूर्णचन्द्रमिवोदितम्॥

yathā sunayanaṃ valgu bimboṣṭhaṃ cārukuṇḍalam |mukhaṃ drakṣyasi rāmasya pūrṇacandramivoditam ||

क्षिप्रं द्रक्ष्यासि वैदेहि रामं प्रस्रवणे गिरौ ।शतक्रतुमिवासीनं नाकपृष्ठस्य मूर्धनि॥

kṣipraṃ drakṣyāsi vaidehi rāmaṃ prasravaṇe girau |śatakratumivāsīnaṃ nākapṛṣṭhasya mūrdhani ||

न मांसं राघवो भुङ्क्ते न चापि मधु सेवते ।वन्यं सुविहितं नित्यं भक्तमश्नाति पञ्चमम्॥

na māṃsaṃ rāghavo bhuṅkte na cāpi madhu sevate |vanyaṃ suvihitaṃ nityaṃ bhaktamaśnāti pañcamam ||

नैव दंशान्न मशकान् न कीटान्न सरीसृपान् ।राघवो ऽपनयेद्गात्रात् त्वद्गतेनान्तरात्मना॥

naiva daṃśānna maśakān na kīṭānna sarīsṛpān |rāghavo 'panayedgātrāt tvadgatenāntarātmanā ||

नित्यं ध्यानपरो रामो नित्यं शोकपरायणः ।नान्यच्चिन्तयते किञ्चित् स तु कामवशं गतः॥

nityaṃ dhyānaparo rāmo nityaṃ śokaparāyaṇaḥ |nānyaccintayate kiñcit sa tu kāmavaśaṃ gataḥ ||

अनिद्रः सततं रामः सुप्तो ऽपि च नरोत्तमः ।सीतेति मधुरां वाणीं व्याहरन् प्रतिबुद्ध्यते॥

anidraḥ satataṃ rāmaḥ supto 'pi ca narottamaḥ |sīteti madhurāṃ vāṇīṃ vyāharan pratibuddhyate ||

दृष्ट्वा फलं वा पुष्पं वा यद्वा ऽन्यत् सुमनोहरम् ।बहुशो हा प्रियेत्येवं श्वसंस्त्वामभिभाषते॥

dṛṣṭvā phalaṃ vā puṣpaṃ vā yadvā 'nyat sumanoharam |bahuśo hā priyetyevaṃ śvasaṃstvāmabhibhāṣate ||

स देवि नित्यं परितप्यमानस्त्वामेव सीतेत्यभिभाषमाणः ।दृढव्रतो राजसुतो महात्मा तवैव लाभाय कृतप्रयत्नः॥

sa devi nityaṃ paritapyamānastvāmeva sītetyabhibhāṣamāṇaḥ |dṛḍhavrato rājasuto mahātmā tavaiva lābhāya kṛtaprayatnaḥ ||

सा रामसङ्कीर्तनवीतशोका रामस्य शोकेन समानशोका ।शरन्मुखे साम्बुदशेषचन्द्रा निशेव वैदेहसुता बभूव॥

sā rāmasaṅkīrtanavītaśokā rāmasya śokena samānaśokā |śaranmukhe sāmbudaśeṣacandrā niśeva vaidehasutā babhūva ||