Valmiki Ramayana · 25 verses
Read this chapter as a bookश्रुत्वा तु वचनं तस्य वायुसूनोर्महात्मनः ।उवाचात्महितं वाक्यं सीता सुरसुतोपमा॥
śrutvā tu vacanaṃ tasya vāyusūnormahātmanaḥ |uvācātmahitaṃ vākyaṃ sītā surasutopamā ||
त्वां दृष्ट्वा प्रियवक्तारं संप्रहृष्यामि वानर ।अर्धसञ्जातसस्येव वृष्टिं प्राप्य वसुन्धरा॥
tvāṃ dṛṣṭvā priyavaktāraṃ saṃprahṛṣyāmi vānara |ardhasañjātasasyeva vṛṣṭiṃ prāpya vasundharā ||
यथा तं पुरुषव्याघ्रं गात्रैः शोकाभिकर्शितैः ।संस्पृशेयं सकामा ऽहं तथा कुरु दयां मयि॥
yathā taṃ puruṣavyāghraṃ gātraiḥ śokābhikarśitaiḥ |saṃspṛśeyaṃ sakāmā 'haṃ tathā kuru dayāṃ mayi ||
अभिज्ञानं च रामस्य दद्या हरिगणोत्तम ।क्षिप्तामिषीकां काकस्य कोपादेकाक्षिशातनीम्॥
abhijñānaṃ ca rāmasya dadyā harigaṇottama |kṣiptāmiṣīkāṃ kākasya kopādekākṣiśātanīm ||
मनःशिलायास्तिलको गण्डपार्श्वे निवेशितः ।त्वया प्रनष्टे तिलके तं किल स्मर्तुमर्हसि॥
manaḥśilāyāstilako gaṇḍapārśve niveśitaḥ |tvayā pranaṣṭe tilake taṃ kila smartumarhasi ||
स वीर्यवान् कथं सीतां हृतां समनुमन्यसे ।वसन्तीं रक्षसां मध्ये महेन्द्रवरुणोपमः॥
sa vīryavān kathaṃ sītāṃ hṛtāṃ samanumanyase |vasantīṃ rakṣasāṃ madhye mahendravaruṇopamaḥ ||
एष चूडामणिर्दिव्यो मया सुपरिरक्षितः ।एतं दृष्ट्वा प्रहृष्यामि व्यसने त्वामिवानघ॥
eṣa cūḍāmaṇirdivyo mayā suparirakṣitaḥ |etaṃ dṛṣṭvā prahṛṣyāmi vyasane tvāmivānagha ||
एष निर्यातितः श्रीमान् मया ते वारिसम्भवः ।अतः परं न शक्ष्यामि जीवितुं शोकलालसा॥
eṣa niryātitaḥ śrīmān mayā te vārisambhavaḥ |ataḥ paraṃ na śakṣyāmi jīvituṃ śokalālasā ||
असह्यानि न दुःखानि वाचश्च हृदयच्छिदः ।राक्षसीनां सुघोराणां त्वत्कृते मर्षयाम्यहम्॥
asahyāni na duḥkhāni vācaśca hṛdayacchidaḥ |rākṣasīnāṃ sughorāṇāṃ tvatkṛte marṣayāmyaham ||
धारयिष्यामि मासं तु जीवितं शत्रुसूदन ।मासादूर्ध्वं न जीविष्ये त्वया हीना नृपात्मज॥
dhārayiṣyāmi māsaṃ tu jīvitaṃ śatrusūdana |māsādūrdhvaṃ na jīviṣye tvayā hīnā nṛpātmaja ||
घोरो राक्षसराजो ऽयं दृष्टिश्च न सुखा मयि ।त्वां च श्रुत्वा विषज्जनं न जीवेयमहं क्षणम्॥
ghoro rākṣasarājo 'yaṃ dṛṣṭiśca na sukhā mayi |tvāṃ ca śrutvā viṣajjanaṃ na jīveyamahaṃ kṣaṇam ||
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रुभाषितम् ।तथा ऽब्रवीन्महातेजा हनुमान् मारुतात्मजः॥
vaidehyā vacanaṃ śrutvā karuṇaṃ sāśrubhāṣitam |tathā 'bravīnmahātejā hanumān mārutātmajaḥ ||
त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे ।रामे दुःखाभिभूते तु लक्ष्मणः परितप्यते॥
tvacchokavimukho rāmo devi satyena te śape |rāme duḥkhābhibhūte tu lakṣmaṇaḥ paritapyate ||
कथंचिद् भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम् ।इमं मुहूर्तं दुःखानामन्तं द्रक्ष्यामि भामिनि॥
kathaṃcid bhavatī dṛṣṭā na kālaḥ pariśocitum |imaṃ muhūrtaṃ duḥkhānāmantaṃ drakṣyāmi bhāmini ||
तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रावरिन्दमौ ।त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः॥
tāvubhau puruṣavyāghrau rājaputrāvarindamau |tvaddarśanakṛtotsāhau laṅkāṃ bhasmīkariṣyataḥ ||
हत्वा तु समरे क्रूरं रावणं सहबान्धवम् ।राघवौ त्वां विशालाक्षि स्वां पुरीं प्रापयिष्यतः॥
hatvā tu samare krūraṃ rāvaṇaṃ sahabāndhavam |rāghavau tvāṃ viśālākṣi svāṃ purīṃ prāpayiṣyataḥ ||
यत्तु रामो विजानीयादभिज्ञानमनिन्दिते ।प्रीतिसञ्जननं तस्य भूयस्त्वं दातुमर्हसि॥
yattu rāmo vijānīyādabhijñānamanindite |prītisañjananaṃ tasya bhūyastvaṃ dātumarhasi ||
सा ऽब्रवीद्दत्तमेवेति मया ऽभिज्ञानमुत्तमम् ।एतदेव हि रामस्य दृष्ट्वा मत्केशभूषणम् ।श्रद्धेयं हनुमन् वाक्यं तव वीर भविष्यति॥
sā 'bravīddattameveti mayā 'bhijñānamuttamam |etadeva hi rāmasya dṛṣṭvā matkeśabhūṣaṇam |śraddheyaṃ hanuman vākyaṃ tava vīra bhaviṣyati ||
स तं मणिवरं गृह्य श्रीमान् प्लवगसत्तमः ।प्रणम्य शिरसा देवीं गमनायोपचक्रमे॥
sa taṃ maṇivaraṃ gṛhya śrīmān plavagasattamaḥ |praṇamya śirasā devīṃ gamanāyopacakrame ||
तमुत्पातकृतोत्साहमवेक्ष्य हरिपुङ्गवम् ।वर्धमानं महावेगमुवाच जनकात्मजा॥
tamutpātakṛtotsāhamavekṣya haripuṅgavam |vardhamānaṃ mahāvegamuvāca janakātmajā ||
अश्रुपूर्णमुखी दीना बाष्पगद्गदया गिरा॥
aśrupūrṇamukhī dīnā bāṣpagadgadayā girā ||
हनुमन् सिंहसङ्काशौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।सुग्रीवं च सहामात्वं सर्वान् ब्रूया ह्यनामयम्॥
hanuman siṃhasaṅkāśau bhrātarau rāmalakṣmaṇau |sugrīvaṃ ca sahāmātvaṃ sarvān brūyā hyanāmayam ||
यथा च स महाबाहुर्मां तारयति राघवः ।अस्माद्दुःखाम्बुसंरोधात् त्वं समाधातुमर्हसि॥
yathā ca sa mahābāhurmāṃ tārayati rāghavaḥ |asmādduḥkhāmbusaṃrodhāt tvaṃ samādhātumarhasi ||
इमं च तीव्रं मम शोकवेगं रक्षोभिरेभिः परिभर्त्सनं च ।ब्रूयास्तु रामस्य गतः समीपं शिवश्च ते ऽध्वा ऽस्तु हरिप्रवीर॥
imaṃ ca tīvraṃ mama śokavegaṃ rakṣobhirebhiḥ paribhartsanaṃ ca |brūyāstu rāmasya gataḥ samīpaṃ śivaśca te 'dhvā 'stu haripravīra ||
स राजपुत्र्या प्रतिवेदितार्थः कपिः कृतार्थः परिहृष्टचेताः ।अल्पावशेषं प्रसमीक्ष्य कार्यं दिशं ह्युदिचीं मनसा जगाम॥
sa rājaputryā prativeditārthaḥ kapiḥ kṛtārthaḥ parihṛṣṭacetāḥ |alpāvaśeṣaṃ prasamīkṣya kāryaṃ diśaṃ hyudicīṃ manasā jagāma ||