Kanda.Sarga 5.39

मणिं दत्त्वा ततः सीता हनुमन्तमथाब्रवीति ।अभिज्ञानमभिज्ञातमेतद्रामस्य तत्त्वतः॥

maṇiṃ dattvā tataḥ sītā hanumantamathābravīti |abhijñānamabhijñātametadrāmasya tattvataḥ ||

मणिं तु दृष्ट्वा रामो वै त्रयाणां संस्मरिष्यति ।वीरो जनन्या मम च राज्ञो दशरथस्य च॥

maṇiṃ tu dṛṣṭvā rāmo vai trayāṇāṃ saṃsmariṣyati |vīro jananyā mama ca rājño daśarathasya ca ||

स भूयस्त्वं समुत्साहे चोदितो हरिसत्तम ।अस्मिन् कार्यसमारम्भे प्रचिन्तय यदुत्तरम्॥

sa bhūyastvaṃ samutsāhe codito harisattama |asmin kāryasamārambhe pracintaya yaduttaram ||

त्वमस्मिन् कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तम ।हनुमन् यत्नमास्थाय दुःखक्षयकरो भव ।तस्य चिन्तयतो यत्नो दुःखक्षयकरो भवेत्॥

tvamasmin kāryaniryoge pramāṇaṃ harisattama |hanuman yatnamāsthāya duḥkhakṣayakaro bhava |tasya cintayato yatno duḥkhakṣayakaro bhavet ||

स तथेति प्रतिज्ञाय मारुतिर्भीमविक्रमः ।शिरसा ऽ ऽवन्द्य वैदेहीं गमनायोपचक्रमे॥

sa tatheti pratijñāya mārutirbhīmavikramaḥ |śirasā ' 'vandya vaidehīṃ gamanāyopacakrame ||

ज्ञत्वा संप्रस्थितं देवी वानरं मारुतात्मजम् ।बाष्पगद्गदया वाचा मैथिली वाक्यमब्रवीत्॥

jñatvā saṃprasthitaṃ devī vānaraṃ mārutātmajam |bāṣpagadgadayā vācā maithilī vākyamabravīt ||

कुशलं हनुमन् ब्रूयाः सहितौ रामलक्ष्मणौ॥

kuśalaṃ hanuman brūyāḥ sahitau rāmalakṣmaṇau ||

सुग्रीवं च सहामात्यं वृद्धान् सर्वांश्च वाररान् ।ब्रूयास्त्वं वानरश्रेष्ठ कुशलं धर्मसंहितम्॥

sugrīvaṃ ca sahāmātyaṃ vṛddhān sarvāṃśca vārarān |brūyāstvaṃ vānaraśreṣṭha kuśalaṃ dharmasaṃhitam ||

यथा स च महाबाहुर्मां तारयति राघवः ।अस्माद्दुःखाम्बुसंरोधात्त्वं समाधातुमर्हसि॥

yathā sa ca mahābāhurmāṃ tārayati rāghavaḥ |asmādduḥkhāmbusaṃrodhāttvaṃ samādhātumarhasi ||

जीवन्तीं मां यथा रामः सम्भावयति कीर्तिमान् ।तत्तथा हनुमन् वाच्यं वाचा धर्ममवाप्नुहि॥

jīvantīṃ māṃ yathā rāmaḥ sambhāvayati kīrtimān |tattathā hanuman vācyaṃ vācā dharmamavāpnuhi ||

नित्यमुत्साहयुक्ताश्च वाचः श्रुत्वा त्वयेरिताः ।वर्धिष्यते दाशरथेः पौरुषं मदवाप्तये॥

nityamutsāhayuktāśca vācaḥ śrutvā tvayeritāḥ |vardhiṣyate dāśaratheḥ pauruṣaṃ madavāptaye ||

मत्सन्देशयुता वाचस्त्वत्तः श्रुत्वैव राघवः ।पराक्रमविधिं वीरो विधिवत् संविधास्यति॥

matsandeśayutā vācastvattaḥ śrutvaiva rāghavaḥ |parākramavidhiṃ vīro vidhivat saṃvidhāsyati ||

सीताया वचनं श्रुत्वा हनुमान् मारुतात्मजः ।शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरब्रवीत्॥

sītāyā vacanaṃ śrutvā hanumān mārutātmajaḥ |śirasyañjalimādhāya vākyamuttarabravīt ||

क्षिप्रमेष्यति काकुत्स्थो हर्यृक्षप्रवरैर्वृतः ।यस्ते युधि विजित्यारीन् शोकं व्यपनयिष्यति॥

kṣiprameṣyati kākutstho haryṛkṣapravarairvṛtaḥ |yaste yudhi vijityārīn śokaṃ vyapanayiṣyati ||

नहि पश्यामि मर्त्येषु नासुरेषु सुरेषु वा ।यस्तस्य क्षिपतो बाणान् स्थातुमुत्सहतो ऽग्रतः॥

nahi paśyāmi martyeṣu nāsureṣu sureṣu vā |yastasya kṣipato bāṇān sthātumutsahato 'grataḥ ||

अप्यर्कमपि पर्जन्यमपि वैवस्वतं यमम् ।सहि सोढुं रणे शक्तस्तव हेतोर्विशेषतः॥

apyarkamapi parjanyamapi vaivasvataṃ yamam |sahi soḍhuṃ raṇe śaktastava hetorviśeṣataḥ ||

स हि सागरपर्यन्तां महीं शासितुमीहते ।त्वन्निमित्तो हि रामस्य जयो जनकनन्दिनि॥

sa hi sāgaraparyantāṃ mahīṃ śāsitumīhate |tvannimitto hi rāmasya jayo janakanandini ||

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सम्यक् सत्यं सुभाषितम् ।जानकी बहुमेने ऽथ वचनं चेदमब्रवीत्॥

tasya tadvacanaṃ śrutvā samyak satyaṃ subhāṣitam |jānakī bahumene 'tha vacanaṃ cedamabravīt ||

ततस्तं प्रस्थितं सीता वीक्षमाणा पुनः पुनः ।भर्तृस्नेहान्वितं वाक्यं सौहार्दादनुमानयत्॥

tatastaṃ prasthitaṃ sītā vīkṣamāṇā punaḥ punaḥ |bhartṛsnehānvitaṃ vākyaṃ sauhārdādanumānayat ||

यदि वा मन्यसे वीर वसैकाहमरिन्दम ।कस्मिंश्चित् संवृते देशे विश्रान्तः श्वो गमिष्यसि॥

yadi vā manyase vīra vasaikāhamarindama |kasmiṃścit saṃvṛte deśe viśrāntaḥ śvo gamiṣyasi ||

मम चेदल्पभाग्यायाः सान्निध्यात्तव वानर ।अस्य शोकस्य महतो मुहूर्तं मोक्षणं भवेत्॥

mama cedalpabhāgyāyāḥ sānnidhyāttava vānara |asya śokasya mahato muhūrtaṃ mokṣaṇaṃ bhavet ||

गते हि हरिशार्दूल पुनरागमनाय तु ।प्राणानामपि सन्देहो मम स्यान्नात्र संशयः॥

gate hi hariśārdūla punarāgamanāya tu |prāṇānāmapi sandeho mama syānnātra saṃśayaḥ ||

तवादर्शनजः शोको भूयो मां परितापयेत् ।दुःखाद्दुःखपरामृष्टां दीपयन्निव वानर॥

tavādarśanajaḥ śoko bhūyo māṃ paritāpayet |duḥkhādduḥkhaparāmṛṣṭāṃ dīpayanniva vānara ||

अयं च वीर सन्देहस्तिष्ठतीव ममाग्रतः ।सुमहांस्त्वत्सहायेषु हर्यृक्षेषु हरीश्वर॥

ayaṃ ca vīra sandehastiṣṭhatīva mamāgrataḥ |sumahāṃstvatsahāyeṣu haryṛkṣeṣu harīśvara ||

कथं नु खलु दुष्पारं तरिष्यन्ति महोदधिम् ।तानि हर्यृक्षसैन्यानि तौ वा नरवरात्मजौ॥

kathaṃ nu khalu duṣpāraṃ tariṣyanti mahodadhim |tāni haryṛkṣasainyāni tau vā naravarātmajau ||

त्रयाणामेव भूतानां सागरस्यास्य लङ्घने ।शक्तिः स्याद्वैनतेयस्य तव वा मारुतस्य वा॥

trayāṇāmeva bhūtānāṃ sāgarasyāsya laṅghane |śaktiḥ syādvainateyasya tava vā mārutasya vā ||

तदस्मिन् कार्यनिर्योगे वीरैवं दुरतिक्रमे ।किं पश्यसि समाधानं त्वं हि कार्यविदां वरः॥

tadasmin kāryaniryoge vīraivaṃ duratikrame |kiṃ paśyasi samādhānaṃ tvaṃ hi kāryavidāṃ varaḥ ||

काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने ।पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते फलोदयः॥

kāmamasya tvamevaikaḥ kāryasya parisādhane |paryāptaḥ paravīraghna yaśasyaste phalodayaḥ ||

बलैः समग्रैर्यदि मां रावणं जित्यसंयुगे ।विजयी स्वपुरीं यायात् तत्तु मे स्याद्यशस्करम्॥

balaiḥ samagrairyadi māṃ rāvaṇaṃ jityasaṃyuge |vijayī svapurīṃ yāyāt tattu me syādyaśaskaram ||

शरैस्तु सङ्कुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः ।मां येद्यदि काकुत्स्थस्तत्तस्य सदृशं भवेत्॥

śaraistu saṅkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ |māṃ yedyadi kākutsthastattasya sadṛśaṃ bhavet ||

तद्यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः ।भवेदाहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय॥

tadyathā tasya vikrāntamanurūpaṃ mahātmanaḥ |bhavedāhavaśūrasya tathā tvamupapādaya ||

तदर्थोपहितं वाक्यं सहितं हेतुसंहितम् ।निशम्य हनुमान् शेषं वाक्यमुत्तरमब्रवीत्॥

tadarthopahitaṃ vākyaṃ sahitaṃ hetusaṃhitam |niśamya hanumān śeṣaṃ vākyamuttaramabravīt ||

देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः ।सुग्रीवः सत्त्वसम्पन्नस्तवार्थे कृतनिश्चयः॥

devi haryṛkṣasainyānāmīśvaraḥ plavatāṃ varaḥ |sugrīvaḥ sattvasampannastavārthe kṛtaniścayaḥ ||

स वानरसहस्राणां कोटीभिरभिसंवृतः ।क्षिप्रमेष्यति वैदेहि राक्षसानां निबर्हणः॥

sa vānarasahasrāṇāṃ koṭībhirabhisaṃvṛtaḥ |kṣiprameṣyati vaidehi rākṣasānāṃ nibarhaṇaḥ ||

तस्य विक्रमसम्पन्नास्सत्त्ववन्तो महाबलाः ।मनस्सङ्कल्पसंपाता निदेशे हरयः स्थिताः॥

tasya vikramasampannāssattvavanto mahābalāḥ |manassaṅkalpasaṃpātā nideśe harayaḥ sthitāḥ ||

येषां नोपरि नाधस्तान्न तिर्यक् सज्जते गतिः ।न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः॥

yeṣāṃ nopari nādhastānna tiryak sajjate gatiḥ |na ca karmasu sīdanti mahatsvamitatejasaḥ ||

असकृत् तैर्महोत्साहैः ससागरधराधरा ।प्रदक्षिणीकृता भूमिर्वायुमार्गानुसारिभिः॥

asakṛt tairmahotsāhaiḥ sasāgaradharādharā |pradakṣiṇīkṛtā bhūmirvāyumārgānusāribhiḥ ||

मद्विशिष्टाश्च तुल्याश्च सन्ति तत्र वनौकसः ।मत्तः प्रत्यवरः कश्चिन्नास्ति सुग्रीवसन्निधौ॥

madviśiṣṭāśca tulyāśca santi tatra vanaukasaḥ |mattaḥ pratyavaraḥ kaścinnāsti sugrīvasannidhau ||

अहं तावदिह प्राप्तः किं पुनस्ते महाबलाः ।नहि प्रकृष्टाः प्रेष्यन्ते प्रेष्यन्ते हीतरे जनाः॥

ahaṃ tāvadiha prāptaḥ kiṃ punaste mahābalāḥ |nahi prakṛṣṭāḥ preṣyante preṣyante hītare janāḥ ||

तदलं परितापेन देवि शोको व्यपैतु ते ।एकोत्पातेन ते लङ्कामेष्यन्ति हरियूथपाः॥

tadalaṃ paritāpena devi śoko vyapaitu te |ekotpātena te laṅkāmeṣyanti hariyūthapāḥ ||

मम पृष्ठगतौ तौ च चन्द्रसूर्याविवोदितौ ।त्वत्सकाशं महासत्त्वौ नृसिंहावागमिष्यतः॥

mama pṛṣṭhagatau tau ca candrasūryāvivoditau |tvatsakāśaṃ mahāsattvau nṛsiṃhāvāgamiṣyataḥ ||

तौ हि वीरौ नरवरौ सहितौ रामलक्ष्मणौ ।आगम्य नगरीं लङ्कां सायकैर्विधमिष्यतः॥

tau hi vīrau naravarau sahitau rāmalakṣmaṇau |āgamya nagarīṃ laṅkāṃ sāyakairvidhamiṣyataḥ ||

सगणं रावणं हत्वा राघवो रघुनन्दनः ।त्वामादाय वरारोहे स्वपुरं प्रतियास्यति॥

sagaṇaṃ rāvaṇaṃ hatvā rāghavo raghunandanaḥ |tvāmādāya varārohe svapuraṃ pratiyāsyati ||

तदाश्वसिहि भद्रं ते भव त्वं कालकाङ्क्षिणी ।नचिराद्द्रक्ष्यसे रामं प्रज्वलन्तिमिवानलम्॥

tadāśvasihi bhadraṃ te bhava tvaṃ kālakāṅkṣiṇī |nacirāddrakṣyase rāmaṃ prajvalantimivānalam ||

निहते राक्षसेन्द्रे ऽस्मिन् सपुत्रामात्यबान्धवे ।त्वं समेष्यसि रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी॥

nihate rākṣasendre 'smin saputrāmātyabāndhave |tvaṃ sameṣyasi rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī ||

क्षिप्रं त्वं देवि शोकस्य पारं यास्यसि मैथिलि ।रावणं चैव रामेण निहतं द्रक्ष्यसे ऽचिरात्॥

kṣipraṃ tvaṃ devi śokasya pāraṃ yāsyasi maithili |rāvaṇaṃ caiva rāmeṇa nihataṃ drakṣyase 'cirāt ||

एवमाश्वास्य वैदेहीं हनुमान् मारुतात्मजः ।गमनाय मतिं कृत्वा वैदेहीं पुनरब्रवीत्॥

evamāśvāsya vaidehīṃ hanumān mārutātmajaḥ |gamanāya matiṃ kṛtvā vaidehīṃ punarabravīt ||

तमरिघ्नं कृतात्मानं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम् ।लक्ष्मणं च धनुष्पाणिं लङ्काद्वारमुपस्थितम्*॥

tamarighnaṃ kṛtātmānaṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam |lakṣmaṇaṃ ca dhanuṣpāṇiṃ laṅkādvāramupasthitam* ||

नखदंष्ट्रायुधान् वीरान् सिंहशार्दूलविक्रमान् ।वानरान् वारणेन्द्राभान् क्षिप्र द्रक्ष्यसि सङ्गतान्॥

nakhadaṃṣṭrāyudhān vīrān siṃhaśārdūlavikramān |vānarān vāraṇendrābhān kṣipra drakṣyasi saṅgatān ||

शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु ।नर्दतां कपिमुख्यानामार्ये यूथान्यनेकशः॥

śailāmbudanikāśānāṃ laṅkāmalayasānuṣu |nardatāṃ kapimukhyānāmārye yūthānyanekaśaḥ ||

स तु मर्मणि घोरेण ताडितो मन्मथेषुणा ।न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः॥

sa tu marmaṇi ghoreṇa tāḍito manmatheṣuṇā |na śarma labhate rāmaḥ siṃhārdita iva dvipaḥ ||

मा रुदो देवि शोकेन मा भूत् ते मनसो ऽप्रियम् ।शचीव पत्या शक्रेण भर्त्रा नाथवती ह्यसि॥

mā rudo devi śokena mā bhūt te manaso 'priyam |śacīva patyā śakreṇa bhartrā nāthavatī hyasi ||

रामाद् विशिष्टः को ऽन्यो ऽस्ति कश्चित् सौमित्रिणा समः ।अग्निमारुतकल्पौ तौ भ्रातरौ तव संश्रयौ॥

rāmād viśiṣṭaḥ ko 'nyo 'sti kaścit saumitriṇā samaḥ |agnimārutakalpau tau bhrātarau tava saṃśrayau ||

नास्मिंश्चिरं वत्स्यसि देवि देशे रक्षोगणैरध्युषिते ऽतिरौद्रे ।न ते चिरादागमनं प्रियस्य क्षमस्व मत्सङ्गमकालमात्रम्॥

nāsmiṃściraṃ vatsyasi devi deśe rakṣogaṇairadhyuṣite 'tiraudre |na te cirādāgamanaṃ priyasya kṣamasva matsaṅgamakālamātram ||