Kanda.Sarga 5.55

लङ्कां समस्तां सन्दीप्य लाङ्गूलाग्निं महाबलः ।निर्वापयामास तदा समुद्रे हरिसत्तमः॥

laṅkāṃ samastāṃ sandīpya lāṅgūlāgniṃ mahābalaḥ |nirvāpayāmāsa tadā samudre harisattamaḥ ||

सन्दीप्यमानां विध्वस्तां त्रस्तरक्षोगणां पुरीम् ।अवेक्ष्य हनुमान् लङ्कां चिन्तयामास वानरः॥

sandīpyamānāṃ vidhvastāṃ trastarakṣogaṇāṃ purīm |avekṣya hanumān laṅkāṃ cintayāmāsa vānaraḥ ||

तस्याभूत् सुमहांस्त्रासः कुत्सा चात्मन्यजायत ।लङ्कां प्रदहता कर्म किंस्वित् कृतमिदं मया॥

tasyābhūt sumahāṃstrāsaḥ kutsā cātmanyajāyata |laṅkāṃ pradahatā karma kiṃsvit kṛtamidaṃ mayā ||

धन्यास्ते पुरुषश्रेष्ठा ये बुद्ध्या कोपमुत्थितम् ।निरुन्धन्ति महात्मानो दीप्तमग्निमिवाम्भसा॥

dhanyāste puruṣaśreṣṭhā ye buddhyā kopamutthitam |nirundhanti mahātmāno dīptamagnimivāmbhasā ||

क्रुद्धः पापं न कुर्यात् कः क्रुद्धो हन्याद् गुरूनपि ।क्रुद्धः परुषया वाचा नरः साधूनधिक्षिपेत्॥

kruddhaḥ pāpaṃ na kuryāt kaḥ kruddho hanyād gurūnapi |kruddhaḥ paruṣayā vācā naraḥ sādhūnadhikṣipet ||

वाच्यावाच्यं प्रकुपितो न विजानाति कर्हिचित् ।नाकार्यमस्ति क्रुद्धस्य नावाच्यं विद्यते क्वचित्॥

vācyāvācyaṃ prakupito na vijānāti karhicit |nākāryamasti kruddhasya nāvācyaṃ vidyate kvacit ||

यः समुत्पतितं क्रोधं क्षमयैव निरस्यति ।यथोरगस्त्वचं जीर्णां स वै पुरुष उच्यते॥

yaḥ samutpatitaṃ krodhaṃ kṣamayaiva nirasyati |yathoragastvacaṃ jīrṇāṃ sa vai puruṣa ucyate ||

धिगस्तु मां सुदुर्बुद्धिं निर्लज्जं पापकृत्तमम् ।अचिन्तयित्वा तां सीतामग्निदं स्वामिघातकम्॥

dhigastu māṃ sudurbuddhiṃ nirlajjaṃ pāpakṛttamam |acintayitvā tāṃ sītāmagnidaṃ svāmighātakam ||

यदि दग्धा त्वियं लङ्का नूनमार्यापि जानकी ।दग्धा तेन मया भर्तुर्हतं कार्यमजानता॥

yadi dagdhā tviyaṃ laṅkā nūnamāryāpi jānakī |dagdhā tena mayā bharturhataṃ kāryamajānatā ||

यदर्थमयमारम्भस्तत्कार्यमवसादितम् ।मया हि दहता लङ्कां न सीता परिरक्षिता॥

yadarthamayamārambhastatkāryamavasāditam |mayā hi dahatā laṅkāṃ na sītā parirakṣitā ||

ईषत्कार्यमिदं कार्यं कृतमासीन्न संशयः ।तस्य क्रोधाभिभूतेन मया मूलक्षयः कृतः॥

īṣatkāryamidaṃ kāryaṃ kṛtamāsīnna saṃśayaḥ |tasya krodhābhibhūtena mayā mūlakṣayaḥ kṛtaḥ ||

विनष्टा जानकी नूनं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते ।लङ्कायां कश्चिदुद्देशः सर्वा भस्मीकृता पुरी॥

vinaṣṭā jānakī nūnaṃ na hyadagdhaḥ pradṛśyate |laṅkāyāṃ kaściduddeśaḥ sarvā bhasmīkṛtā purī ||

यदि तद्विहतं कार्यं मम प्रज्ञाविपर्ययात् ।इहैव प्राणसंन्यासो ममापि ह्यद्य रोचते॥

yadi tadvihataṃ kāryaṃ mama prajñāviparyayāt |ihaiva prāṇasaṃnyāso mamāpi hyadya rocate ||

किमग्नौ निपताम्यद्य अहोस्विद्वडवामुखे ।शरीरमाहो सत्त्वानां दद्मि सागरवासिनाम्॥

kimagnau nipatāmyadya ahosvidvaḍavāmukhe |śarīramāho sattvānāṃ dadmi sāgaravāsinām ||

कथं हि जीवता शक्यो मया द्रष्टुं हरीश्वरः ।तौ वा पुरुषशार्दूलौ कार्यसर्वस्वघातिना॥

kathaṃ hi jīvatā śakyo mayā draṣṭuṃ harīśvaraḥ |tau vā puruṣaśārdūlau kāryasarvasvaghātinā ||

मया खलु तदेवेदं रोषदोषात् प्रदर्शितम् ।प्रथितं त्रिषु लोकेषु कपित्वमनवस्थितम्॥

mayā khalu tadevedaṃ roṣadoṣāt pradarśitam |prathitaṃ triṣu lokeṣu kapitvamanavasthitam ||

धिगस्तु राजसं भावमनीशमनवस्थितम् ।ईश्वरेणापि यद्रागान्मया सीता न रक्षिता॥

dhigastu rājasaṃ bhāvamanīśamanavasthitam |īśvareṇāpi yadrāgānmayā sītā na rakṣitā ||

विनष्टायां तु सीतायां तावुभौ विनशिष्यतः ।तयोर्विनाशे सुग्रीवः सबन्धुर्विनशिष्यति॥

vinaṣṭāyāṃ tu sītāyāṃ tāvubhau vinaśiṣyataḥ |tayorvināśe sugrīvaḥ sabandhurvinaśiṣyati ||

एतदेव वचः श्रुत्वा भरतो भ्रातृवत्सलः ।धर्मात्मा सहशत्रुघ्नः कथं शक्ष्यति जीवितुम्॥

etadeva vacaḥ śrutvā bharato bhrātṛvatsalaḥ |dharmātmā sahaśatrughnaḥ kathaṃ śakṣyati jīvitum ||

इक्ष्वाकुवंशे धर्मिष्ठे गते नाशमसंशयम् ।भविष्यन्ति प्रजाः सर्वाः शोकसन्तापपीडिताः॥

ikṣvākuvaṃśe dharmiṣṭhe gate nāśamasaṃśayam |bhaviṣyanti prajāḥ sarvāḥ śokasantāpapīḍitāḥ ||

तदहं भाग्यरहितो लुप्तधर्मार्थसंग्रहः ।रोषदोषपरीतात्मा व्यक्तं लोकविनाशनः॥

tadahaṃ bhāgyarahito luptadharmārthasaṃgrahaḥ |roṣadoṣaparītātmā vyaktaṃ lokavināśanaḥ ||

इति चिन्तयस्तस्य निमित्तान्युपपेदिरे ।पूर्वमप्युपलब्धानि साक्षात्पुनरचिन्तयत्॥

iti cintayastasya nimittānyupapedire |pūrvamapyupalabdhāni sākṣātpunaracintayat ||

अथवा चारुसर्वाङ्गी रक्षिता स्वेन तेजसा ।न नशिष्यति कल्याणी नाग्निरग्नौ प्रवर्तते॥

athavā cārusarvāṅgī rakṣitā svena tejasā |na naśiṣyati kalyāṇī nāgniragnau pravartate ||

न हि धर्मात्मनस्तस्य भार्याममिततेजसः ।स्वाचारित्राभिगुप्तां तां स्प्रष्टुमर्हति पावकः॥

na hi dharmātmanastasya bhāryāmamitatejasaḥ |svācāritrābhiguptāṃ tāṃ spraṣṭumarhati pāvakaḥ ||

नूनं रामप्रभावेन वैदेह्याः सुकृतेन च ।यन्मां दहनकर्मा ऽयं नादहद्धव्यवाहनः॥

nūnaṃ rāmaprabhāvena vaidehyāḥ sukṛtena ca |yanmāṃ dahanakarmā 'yaṃ nādahaddhavyavāhanaḥ ||

त्रयाणां भरतादीनां भार्तऽणां देवता च या ।रामस्य च मनःकान्ता सा कथं विनशिष्यति॥

trayāṇāṃ bharatādīnāṃ bhārta'ṇāṃ devatā ca yā |rāmasya ca manaḥkāntā sā kathaṃ vinaśiṣyati ||

यद्वा दहनकर्मा ऽयं सर्वत्र प्रभुरव्ययः ।न मे दहति लाङ्गूलं कथमार्यां प्रधक्ष्यति॥

yadvā dahanakarmā 'yaṃ sarvatra prabhuravyayaḥ |na me dahati lāṅgūlaṃ kathamāryāṃ pradhakṣyati ||

पुनश्चाचिन्तयत्तत्र हनुमान् विस्मितस्तदा ।हिरण्यनाभस्य गिरेर्जलमध्ये प्रदर्शनम्॥

punaścācintayattatra hanumān vismitastadā |hiraṇyanābhasya girerjalamadhye pradarśanam ||

तपसा सत्यवाक्येन अनन्यत्वाच्च भर्तरि ।अपि सा निर्दहेदग्निं न तामग्निः प्रधक्ष्यति॥

tapasā satyavākyena ananyatvācca bhartari |api sā nirdahedagniṃ na tāmagniḥ pradhakṣyati ||

स तथा चिन्तयंस्तत्र देव्या धर्मपरिग्रहम् ।शुश्राव हनुमान् वाक्यं चारणानां महात्मनाम्॥

sa tathā cintayaṃstatra devyā dharmaparigraham |śuśrāva hanumān vākyaṃ cāraṇānāṃ mahātmanām ||

अहो खलु कृतं कर्म दुष्करं हि हनूमता ।अग्निं विसृजता ऽभीक्ष्णं भीमं राक्षसवेश्मनि॥

aho khalu kṛtaṃ karma duṣkaraṃ hi hanūmatā |agniṃ visṛjatā 'bhīkṣṇaṃ bhīmaṃ rākṣasaveśmani ||

प्रपलायितरक्षः स्त्रीबालवृद्धसमाकुला ।जनकोलाहलाध्माता क्रन्दन्तीवाद्रिकन्दरे॥

prapalāyitarakṣaḥ strībālavṛddhasamākulā |janakolāhalādhmātā krandantīvādrikandare ||

दग्धेयं नगरी सर्वा साट्टप्राकारतोरणा ।जानकी न च दग्धेति विस्मयो ऽद्भुत एव नः॥

dagdheyaṃ nagarī sarvā sāṭṭaprākāratoraṇā |jānakī na ca dagdheti vismayo 'dbhuta eva naḥ ||

स निमित्तैश्च दृष्टार्थैः कारणैश्च महागुणैः ।ऋषिवाक्यैश्च हनुमानभवत् प्रीतभानसः॥

sa nimittaiśca dṛṣṭārthaiḥ kāraṇaiśca mahāguṇaiḥ |ṛṣivākyaiśca hanumānabhavat prītabhānasaḥ ||

ततः कपिः प्राप्तमनोरथार्थस्तामक्षतां राजसुतां विदित्वा ।प्रत्यक्षतस्तां पुनरेव दृष्ट्वा प्रतिप्रयाणाय मतिं चकार॥

tataḥ kapiḥ prāptamanorathārthastāmakṣatāṃ rājasutāṃ viditvā |pratyakṣatastāṃ punareva dṛṣṭvā pratiprayāṇāya matiṃ cakāra ||