Kanda.Sarga 6.74

तयोस्तदा सादितयो रणाग्रे मुमोह सैन्यं हरिपुङ्गवानाम्।सुग्रीवनीलाङ्गदजाम्बवन्तो न चापि किञ्चित् प्रतिपेदिरे ते॥

tayostadā sāditayo raṇāgre mumoha sainyaṃ haripuṅgavānām |sugrīvanīlāṅgadajāmbavanto na cāpi kiñcit pratipedire te ||

ततो विषण्णं समवेक्ष्य सैन्यं विभीषणो बुद्धिमतां वरिष्ठः।उवाच शाखामृगराजवीरानाश्वासयन्नप्रतिमैर्वचोभिः॥

tato viṣaṇṇaṃ samavekṣya sainyaṃ vibhīṣaṇo buddhimatāṃ variṣṭhaḥ |uvāca śākhāmṛgarājavīrānāśvāsayannapratimairvacobhiḥ ||

मा भैष्ट नास्त्यत्र विषादकालो यदार्यपुत्रौ ह्यवशौ विषण्णौ।स्वयम्भुवो वाक्यमथोद्वहन्तौ यत् सादिताविन्द्रजिदस्त्रजालैः॥

mā bhaiṣṭa nāstyatra viṣādakālo yadāryaputrau hyavaśau viṣaṇṇau |svayambhuvo vākyamathodvahantau yat sāditāvindrajidastrajālaiḥ ||

तस्मै तु दत्तं परमास्त्रमेतत् स्वयम्भुवा ब्राह्मममोघवेगम्।तन्मानयन्तौ युधि राजपुत्रौ निपातितौ को ऽत्र विषादकालः॥

tasmai tu dattaṃ paramāstrametat svayambhuvā brāhmamamoghavegam |tanmānayantau yudhi rājaputrau nipātitau ko 'tra viṣādakālaḥ ||

ब्राह्ममस्त्रं ततो धीमान् मानयित्वा तु मारुतिः।विभीषणवचः श्रुत्वा हनुमांस्तमथाब्रवीत्॥

brāhmamastraṃ tato dhīmān mānayitvā tu mārutiḥ |vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā hanumāṃstamathābravīt ||

एतस्मिन्निहते सैन्ये वानराणां तरस्विनाम्।यो यो धारयते प्राणांस्तन्तमाश्वासयावहै॥

etasminnihate sainye vānarāṇāṃ tarasvinām |yo yo dhārayate prāṇāṃstantamāśvāsayāvahai ||

तावुभौ युगपद्वीरौ हनुमद्राक्षसोत्तमौ।उल्काहस्तौ तदा रात्रौ रणशीर्षे विचेरतुः॥

tāvubhau yugapadvīrau hanumadrākṣasottamau |ulkāhastau tadā rātrau raṇaśīrṣe viceratuḥ ||

भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुलिशिरोधरैः।स्रवद्भिः क्षतजं गात्रैः प्रस्रवद्भिस्ततस्ततः॥

bhinnalāṅgūlahastorupādāṅguliśirodharaiḥ |sravadbhiḥ kṣatajaṃ gātraiḥ prasravadbhistatastataḥ ||

पतितैः पर्वताकारैर्वानरैरभिसङ्कुलाम्।शस्त्रैश्च पतितैर्दीप्तैर्ददृशाते वसुन्धराम्॥

patitaiḥ parvatākārairvānarairabhisaṅkulām |śastraiśca patitairdīptairdadṛśāte vasundharām ||

सुग्रीवमङ्गदं नीलं शरभं गन्धमादनम्।गवाक्षं च सुषेणं च वेगदर्शिनमाहुकम्॥

sugrīvamaṅgadaṃ nīlaṃ śarabhaṃ gandhamādanam |gavākṣaṃ ca suṣeṇaṃ ca vegadarśinamāhukam ||

मैन्दं नलं ज्योतिमुखं द्विविदं पनसं तथा।एतांश्चान्यांस्ततो वीरौ ददृशाते हतान् रणे॥

maindaṃ nalaṃ jyotimukhaṃ dvividaṃ panasaṃ tathā |etāṃścānyāṃstato vīrau dadṛśāte hatān raṇe ||

सप्तषष्टिर्हताः कोट्यो वानराणां तरस्विनाम्।अह्नः पञ्चमशेषेणः वल्लभेन स्वयम्भुवः॥

saptaṣaṣṭirhatāḥ koṭyo vānarāṇāṃ tarasvinām |ahnaḥ pañcamaśeṣeṇaḥ vallabhena svayambhuvaḥ ||

सागरौघनिभं भीमं दृष्ट्वा बाणार्दितं बलम्।मार्गते जाम्बवन्तं स हनुमान् सविभीषणः॥

sāgaraughanibhaṃ bhīmaṃ dṛṣṭvā bāṇārditaṃ balam |mārgate jāmbavantaṃ sa hanumān savibhīṣaṇaḥ ||

स्वभावजरया युक्तं वृद्धं शरशतैश्चितम्।प्रजापतिसुतं वीरं शाम्यन्तमिव पावकम्॥

svabhāvajarayā yuktaṃ vṛddhaṃ śaraśataiścitam |prajāpatisutaṃ vīraṃ śāmyantamiva pāvakam ||

दृष्ट्वा तमुपसङ्गम्य पौलस्त्यो वाक्यमब्रवीत्।कच्चिदार्य शरैस्तीक्ष्णैः प्राणा न ध्वंसितास्तव॥

dṛṣṭvā tamupasaṅgamya paulastyo vākyamabravīt |kaccidārya śaraistīkṣṇaiḥ prāṇā na dhvaṃsitāstava ||

विभीषणवचः श्रुत्वा जाम्बवानृक्षपुङ्गवः।कृच्छ्रादभ्युद्गिरन् वाक्यमिदं वचनमब्रवीत्॥

vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā jāmbavānṛkṣapuṅgavaḥ |kṛcchrādabhyudgiran vākyamidaṃ vacanamabravīt ||

नैर्ऋतेन्द्र महावीर्य स्वरेण त्वा ऽभिलक्षये।पीड्यमानः शितैर्बाणैर्न त्वां पश्यामि चक्षुषा॥

nairṛtendra mahāvīrya svareṇa tvā 'bhilakṣaye |pīḍyamānaḥ śitairbāṇairna tvāṃ paśyāmi cakṣuṣā ||

अञ्जना सुप्रजा येन मातरिश्वा च नैर्ऽत।हनुमान् वानरश्रेष्ठः प्राणान् धारयते क्वचित्॥

añjanā suprajā yena mātariśvā ca nair'ta |hanumān vānaraśreṣṭhaḥ prāṇān dhārayate kvacit ||

श्रुत्वा जाम्बवतो वाक्यमुवाचेदं विभीषणः।आर्यपुत्रावतिक्रम्य कस्मात् पृच्छसि मारुतिम्॥

śrutvā jāmbavato vākyamuvācedaṃ vibhīṣaṇaḥ |āryaputrāvatikramya kasmāt pṛcchasi mārutim ||

नैव राजनि सुग्रीवे नाङ्गदे नापि राघवे।आर्य सन्दर्शितः स्नेहो यथा वायुसुते परः॥

naiva rājani sugrīve nāṅgade nāpi rāghave |ārya sandarśitaḥ sneho yathā vāyusute paraḥ ||

विभीषणवचः श्रुत्वा जाम्बवान् वाक्यमब्रवीत्।शृणु नैर्ऋतशार्दूल यस्मात् पृच्छामि मारुतिम्॥

vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā jāmbavān vākyamabravīt |śṛṇu nairṛtaśārdūla yasmāt pṛcchāmi mārutim ||

तस्मिन् जीवति वीरे तु हतमप्यहतं बलम्।हनुमत्युज्झितप्राणे जीवन्तो ऽपि वयं हताः॥

tasmin jīvati vīre tu hatamapyahataṃ balam |hanumatyujjhitaprāṇe jīvanto 'pi vayaṃ hatāḥ ||

धरते मारुतिस्तात मारुतप्रतिमो यदि।वैश्वानरसमो वीर्ये जीविताशा ततो भवेत्॥

dharate mārutistāta mārutapratimo yadi |vaiśvānarasamo vīrye jīvitāśā tato bhavet ||

ततो वृद्धमुपागम्य नियमेनाभ्यवादयत्।गृह्य जाम्बवतः पादौ हनुमान् मारुतात्मजः॥

tato vṛddhamupāgamya niyamenābhyavādayat |gṛhya jāmbavataḥ pādau hanumān mārutātmajaḥ ||

श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं तथापि व्यथितेन्द्रियः।पुनर्जातमिवात्मानं मन्यते स्मर्क्षपुङ्गवः॥

śrutvā hanumato vākyaṃ tathāpi vyathitendriyaḥ |punarjātamivātmānaṃ manyate smarkṣapuṅgavaḥ ||

ततो ऽब्रवीन्महातेजा हनुमन्तं स जाम्बवान्॥

tato 'bravīnmahātejā hanumantaṃ sa jāmbavān ||

आगच्छ हरिशार्दूल वानरांस्त्रातुमर्हसि।नान्यो विक्रमपर्याप्तस्त्वमेषां परमः सखा॥

āgaccha hariśārdūla vānarāṃstrātumarhasi |nānyo vikramaparyāptastvameṣāṃ paramaḥ sakhā ||

त्वत्पराक्रमकालो ऽयं नान्यं पश्यामि कञ्चन।ऋक्षवानरवीराणामनीकानि प्रहर्षय।विशल्यौ कुरु चाप्येतौ सादितौ रामलक्ष्मणौ॥

tvatparākramakālo 'yaṃ nānyaṃ paśyāmi kañcana |ṛkṣavānaravīrāṇāmanīkāni praharṣaya |viśalyau kuru cāpyetau sāditau rāmalakṣmaṇau ||

गत्वा परममध्वानमुपर्युपरि सागरम्।हिमवन्तं नगश्रेष्ठं हनुमन् गन्तुमर्हसि॥

gatvā paramamadhvānamuparyupari sāgaram |himavantaṃ nagaśreṣṭhaṃ hanuman gantumarhasi ||

ततः काञ्चनमत्युच्चमृषभं पर्वतोत्तमम्।कैलासशिखरं चापि द्रक्ष्यस्यरिनिषूदन॥

tataḥ kāñcanamatyuccamṛṣabhaṃ parvatottamam |kailāsaśikharaṃ cāpi drakṣyasyariniṣūdana ||

तयोः शिखरयोर्मध्ये प्रदीप्तमतुलप्रभम्।सर्वौषधियुतं वीर द्रक्ष्यस्योषधिपर्वतम्॥

tayoḥ śikharayormadhye pradīptamatulaprabham |sarvauṣadhiyutaṃ vīra drakṣyasyoṣadhiparvatam ||

तस्य वानरशार्दूल चतस्रो मूर्ध्निसम्भवाः।द्रक्ष्यस्योषधयो दीप्ता दीपयन्त्यो दिशो दश॥

tasya vānaraśārdūla catasro mūrdhnisambhavāḥ |drakṣyasyoṣadhayo dīptā dīpayantyo diśo daśa ||

मृतसञ्जीवनीं चैव विशल्यकरणीमपि।सावर्ण्यकरणीं चैव सन्धानकरणीं तथा॥

mṛtasañjīvanīṃ caiva viśalyakaraṇīmapi |sāvarṇyakaraṇīṃ caiva sandhānakaraṇīṃ tathā ||

ताः सर्वा हनुमन् गृह्य क्षिप्रमागन्तुमर्हसि।आश्वासय हरीन् प्राणैर्योज्य गन्धवहात्मज॥

tāḥ sarvā hanuman gṛhya kṣipramāgantumarhasi |āśvāsaya harīn prāṇairyojya gandhavahātmaja ||

श्रुत्वा जाम्बवतो वाक्यं हनुमान् हरिपुङ्गवः।आपूर्यत बलोद्धर्षैस्तोयवेगैरिवार्णवः॥

śrutvā jāmbavato vākyaṃ hanumān haripuṅgavaḥ |āpūryata baloddharṣaistoyavegairivārṇavaḥ ||

स पर्वततटाग्रस्थः पीडयन् पर्वतोत्तमम्।हनुमान् दृश्यते वीरो द्वितीय इव पर्वतः॥

sa parvatataṭāgrasthaḥ pīḍayan parvatottamam |hanumān dṛśyate vīro dvitīya iva parvataḥ ||

हरिपादविनिर्भग्नो निषसाद स पर्वतः।न शशाक तदा ऽ ऽत्मानं सोढुं भृशनिपीडितः॥

haripādavinirbhagno niṣasāda sa parvataḥ |na śaśāka tadā ' 'tmānaṃ soḍhuṃ bhṛśanipīḍitaḥ ||

तस्य पेतुर्नगा भूमौ हरिवेगाच्च जज्वलुः।शृङ्गाणि च व्यशीर्यन्त पीडितस्य हनूमता॥

tasya peturnagā bhūmau harivegācca jajvaluḥ |śṛṅgāṇi ca vyaśīryanta pīḍitasya hanūmatā ||

तस्मिन् सम्पीड्यमाने तु भग्नद्रुमाशिलातले।न शेकुर्वानराः स्थातुं घूर्णमाने नगोत्तमे॥

tasmin sampīḍyamāne tu bhagnadrumāśilātale |na śekurvānarāḥ sthātuṃ ghūrṇamāne nagottame ||

सा घूर्णितमहाद्वारा प्रभग्नगृहगोपुरा।लङ्का त्रासाकुला रात्रौ प्रवृत्तेवाभवत्तदा॥

sā ghūrṇitamahādvārā prabhagnagṛhagopurā |laṅkā trāsākulā rātrau pravṛttevābhavattadā ||

पृथिवीधरसङ्काशो विपीड्य धरणीधरम्।पृथिवीं क्षोभयामास सार्णवां मारुतत्मजः॥

pṛthivīdharasaṅkāśo vipīḍya dharaṇīdharam |pṛthivīṃ kṣobhayāmāsa sārṇavāṃ mārutatmajaḥ ||

आरुरोह तदा तस्माद्धरिर्मलयपर्वतम्।मेरुमन्दरसङ्काशं नानाप्रस्रवणाकुलम्॥

āruroha tadā tasmāddharirmalayaparvatam |merumandarasaṅkāśaṃ nānāprasravaṇākulam ||

नानाद्रुमलताकीर्णं विकासिकमलोत्पलम्।सेवितं देवगन्धर्वैः षष्टियोजनमुच्छ्रितम्॥

nānādrumalatākīrṇaṃ vikāsikamalotpalam |sevitaṃ devagandharvaiḥ ṣaṣṭiyojanamucchritam ||

विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम्।नानामृगगणाकीर्णं बहुकन्दरशोभितम्॥

vidyādharairmunigaṇairapsarobhirniṣevitam |nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ bahukandaraśobhitam ||

सर्वानाकुलयंस्तत्र यक्षगन्धर्वकिन्नरान्।हनुमान् मेघसङ्काशो ववृधे मारुतात्मजः॥

sarvānākulayaṃstatra yakṣagandharvakinnarān |hanumān meghasaṅkāśo vavṛdhe mārutātmajaḥ ||

पद्भ्यां तु शैलमापीड्य वडवामुखवन्मुखम्।विवृत्योग्रं ननादोच्चैस्त्रासयन्निव राक्षसान्॥

padbhyāṃ tu śailamāpīḍya vaḍavāmukhavanmukham |vivṛtyograṃ nanādoccaistrāsayanniva rākṣasān ||

तस्य नानद्यमानस्य श्रुत्वा निनदमद्भुतम्।लङ्कास्था राक्षसाः सर्वे न शेकुः स्पन्दितुं भयात्॥

tasya nānadyamānasya śrutvā ninadamadbhutam |laṅkāsthā rākṣasāḥ sarve na śekuḥ spandituṃ bhayāt ||

नमस्कृत्वा ऽथ रामाय मारुतिर्भीमविक्रमः।राघवार्थे परं कर्म समीहतपरन्तपः॥

namaskṛtvā 'tha rāmāya mārutirbhīmavikramaḥ |rāghavārthe paraṃ karma samīhataparantapaḥ ||

स पुच्छमुद्यम्य भुजङ्गकल्पं विनम्य पृष्ठं श्रवणे निकुञ्ज्य।विवृत्य वक्त्रं वडवामुखाभमापुप्लुवे व्योमनि चण्डवेगः॥

sa pucchamudyamya bhujaṅgakalpaṃ vinamya pṛṣṭhaṃ śravaṇe nikuñjya |vivṛtya vaktraṃ vaḍavāmukhābhamāpupluve vyomani caṇḍavegaḥ ||

स वृक्षषण्डांस्तरसा जहार शैलान् शिलाः प्राकृतवानरांश्च।बाहूरुवेगोद्धतसम्प्रणुन्नास्ते क्षीणवेगाः सलिले निपेतुः॥

sa vṛkṣaṣaṇḍāṃstarasā jahāra śailān śilāḥ prākṛtavānarāṃśca |bāhūruvegoddhatasampraṇunnāste kṣīṇavegāḥ salile nipetuḥ ||

स

sa

तौ प्रसार्योरगभोगकल्पौ भूजौ भुजङ्गारिनिकाशवीर्यः।जगाम मेरुं नगराजमग्र्यं दिशः प्रकर्षन्निव वायुसूनुः॥

tau prasāryoragabhogakalpau bhūjau bhujaṅgārinikāśavīryaḥ |jagāma meruṃ nagarājamagryaṃ diśaḥ prakarṣanniva vāyusūnuḥ ||

स सागरं घूर्णितवीचिमालं तदा भृशं भ्रामितसर्वसत्त्वम्।समीक्षमाणः सहसा जगाम चक्रं यथा विष्णुकराग्रमुक्तम्॥

sa sāgaraṃ ghūrṇitavīcimālaṃ tadā bhṛśaṃ bhrāmitasarvasattvam |samīkṣamāṇaḥ sahasā jagāma cakraṃ yathā viṣṇukarāgramuktam ||

स पर्वतान् वृक्षगणान् सरांसि नदीस्तटाकानि पुरोत्तमानि।स्फीतान् जनान्तानपि सम्प्रवीक्ष्य जगाम वेगात् पितृतुल्यवेगः॥

sa parvatān vṛkṣagaṇān sarāṃsi nadīstaṭākāni purottamāni |sphītān janāntānapi sampravīkṣya jagāma vegāt pitṛtulyavegaḥ ||

आदित्यपथमाश्रित्य जगाम स गतक्लमः।हनुमांस्त्वरितो वीरः पितृतुल्यपराक्रमः॥

ādityapathamāśritya jagāma sa gataklamaḥ |hanumāṃstvarito vīraḥ pitṛtulyaparākramaḥ ||

जवेन महता युक्तो मारुतिर्मारुतो यथा।जगाम हरिशार्दूलो दिशः शब्देन पूरयन्॥

javena mahatā yukto mārutirmāruto yathā |jagāma hariśārdūlo diśaḥ śabdena pūrayan ||

स्मरन् जाम्बवतो वाक्यं मारुतिर्वातरंहसा।ददर्श सहसा चापि हिमवन्तं महाकपिः॥

smaran jāmbavato vākyaṃ mārutirvātaraṃhasā |dadarśa sahasā cāpi himavantaṃ mahākapiḥ ||

नानाप्रस्रवणोपेतं बहुकन्दरनिर्झरम्।श्वेताभ्रचयसङ्काशैः शिखरैश्चारुदर्शनैः।शोभितं विविधैर्वृक्षैरगमत् पर्वतोत्तमम्॥

nānāprasravaṇopetaṃ bahukandaranirjharam |śvetābhracayasaṅkāśaiḥ śikharaiścārudarśanaiḥ |śobhitaṃ vividhairvṛkṣairagamat parvatottamam ||

स तं समासाद्य महानगेन्द्रमतिप्रवृद्धोत्तमघोरशृङ्गम्।ददर्श पुण्यानि महाश्रमाणि सुरर्षिसङ्घोत्तमसेवितानि॥

sa taṃ samāsādya mahānagendramatipravṛddhottamaghoraśṛṅgam |dadarśa puṇyāni mahāśramāṇi surarṣisaṅghottamasevitāni ||

स ब्रह्मकोशं रजतालयं च शक्रालयं रुद्रशरप्रमोक्षम्।हयाननं ब्रह्मशिरश्च दीप्तं ददर्श वैवस्वतकिङ्करांश्च॥

sa brahmakośaṃ rajatālayaṃ ca śakrālayaṃ rudraśarapramokṣam |hayānanaṃ brahmaśiraśca dīptaṃ dadarśa vaivasvatakiṅkarāṃśca ||

वज्रालयं वैश्रवणालयं च सूर्यप्रभं सूर्यनिबन्धनं च।ब्रह्मासनं शङ्करकार्मुकं च ददर्श नाभिं च वसुन्धरायाः॥

vajrālayaṃ vaiśravaṇālayaṃ ca sūryaprabhaṃ sūryanibandhanaṃ ca |brahmāsanaṃ śaṅkarakārmukaṃ ca dadarśa nābhiṃ ca vasundharāyāḥ ||

कैलासमग्र्यं हिमवच्छिलां च तथर्षभं काञ्चनशैलमग्र्यम्।सन्दीप्तसर्वौषधिसम्प्रदीप्तं ददर्श सर्वौषधिपर्वतेन्द्रम्॥

kailāsamagryaṃ himavacchilāṃ ca tatharṣabhaṃ kāñcanaśailamagryam |sandīptasarvauṣadhisampradīptaṃ dadarśa sarvauṣadhiparvatendram ||

स तं समीक्ष्यानलरश्मिदीप्तं विसिष्मिये वासवदूतसूनुः।आवृत्य तं चौषधिपर्वतेन्द्रं तत्रौषधीनां विचयञ्चकार॥

sa taṃ samīkṣyānalaraśmidīptaṃ visiṣmiye vāsavadūtasūnuḥ |āvṛtya taṃ cauṣadhiparvatendraṃ tatrauṣadhīnāṃ vicayañcakāra ||

स योजनसहस्राणि समतीत्य महाकपिः।दिव्यौषधिधरं शैलं व्यचरन्मारुतात्मजः॥

sa yojanasahasrāṇi samatītya mahākapiḥ |divyauṣadhidharaṃ śailaṃ vyacaranmārutātmajaḥ ||

महौषध्यस्ततः सर्वास्तस्मिन् पर्वतसत्तमे।विज्ञायार्थिनमायान्तं ततो जग्मुरदर्शनम्॥

mahauṣadhyastataḥ sarvāstasmin parvatasattame |vijñāyārthinamāyāntaṃ tato jagmuradarśanam ||

स ता महात्मा हनुमानपश्यन् चुकोप कोपाच्च भृशं ननाद।अमृष्यमाणो ऽग्निनिकाशचक्षुर्महीधरेन्द्रं तमुवाच वाक्यम्॥

sa tā mahātmā hanumānapaśyan cukopa kopācca bhṛśaṃ nanāda |amṛṣyamāṇo 'gninikāśacakṣurmahīdharendraṃ tamuvāca vākyam ||

किमेतदेवं सुविनिश्चितं ते यद्राघवे नासि कृतानुकम्पः।पश्याद्य मद्बाहुबलाभिभूतो विकीर्णमात्मानमथो नगेन्द्र॥

kimetadevaṃ suviniścitaṃ te yadrāghave nāsi kṛtānukampaḥ |paśyādya madbāhubalābhibhūto vikīrṇamātmānamatho nagendra ||

स तस्य शृङ्गं सनगं सनागं सकाञ्चनं धातुसहस्रजुष्टम्।विकीर्णकूटज्वलिताग्रसानुं प्रगृह्य वेगात् सहसोन्ममाथ॥

sa tasya śṛṅgaṃ sanagaṃ sanāgaṃ sakāñcanaṃ dhātusahasrajuṣṭam |vikīrṇakūṭajvalitāgrasānuṃ pragṛhya vegāt sahasonmamātha ||

स तं समुत्पाट्य खमुत्पपात वित्रास्य लोकान् ससुरासुरेन्द्रान्।संस्तूयमानः खचरैरनेकैर्जगाम वैगाद् गरुडोग्रवेगः॥

sa taṃ samutpāṭya khamutpapāta vitrāsya lokān sasurāsurendrān |saṃstūyamānaḥ khacarairanekairjagāma vaigād garuḍogravegaḥ ||

स भास्कराध्वानमनुप्रपन्नस्तं भास्कराभं शिखरं प्रगृह्य।बभौ तदा भास्करसन्निकाशो रवेः समीपे प्रतिभास्कराभः॥

sa bhāskarādhvānamanuprapannastaṃ bhāskarābhaṃ śikharaṃ pragṛhya |babhau tadā bhāskarasannikāśo raveḥ samīpe pratibhāskarābhaḥ ||

स तेन शैलेन भृशं रराज शैलोपमो गन्धवहात्मजस्तु।सहस्रधारेण सपावकेन चक्रेण खे विष्णुरिवार्पितेन॥

sa tena śailena bhṛśaṃ rarāja śailopamo gandhavahātmajastu |sahasradhāreṇa sapāvakena cakreṇa khe viṣṇurivārpitena ||

तं वानराः प्रेक्ष्य विनेदुरुच्चैः स तानपि प्रेक्ष्य मुदा ननाद।तेषां समुद्घुष्टरवं निशम्य लङ्कालया भीमतरं विनेदुः॥

taṃ vānarāḥ prekṣya vineduruccaiḥ sa tānapi prekṣya mudā nanāda |teṣāṃ samudghuṣṭaravaṃ niśamya laṅkālayā bhīmataraṃ vineduḥ ||

ततो महात्मा निपपात तस्मिन् शैलोत्तमे वानरसैन्यमध्ये।हर्युत्तमेभ्यः शिरसा ऽभिवाद्य विभीषणं तत्र स सस्वजे च॥

tato mahātmā nipapāta tasmin śailottame vānarasainyamadhye |haryuttamebhyaḥ śirasā 'bhivādya vibhīṣaṇaṃ tatra sa sasvaje ca ||

तावप्युभौ मानुषराजपुत्रौ तं गन्धमाघ्राय महौषधीनाम्।बभूवतुस्तत्र तदा विशल्यावुत्तस्थुरन्ये च हरिप्रवीराः॥

tāvapyubhau mānuṣarājaputrau taṃ gandhamāghrāya mahauṣadhīnām |babhūvatustatra tadā viśalyāvuttasthuranye ca haripravīrāḥ ||

सर्वे विशल्या विरुजः क्षणेन हरिप्रवीरा निहताश्च ये स्युः।गन्धेन तासां प्रवरौषधीनां सुप्ता निशान्तेष्विव सम्प्रबुद्धाः॥

sarve viśalyā virujaḥ kṣaṇena haripravīrā nihatāśca ye syuḥ |gandhena tāsāṃ pravarauṣadhīnāṃ suptā niśānteṣviva samprabuddhāḥ ||

यदाप्रभृति लङ्कायां युद्ध्यन्ते कपिराक्षसाः।तदाप्रभृति मानार्थमाज्ञया रावणस्य च॥

yadāprabhṛti laṅkāyāṃ yuddhyante kapirākṣasāḥ |tadāprabhṛti mānārthamājñayā rāvaṇasya ca ||

ये हन्यन्ते रणे तत्र राक्षसाः कपिकुञ्जरैः।हता हतास्तु क्षिप्यन्ते सर्व एव तु सागरे॥

ye hanyante raṇe tatra rākṣasāḥ kapikuñjaraiḥ |hatā hatāstu kṣipyante sarva eva tu sāgare ||

ततो हरिर्गन्धवहात्मजस्तु तमोषधीशैलमुदग्रवीर्यः।निनाय वेगाद्धिमवन्तमेव पुनश्च रामेण समाजगाम॥

tato harirgandhavahātmajastu tamoṣadhīśailamudagravīryaḥ |nināya vegāddhimavantameva punaśca rāmeṇa samājagāma ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे चतुस्सप्ततितमः सर्गः॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe catussaptatitamaḥ sargaḥ ||