Kanda.Sarga 7.31

ततो रामो महातेजा विस्मयात्पुनरेव हि ।उवाच प्रणतो वाक्यमगस्त्यमृषिसत्तमम्॥

tato rāmo mahātejā vismayātpunareva hi |uvāca praṇato vākyamagastyamṛṣisattamam ||

भगवन्राक्षसः क्रूरो यदाप्रभृति मेदिनीम् ।पर्यटत्किं तदा लोकाः शून्या आसन्द्विजोत्तम॥

bhagavanrākṣasaḥ krūro yadāprabhṛti medinīm |paryaṭatkiṃ tadā lokāḥ śūnyā āsandvijottama ||

राजा वा राजमात्रो वा किं तदा नात्र कश्चन ।धर्षणं यत्र न प्राप्तो रावणो राक्षसेश्वरः॥

rājā vā rājamātro vā kiṃ tadā nātra kaścana |dharṣaṇaṃ yatra na prāpto rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ ||

उताहो हतवीर्यास्ते बभूवुः पृथिवीक्षितः ।बहिष्कृता वरास्त्रैश्च बहवो निर्जिता नृपाः॥

utāho hatavīryāste babhūvuḥ pṛthivīkṣitaḥ |bahiṣkṛtā varāstraiśca bahavo nirjitā nṛpāḥ ||

राघवस्य वचः श्रुत्वा ह्यगस्त्यो भगवानृषिः ।उवाच रामं प्रहसन्पितामह इवेश्वरम्॥

rāghavasya vacaḥ śrutvā hyagastyo bhagavānṛṣiḥ |uvāca rāmaṃ prahasanpitāmaha iveśvaram ||

इत्येवं बाधमानस्तु पार्थिवान्पार्थिवर्षभ ।चचार रावणो राम पृथिवीं पृथिवीपते॥

ityevaṃ bādhamānastu pārthivānpārthivarṣabha |cacāra rāvaṇo rāma pṛthivīṃ pṛthivīpate ||

ततो माहिष्मतीं नाम पुरीं स्वर्गपुरीप्रभाम् ।सम्प्राप्तो यत्र सान्निध्यं सदासीद्वसुरेतसः॥

tato māhiṣmatīṃ nāma purīṃ svargapurīprabhām |samprāpto yatra sānnidhyaṃ sadāsīdvasuretasaḥ ||

तुल्य आसीन्नृपस्तस्य प्रभावाद्वसुरेतसः ।अर्जुनो नाम यत्राग्निः शरकुण्डेशयः सदा॥

tulya āsīnnṛpastasya prabhāvādvasuretasaḥ |arjuno nāma yatrāgniḥ śarakuṇḍeśayaḥ sadā ||

तमेव दिवसं सो ऽथ हैहयाधिपतिर्बली ।अर्जुनो नर्मदां रन्तुं गतः स्त्रीभिः सहेश्वरः॥

tameva divasaṃ so 'tha haihayādhipatirbalī |arjuno narmadāṃ rantuṃ gataḥ strībhiḥ saheśvaraḥ ||

तमेव दिवसं सो ऽथ रावणस्तत्र आगतः ।रावणो राक्षसेन्द्रस्तु तस्यामात्यानपृच्छत॥

tameva divasaṃ so 'tha rāvaṇastatra āgataḥ |rāvaṇo rākṣasendrastu tasyāmātyānapṛcchata ||

क्वार्जुनो नृपतिः शीघ्रं सम्यगाख्यातुमर्हथ ।रावणो ऽहमनुप्राप्तो युद्धेप्सुर्नृवरेण ह ।ममागमनमप्यग्रे युष्माभिः सन्निवेद्यताम्॥

kvārjuno nṛpatiḥ śīghraṃ samyagākhyātumarhatha |rāvaṇo 'hamanuprāpto yuddhepsurnṛvareṇa ha |mamāgamanamapyagre yuṣmābhiḥ sannivedyatām ||

इत्येवं रावणेनोक्तास्ते ऽमात्याः सुविपश्चितः ।अब्रुवन्राक्षसपतिमसान्निध्यं महीपतेः॥

ityevaṃ rāvaṇenoktāste 'mātyāḥ suvipaścitaḥ |abruvanrākṣasapatimasānnidhyaṃ mahīpateḥ ||

श्रुत्वा विश्रवसः पुत्रः पौराणामर्जुनं गतम् ।अपसृत्यागतो विन्ध्यं हिमवत्सन्निभं गिरिम्॥

śrutvā viśravasaḥ putraḥ paurāṇāmarjunaṃ gatam |apasṛtyāgato vindhyaṃ himavatsannibhaṃ girim ||

स तमभ्रमिवाविष्टमुद्भ्रन्तमिव मेदिनीम् ।अपश्यद्रावणो विन्ध्यमालिखन्तमिवाम्बरम्॥

sa tamabhramivāviṣṭamudbhrantamiva medinīm |apaśyadrāvaṇo vindhyamālikhantamivāmbaram ||

सहस्रशिखरोपेतं सिंहाध्युषितकन्दरम् ।प्रपातपतितैस्तोयैः साट्टहासमिवाम्बुधिम्॥

sahasraśikharopetaṃ siṃhādhyuṣitakandaram |prapātapatitaistoyaiḥ sāṭṭahāsamivāmbudhim ||

देवदानवगन्धर्वैः साप्सरोगणकिन्नरैः ।स्वस्त्रीभिः क्रीडमानैश्च स्वर्गभूतं महोच्छ्रयम्॥

devadānavagandharvaiḥ sāpsarogaṇakinnaraiḥ |svastrībhiḥ krīḍamānaiśca svargabhūtaṃ mahocchrayam ||

नदीभिः स्यन्दमानाभिः स्फटिकप्रतिमं जलम् ।फणाभिश्चलजिह्वाभिरनन्तमिव विष्ठितम्॥

nadībhiḥ syandamānābhiḥ sphaṭikapratimaṃ jalam |phaṇābhiścalajihvābhiranantamiva viṣṭhitam ||

उत्क्रामन्तं दरीवन्तं हिमवत्सन्निभं गिरिम् ।पश्यमानस्ततो विन्ध्यं रावणो नर्मदां ययौ॥

utkrāmantaṃ darīvantaṃ himavatsannibhaṃ girim |paśyamānastato vindhyaṃ rāvaṇo narmadāṃ yayau ||

चलोपलजलां पुण्यां पश्चिमोदधिगामिनीम्॥

calopalajalāṃ puṇyāṃ paścimodadhigāminīm ||

महिषैः सृमरैः सिंहैः शार्दूलर्क्षगजोत्तमैः ।उष्णाभितप्तैस्तृषितैः सङ्क्षोभितजलाशयाम्॥

mahiṣaiḥ sṛmaraiḥ siṃhaiḥ śārdūlarkṣagajottamaiḥ |uṣṇābhitaptaistṛṣitaiḥ saṅkṣobhitajalāśayām ||

चक्रवाकैः सकारण्डैः सहंसजलकुक्कुटैः ।सारसैश्च सदा मत्तैः सुकूजद्भिः समावृताम्॥

cakravākaiḥ sakāraṇḍaiḥ sahaṃsajalakukkuṭaiḥ |sārasaiśca sadā mattaiḥ sukūjadbhiḥ samāvṛtām ||

फुल्लद्रुमकृतोत्तंसां चक्रवाकयुगस्तनीम् ।विस्तीर्णपुलिनश्रोणीं हंसावलिसुमेखलाम्॥

phulladrumakṛtottaṃsāṃ cakravākayugastanīm |vistīrṇapulinaśroṇīṃ haṃsāvalisumekhalām ||

पुष्परेण्वनुलिप्ताङ्गीं जलफेनामलांशुकाम् ।जलावगाहसंस्पर्शां फुल्लोत्पलशुभेक्षणाम् ।पुष्पकादवरुह्याशु नर्मदां सरितां वराम्॥

puṣpareṇvanuliptāṅgīṃ jalaphenāmalāṃśukām |jalāvagāhasaṃsparśāṃ phullotpalaśubhekṣaṇām |puṣpakādavaruhyāśu narmadāṃ saritāṃ varām ||

इष्टामिव वरां नारीमवगाह्य दशाननः ।स तस्याः पुलिने रम्ये नानामुनिनिषेविते॥

iṣṭāmiva varāṃ nārīmavagāhya daśānanaḥ |sa tasyāḥ puline ramye nānāmuniniṣevite ||

उपोपविष्टैः सचिवैः सार्धं राक्षसपुङ्गवः ।प्रख्याय नर्मदां सो ऽथ गङ्गेयमिति रावणः॥

upopaviṣṭaiḥ sacivaiḥ sārdhaṃ rākṣasapuṅgavaḥ |prakhyāya narmadāṃ so 'tha gaṅgeyamiti rāvaṇaḥ ||

नर्मदादर्शजं हर्षमाप्तवान् राक्षसाधिपः ।उवाच सचिवांस्तत्र सलीलं शुकसारणौ॥

narmadādarśajaṃ harṣamāptavān rākṣasādhipaḥ |uvāca sacivāṃstatra salīlaṃ śukasāraṇau ||

एष रश्मिसहस्रेण जगत्कृत्वैव काञ्चनम् ।तीक्ष्णतापकरः सूर्यो नभसो ऽर्धं समाश्रितः॥

eṣa raśmisahasreṇa jagatkṛtvaiva kāñcanam |tīkṣṇatāpakaraḥ sūryo nabhaso 'rdhaṃ samāśritaḥ ||

मामासीनं विदित्वैव चन्द्रायति दिवाकरः॥

māmāsīnaṃ viditvaiva candrāyati divākaraḥ ||

नर्मदाजलशीतश्च सुगन्धिः श्रमनाशनः ।मद्भयादनिलो ऽप्यत्र वात्येष सुसमाहितः॥

narmadājalaśītaśca sugandhiḥ śramanāśanaḥ |madbhayādanilo 'pyatra vātyeṣa susamāhitaḥ ||

इयं वापि सरिच्छ्रेष्ठा नर्मदा नर्मवर्धिनी ।नक्रमीनविहङ्गोर्मिः सभयेवाङ्गना स्थिता॥

iyaṃ vāpi saricchreṣṭhā narmadā narmavardhinī |nakramīnavihaṅgormiḥ sabhayevāṅganā sthitā ||

तद्भवन्तः क्षताः शस्त्रैर्नृपैरिन्द्रसमैर्युधि ।चन्दनस्य रसेनेव रुधिरेण समुक्षिताः॥

tadbhavantaḥ kṣatāḥ śastrairnṛpairindrasamairyudhi |candanasya raseneva rudhireṇa samukṣitāḥ ||

ते यूयमवगाहध्वं नर्मदां शर्मदां शुभाम् ।महापद्ममुखा मत्ता गङ्गामिव गहागजाः ।अस्यां स्नात्वा महानद्यां पाप्मानं विप्रमोक्ष्यथ॥

te yūyamavagāhadhvaṃ narmadāṃ śarmadāṃ śubhām |mahāpadmamukhā mattā gaṅgāmiva gahāgajāḥ |asyāṃ snātvā mahānadyāṃ pāpmānaṃ vipramokṣyatha ||

अहमप्यद्य पुलिने शरदिन्दुसमप्रभे ।पुष्पोपहारं शनकैः करिष्यामि कपर्दिनः॥

ahamapyadya puline śaradindusamaprabhe |puṣpopahāraṃ śanakaiḥ kariṣyāmi kapardinaḥ ||

रावणेनैवमुक्तास्तु प्रहस्तशुकसारणाः ।समहोदरधूम्राक्षा नर्मदां विजगाहिरे॥

rāvaṇenaivamuktāstu prahastaśukasāraṇāḥ |samahodaradhūmrākṣā narmadāṃ vijagāhire ||

राक्षसेन्द्रगजैस्तैस्तु क्षोभिता नर्मदा नदी ।वामनाञ्जनपद्माद्यैर्गङ्गा इव महागजैः॥

rākṣasendragajaistaistu kṣobhitā narmadā nadī |vāmanāñjanapadmādyairgaṅgā iva mahāgajaiḥ ||

ततस्ते राक्षसाः स्नात्वा नर्मदायां महाबलाः ।उत्तीर्य पुष्पाण्याजह्रुर्बल्यर्थं रावणस्य तु॥

tataste rākṣasāḥ snātvā narmadāyāṃ mahābalāḥ |uttīrya puṣpāṇyājahrurbalyarthaṃ rāvaṇasya tu ||

नर्मदापुलिने हृद्ये शुभ्राभ्रसदृशप्रभे ।राक्षसैस्तु मुहूर्तेन कृतः पुष्पमयो गिरिः॥

narmadāpuline hṛdye śubhrābhrasadṛśaprabhe |rākṣasaistu muhūrtena kṛtaḥ puṣpamayo giriḥ ||

पुष्पेषूपहृतेष्वेवं रावणो राक्षसेश्वरः ।अवतीर्णो नदीं स्नातुं गङ्गामिव महागजः॥

puṣpeṣūpahṛteṣvevaṃ rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |avatīrṇo nadīṃ snātuṃ gaṅgāmiva mahāgajaḥ ||

तत्र स्नात्वा च विधिवज्जप्त्वा जप्यमनुत्तमम् ।नर्मदासलिलात्तस्मादुत्ततार स रावणः॥

tatra snātvā ca vidhivajjaptvā japyamanuttamam |narmadāsalilāttasmāduttatāra sa rāvaṇaḥ ||

ततः क्लिन्नाम्बरं त्यक्त्वा शुक्लवस्त्रसमावृतम् ।रावणं प्राञ्जलिं यान्तमन्वयुः सर्वराक्षसाः॥

tataḥ klinnāmbaraṃ tyaktvā śuklavastrasamāvṛtam |rāvaṇaṃ prāñjaliṃ yāntamanvayuḥ sarvarākṣasāḥ ||

तद्गतीवशमापन्ना मूर्तिमन्त इवाचलाः ।यत्र यत्र च याति स्म रावणो राक्षसेश्वरः ।जाम्बूनदमयं लिङ्गं तत्र तत्र स्म नीयते॥

tadgatīvaśamāpannā mūrtimanta ivācalāḥ |yatra yatra ca yāti sma rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |jāmbūnadamayaṃ liṅgaṃ tatra tatra sma nīyate ||

वालुकावेदिमध्ये तु तल्लिङ्गं स्थाप्य रावणः ।अर्चयामास गन्धैश्च पुष्पैश्चामृतगन्धिभिः॥

vālukāvedimadhye tu talliṅgaṃ sthāpya rāvaṇaḥ |arcayāmāsa gandhaiśca puṣpaiścāmṛtagandhibhiḥ ||

ततः सतामार्तिहरं परं वरं वरप्रदं चन्द्रमयूखभूषणम् ।समर्चयित्वा स निशाचरो जगौ प्रसार्य हस्तान्प्रणनर्त चाग्रतः॥

tataḥ satāmārtiharaṃ paraṃ varaṃ varapradaṃ candramayūkhabhūṣaṇam |samarcayitvā sa niśācaro jagau prasārya hastānpraṇanarta cāgrataḥ ||