Valmiki Ramayana · 29 verses
Read this chapter as a bookरामस्य भाषितं श्रुत्वा लक्ष्मणः परवीरहा ।उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं राघवं दीप्ततेजसम्॥
rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā lakṣmaṇaḥ paravīrahā |uvāca prāñjalirvākyaṃ rāghavaṃ dīptatejasam ||
निक्षिप्तदेहौ काकुत्स्य कथं तौ द्विजपार्थिवौ ।पुनर्देहेन संयोगं जग्मतुर्देवसम्मतौ॥
nikṣiptadehau kākutsya kathaṃ tau dvijapārthivau |punardehena saṃyogaṃ jagmaturdevasammatau ||
लक्ष्मणेनैवमुक्तस्तु रामश्चेक्ष्वाकुनन्दनः ।प्रत्युवाच महातेजा लक्ष्मणं पुरुषर्षभः॥
lakṣmaṇenaivamuktastu rāmaścekṣvākunandanaḥ |pratyuvāca mahātejā lakṣmaṇaṃ puruṣarṣabhaḥ ||
तौ परस्परशापेन देहावुत्सृज्य धार्मिकौ ।अभूतां नृपविप्रर्षी वायुभूतौ तपोधनौ॥
tau parasparaśāpena dehāvutsṛjya dhārmikau |abhūtāṃ nṛpaviprarṣī vāyubhūtau tapodhanau ||
अशरीरः शरीरस्य कृते ऽन्यस्य महामुनिः ।वसिष्ठः सुमहातेजा जगाम पितुरन्तिकम्॥
aśarīraḥ śarīrasya kṛte 'nyasya mahāmuniḥ |vasiṣṭhaḥ sumahātejā jagāma piturantikam ||
सो ऽभिवाद्य ततः पादौ देवदेवस्य धर्मवित् ।पितामहमथोवाच वायुभूत इदं वचः॥
so 'bhivādya tataḥ pādau devadevasya dharmavit |pitāmahamathovāca vāyubhūta idaṃ vacaḥ ||
भगवन्निमिशापेन विदेहत्वमुपागमम् ।लोकनाथ महादेव अण्डजो ऽपि त्वमब्जजः॥
bhagavannimiśāpena videhatvamupāgamam |lokanātha mahādeva aṇḍajo 'pi tvamabjajaḥ ||
सर्वेषां देहहीनानां महद्दुःखं भविष्यति ।लुप्यन्ते सर्वकार्यणि हीनदेहस्य वै प्रभो ।देहस्यान्यस्य सद्भावे प्रसादं कर्तुमर्हसि॥
sarveṣāṃ dehahīnānāṃ mahadduḥkhaṃ bhaviṣyati |lupyante sarvakāryaṇi hīnadehasya vai prabho |dehasyānyasya sadbhāve prasādaṃ kartumarhasi ||
तमुवाच ततो ब्रह्मा स्वयम्भूरमितप्रभः ।मित्रावरुणजं तेज प्रविश त्वं महायशः॥
tamuvāca tato brahmā svayambhūramitaprabhaḥ |mitrāvaruṇajaṃ teja praviśa tvaṃ mahāyaśaḥ ||
अयोनिजस्त्वं भविता तत्रापि द्विजसत्तम ।धर्मेण महता युक्तः पुनरेष्यसि मे वशम्॥
ayonijastvaṃ bhavitā tatrāpi dvijasattama |dharmeṇa mahatā yuktaḥ punareṣyasi me vaśam ||
एवमुक्तस्तु देवेन चाभिवाद्य प्रदक्षिणम् ।कृत्वा पितामहं तूर्णं प्रययौ वरुणालयम्॥
evamuktastu devena cābhivādya pradakṣiṇam |kṛtvā pitāmahaṃ tūrṇaṃ prayayau varuṇālayam ||
तमेव कालं मित्रो ऽपि वरुणत्वमकारयत् ।क्षीरोदेन सहोपेतः पूज्यमानः सुरोत्तमैः॥
tameva kālaṃ mitro 'pi varuṇatvamakārayat |kṣīrodena sahopetaḥ pūjyamānaḥ surottamaiḥ ||
एतस्मिन्नेव काले तु उर्वशी परमाप्सराः ।यदृच्छया तमुद्देशमाययौ सखिभिर्वृता॥
etasminneva kāle tu urvaśī paramāpsarāḥ |yadṛcchayā tamuddeśamāyayau sakhibhirvṛtā ||
तां दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां क्रीडन्तीं वरुणालये ।आविशत्परमो हर्षो वरुणं चोर्वशीकृते॥
tāṃ dṛṣṭvā rūpasampannāṃ krīḍantīṃ varuṇālaye |āviśatparamo harṣo varuṇaṃ corvaśīkṛte ||
स तां पद्मपलाशाक्षीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।वरुणो वरयामास मैथुनायाप्सरोवराम्॥
sa tāṃ padmapalāśākṣīṃ pūrṇacandranibhānanām |varuṇo varayāmāsa maithunāyāpsarovarām ||
प्रत्युवाच ततः सा तु वरुणं प्राञ्जलिः स्थिता ।मित्रेणाहं वृता साक्षात्पूर्वमेव सुरेश्वर॥
pratyuvāca tataḥ sā tu varuṇaṃ prāñjaliḥ sthitā |mitreṇāhaṃ vṛtā sākṣātpūrvameva sureśvara ||
वरुणस्त्वब्रवीद्वाक्यं कन्दर्पशरपीडितः ।इदं तेजः समुत्स्रक्ष्ये कुम्भे ऽस्मिन्देवनिर्मिते॥
varuṇastvabravīdvākyaṃ kandarpaśarapīḍitaḥ |idaṃ tejaḥ samutsrakṣye kumbhe 'smindevanirmite ||
एवमुत्सृज्य सुश्रोणि त्वय्यहं वरवर्णिनि ।कृतकामो भविष्यामि यदि नेच्छसि सङ्गमम्॥
evamutsṛjya suśroṇi tvayyahaṃ varavarṇini |kṛtakāmo bhaviṣyāmi yadi necchasi saṅgamam ||
तस्य तल्लोकपालस्य वरुणस्य सुभाषितम् ।उर्वशी परमप्रीता श्रुत्वा वाक्यमुवाच ह॥
tasya tallokapālasya varuṇasya subhāṣitam |urvaśī paramaprītā śrutvā vākyamuvāca ha ||
काममेतद्भवत्वेवं हृदयं मे त्वयि स्थितम् ।भावश्चाप्यधिकस्तुभ्यं देहो मित्रस्य तु प्रभो॥
kāmametadbhavatvevaṃ hṛdayaṃ me tvayi sthitam |bhāvaścāpyadhikastubhyaṃ deho mitrasya tu prabho ||
उर्वश्या एवमुक्तस्तु रेतस्तन्महदद्भुतम् ।ज्वलदग्निशिखाप्रख्यं तस्मिन्कुम्भे ह्यपासृजत्॥
urvaśyā evamuktastu retastanmahadadbhutam |jvaladagniśikhāprakhyaṃ tasminkumbhe hyapāsṛjat ||
उर्वशी त्वगमत्तत्र मित्रो वै यत्र देवता ।तां तु मित्रः सुसङ्क्रम्य उर्वशीमिदमब्रवीत्॥
urvaśī tvagamattatra mitro vai yatra devatā |tāṃ tu mitraḥ susaṅkramya urvaśīmidamabravīt ||
मया निमन्त्रिता पूर्वं कस्मात्त्वमवसर्जिता ।पतिमन्यं वृतवती तस्मात्त्वं दुष्टचारिणी॥
mayā nimantritā pūrvaṃ kasmāttvamavasarjitā |patimanyaṃ vṛtavatī tasmāttvaṃ duṣṭacāriṇī ||
अनेन दुष्कृतेन त्वं मत्क्रोधकलुषीकृता ।मनुष्यलोकमास्थाय कञ्चित्कालं निवत्स्यसि॥
anena duṣkṛtena tvaṃ matkrodhakaluṣīkṛtā |manuṣyalokamāsthāya kañcitkālaṃ nivatsyasi ||
बुधस्य पुत्रो राजर्षिः काशीराजः पुरूरवाः ।तमद्य गच्छ दुर्बुद्धे स ते भर्ता भविष्यति॥
budhasya putro rājarṣiḥ kāśīrājaḥ purūravāḥ |tamadya gaccha durbuddhe sa te bhartā bhaviṣyati ||
ततः सा शापदोषेण पुरूरवसमभ्यगात् ।प्रतियाते पुरूरवं बुधस्यात्मजमौरसम्॥
tataḥ sā śāpadoṣeṇa purūravasamabhyagāt |pratiyāte purūravaṃ budhasyātmajamaurasam ||
तस्य जज्ञे ततः श्रीमानायुः पुत्रो महाबलः ।नहुषो यस्य पुत्रस्तु बभूवेन्द्रसमद्युतिः॥
tasya jajñe tataḥ śrīmānāyuḥ putro mahābalaḥ |nahuṣo yasya putrastu babhūvendrasamadyutiḥ ||
वज्रमुत्सृज्य वृत्राय भ्रान्ते ऽथ त्रिदिवेश्वरे ।शतं वर्षसहस्राणि येनेन्द्रत्वं प्रशासितम्॥
vajramutsṛjya vṛtrāya bhrānte 'tha tridiveśvare |śataṃ varṣasahasrāṇi yenendratvaṃ praśāsitam ||
सा तेन शापेन जगाम भूमिं तदोर्वशी चारुदती सुनेत्रा ।बहूनि वर्षाण्यवसच्च सुभ्रूः शापक्षयादिन्द्रसदो ययौ च॥
sā tena śāpena jagāma bhūmiṃ tadorvaśī cārudatī sunetrā |bahūni varṣāṇyavasacca subhrūḥ śāpakṣayādindrasado yayau ca ||