Loading
वाल्मीकि रामायण · 21 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंतथोक्ते तानृषीन्रामः प्रत्युवाच कृताञ्जलिः ।किमाहारः किमाचारो लवणः क्व च वर्तते॥
tathokte tānṛṣīnrāmaḥ pratyuvāca kṛtāñjaliḥ |kimāhāraḥ kimācāro lavaṇaḥ kva ca vartate ||
राघवस्य वचः श्रुत्वा ऋषयः सर्व एव ते ।ततो निवेदयामासुर्लवणो ववृधे यथा॥
rāghavasya vacaḥ śrutvā ṛṣayaḥ sarva eva te |tato nivedayāmāsurlavaṇo vavṛdhe yathā ||
आहारः सर्वसत्त्वानि विशेषेण च तापसाः ।आचारो रौद्रता नित्यं वासो मधुवने तथा॥
āhāraḥ sarvasattvāni viśeṣeṇa ca tāpasāḥ |ācāro raudratā nityaṃ vāso madhuvane tathā ||
हत्वा बहुसहस्राणि सिंहव्याघ्रमृगद्विपान् ।मानुषांश्चैव कुरुते नित्यमाहारमाह्निकम्॥
hatvā bahusahasrāṇi siṃhavyāghramṛgadvipān |mānuṣāṃścaiva kurute nityamāhāramāhnikam ||
ततो ऽन्तराणि सत्त्वानि खादते स महाबलः ।संहारे समनुप्राप्ते व्यादितास्य इवान्तकः॥
tato 'ntarāṇi sattvāni khādate sa mahābalaḥ |saṃhāre samanuprāpte vyāditāsya ivāntakaḥ ||
तच्छ्रुत्वा राघवो वाक्यमुवाच स महामुनीन् ।घातयिष्यामि तद्रक्षो ह्यपगच्छतु वो भयम्॥
tacchrutvā rāghavo vākyamuvāca sa mahāmunīn |ghātayiṣyāmi tadrakṣo hyapagacchatu vo bhayam ||
प्रतिज्ञाय तथा तेषां मुनीनामुग्रतेजसाम् ।स भ्रातऽन्सहितान्सर्वानुवाच रघुनन्दनः॥
pratijñāya tathā teṣāṃ munīnāmugratejasām |sa bhrāta'nsahitānsarvānuvāca raghunandanaḥ ||
को हन्ता लवणं वीरः कस्यांशः स विधीयताम् ।भरतस्य महाबाहोः शत्रुघ्नस्य च धीमतः॥
ko hantā lavaṇaṃ vīraḥ kasyāṃśaḥ sa vidhīyatām |bharatasya mahābāhoḥ śatrughnasya ca dhīmataḥ ||
राघवेणैवमुक्तस्तु भरतो वाक्यमब्रवीत् ।अहमेनं वधिष्यामि ममांशः स विधीयताम्॥
rāghaveṇaivamuktastu bharato vākyamabravīt |ahamenaṃ vadhiṣyāmi mamāṃśaḥ sa vidhīyatām ||
भरतस्य वचः श्रुत्वा धैर्यशौर्यसमन्वितम् ।लक्ष्मणावरजस्तस्थौ हित्वा सौवर्णमासनम्॥
bharatasya vacaḥ śrutvā dhairyaśauryasamanvitam |lakṣmaṇāvarajastasthau hitvā sauvarṇamāsanam ||
शत्रुघ्नस्त्वब्रवीद्वाक्यं प्रणिपत्य नराधिपम् ।कृतकर्मा महाबाहुर्मध्यमो रघुनन्दनः॥
śatrughnastvabravīdvākyaṃ praṇipatya narādhipam |kṛtakarmā mahābāhurmadhyamo raghunandanaḥ ||
आर्येण हि पुरा शून्या त्वयोध्या परिपालिता ।सन्तापं हृदये कृत्वा आर्यस्यागमनं प्रति॥
āryeṇa hi purā śūnyā tvayodhyā paripālitā |santāpaṃ hṛdaye kṛtvā āryasyāgamanaṃ prati ||
दुःखानि च बहूनीह ह्यनुभूतानि पार्थिव ।शयानो दुःखशय्यासु नन्दिग्रामे ऽवसत्पुरा॥
duḥkhāni ca bahūnīha hyanubhūtāni pārthiva |śayāno duḥkhaśayyāsu nandigrāme 'vasatpurā ||
फलमूलाशनो भूत्वा जटी चीरधरस्तथा ।अनुभूयेदृशं दुःखमेष राघवनन्दनः ।प्रेष्ये मयि स्थिते राजन्न भूयः क्लेशमाप्नुयात्॥
phalamūlāśano bhūtvā jaṭī cīradharastathā |anubhūyedṛśaṃ duḥkhameṣa rāghavanandanaḥ |preṣye mayi sthite rājanna bhūyaḥ kleśamāpnuyāt ||
तथा ब्रुवति शत्रुघ्ने राघवः पुनरब्रवीत् ।एवं भवतु काकुत्स्थ क्रियतां मम शासनम्॥
tathā bruvati śatrughne rāghavaḥ punarabravīt |evaṃ bhavatu kākutstha kriyatāṃ mama śāsanam ||
राज्ये त्वामभिषेक्ष्यामि मधोस्तु नगरे शुभे ।निवेशय महाबाहो भरतं यद्यवेक्षसे॥
rājye tvāmabhiṣekṣyāmi madhostu nagare śubhe |niveśaya mahābāho bharataṃ yadyavekṣase ||
शूरस्त्वं कृतविद्यश्च समर्थश्च निवेशने॥
śūrastvaṃ kṛtavidyaśca samarthaśca niveśane ||
यो हि शत्रुं समुत्पाट्य पार्थिवस्य पुनः क्षये ।न विधत्ते नृपं तत्र नरकं स हि गच्छति॥
yo hi śatruṃ samutpāṭya pārthivasya punaḥ kṣaye |na vidhatte nṛpaṃ tatra narakaṃ sa hi gacchati ||
स त्वं हत्वा मधुसुतं लवणं पापनिश्चयम् ।राज्यं प्रशाधि धर्मेण वाक्यं मे यद्यवेक्षसे॥
sa tvaṃ hatvā madhusutaṃ lavaṇaṃ pāpaniścayam |rājyaṃ praśādhi dharmeṇa vākyaṃ me yadyavekṣase ||
उत्तरं च न वक्तव्यं शूर वाक्यान्तरे मम ।बालेन पूर्वजस्याज्ञा कर्तव्या नात्र संशयः॥
uttaraṃ ca na vaktavyaṃ śūra vākyāntare mama |bālena pūrvajasyājñā kartavyā nātra saṃśayaḥ ||
अभिषेकं च काकुत्स्थ प्रतीच्छस्व मयोद्यतम् ।वसिष्ठप्रमुखैर्विप्रैर्विधिमन्त्रपुरस्कृतम्॥
abhiṣekaṃ ca kākutstha pratīcchasva mayodyatam |vasiṣṭhapramukhairviprairvidhimantrapuraskṛtam ||