Loading
वाल्मीकि रामायण · 24 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंअथ रात्र्याम् व्यतीतायाम् विश्वामित्रो महामुनिः ।आपृष्ट्वा तौ च राजानौ जगाम उत्तर पर्वतम्॥
atha rātryām vyatītāyām viśvāmitro mahāmuniḥ |āpṛṣṭvā tau ca rājānau jagāma uttara parvatam ||
विश्वामित्रो गते राजा वैदेहम् मिथिला अधिपम् ।आपृष्ट्व इव जगाम आशु राजा दशरथः पुरीम्॥
viśvāmitro gate rājā vaideham mithilā adhipam |āpṛṣṭva iva jagāma āśu rājā daśarathaḥ purīm ||
अथ राजा विदेहानाम् ददौ कन्या धनम् बहु ।गवाम् शत सहस्राणि बहूनि मिथिलेश्वरः॥
atha rājā videhānām dadau kanyā dhanam bahu |gavām śata sahasrāṇi bahūni mithileśvaraḥ ||
कंबलानाम् च मुख्यानाम् क्षौमान् कोटि अंबराणि च ।हस्ति अश्व रथ पादातम् दिव्य रूपम् स्वलंकृतम्॥
kaṃbalānām ca mukhyānām kṣaumān koṭi aṃbarāṇi ca |hasti aśva ratha pādātam divya rūpam svalaṃkṛtam ||
ददौ कन्या शतम् तासाम् दासी दासम् अनुत्तमम् ।हिरण्यस्य सुवर्णस्य मुक्तानाम् विद्रुमस्य च॥
dadau kanyā śatam tāsām dāsī dāsam anuttamam |hiraṇyasya suvarṇasya muktānām vidrumasya ca ||
ददौ राजा सुसंहृष्टः कन्या धनम् अनुत्तमम् ।दत्त्वा बहु विधम् राजा समनुज्ञाप्य पार्थिवम्॥
dadau rājā susaṃhṛṣṭaḥ kanyā dhanam anuttamam |dattvā bahu vidham rājā samanujñāpya pārthivam ||
प्रविवेश स्व निलयम् मिथिलाम् मिथिलेश्वरः ।राजा अपि अयोध्या अधिपतिः सह पुत्रैः महात्मभिः॥
praviveśa sva nilayam mithilām mithileśvaraḥ |rājā api ayodhyā adhipatiḥ saha putraiḥ mahātmabhiḥ ||
ऋषीन् सर्वान् पुरस्कृत्य जगाम स बल अनुगः ।गच्छंतम् तु नरव्याघ्रम् स ऋषि संघम् स राघवम्॥
ṛṣīn sarvān puraskṛtya jagāma sa bala anugaḥ |gacchaṃtam tu naravyāghram sa ṛṣi saṃgham sa rāghavam ||
घोराः तु पक्षिणो वाचो व्याहरन्ति समंततः ।भौमाः चैव मृगाः सर्वे गच्छन्ति स्म प्रदक्षिणम्॥
ghorāḥ tu pakṣiṇo vāco vyāharanti samaṃtataḥ |bhaumāḥ caiva mṛgāḥ sarve gacchanti sma pradakṣiṇam ||
तान् दृष्ट्वा राज शार्दूलो वसिष्ठम् पर्यपृच्छत ।असौम्याः पक्षिणो घोरा मृगाः च अपि प्रदक्षिणाः॥
tān dṛṣṭvā rāja śārdūlo vasiṣṭham paryapṛcchata |asaumyāḥ pakṣiṇo ghorā mṛgāḥ ca api pradakṣiṇāḥ ||
किम् इदम् हृदय उत्कम्पि मनो मम विषीदति ।राज्ञो दशरथस्य एतत् श्रुत्वा वाक्यम् महान् ऋषिः॥
kim idam hṛdaya utkampi mano mama viṣīdati |rājño daśarathasya etat śrutvā vākyam mahān ṛṣiḥ ||
उवाच मधुराम् वाणीम् श्रूयताम् अस्य यत् फलम् ।उपस्थितम् भयम् घोरम् दिव्यम् पक्षि मुखात् च्युतम्॥
uvāca madhurām vāṇīm śrūyatām asya yat phalam |upasthitam bhayam ghoram divyam pakṣi mukhāt cyutam ||
मृगाः प्रशमयन्ति एते संतापः त्यज्यताम् अयम् ।तेषाम् संवदताम् तत्र वायुः प्रादुर् बभूव ह॥
mṛgāḥ praśamayanti ete saṃtāpaḥ tyajyatām ayam |teṣām saṃvadatām tatra vāyuḥ prādur babhūva ha ||
कम्पयन् मेदिनीम् सर्वाम् पातयन् च महान् द्रुमान् ।तमसा संवृतः सूर्यः सर्वे न वेदिषुर् दिशः॥
kampayan medinīm sarvām pātayan ca mahān drumān |tamasā saṃvṛtaḥ sūryaḥ sarve na vediṣur diśaḥ ||
भस्मना च आवृतम् सर्वम् सम्मूढम् इव तत् बलम् ।वसिष्ठ ऋषयः च अन्ये राजा च ससुतः तदा॥
bhasmanā ca āvṛtam sarvam sammūḍham iva tat balam |vasiṣṭha ṛṣayaḥ ca anye rājā ca sasutaḥ tadā ||
स संज्ञा इव तत्र आसन् सर्वम् अन्यत् विचेतनम् ।तस्मिन् तमसि घोरे तु भस्म छन्न इव सा चमूः॥
sa saṃjñā iva tatra āsan sarvam anyat vicetanam |tasmin tamasi ghore tu bhasma channa iva sā camūḥ ||
ददर्श भीम संकाशम् जटा मण्डल धारिणम् ।भार्गवम् जमदग्ने अयम् राजा राज विमर्दनम्॥
dadarśa bhīma saṃkāśam jaṭā maṇḍala dhāriṇam |bhārgavam jamadagne ayam rājā rāja vimardanam ||
कैलासम् इव दुर्धर्षम् काल अग्निम् इव दुःसहम् ।ज्वलंतम् इव तेजोभिः दुर् निरीक्ष्यम् पृथक् जनैः॥
kailāsam iva durdharṣam kāla agnim iva duḥsaham |jvalaṃtam iva tejobhiḥ dur nirīkṣyam pṛthak janaiḥ ||
स्कन्धे च आसज्य परशुम् धनुः विद्युत् गण उपमम् ।प्रगृह्य शरम् उग्रम् च त्रि पुर घ्नम् यथा शिवम्॥
skandhe ca āsajya paraśum dhanuḥ vidyut gaṇa upamam |pragṛhya śaram ugram ca tri pura ghnam yathā śivam ||
तम् दृष्ट्वा भीम संकाशम् ज्वलंतम् इव पावकम् ।वसिष्ठ प्रमुखा विप्रा जप होम परायणाः॥
tam dṛṣṭvā bhīma saṃkāśam jvalaṃtam iva pāvakam |vasiṣṭha pramukhā viprā japa homa parāyaṇāḥ ||
संगता मुनयः सर्वे संजजल्पुः अथो मिथः ।कच्चित् पितृ वध अमर्षी क्षत्रम् न उत्सादयिष्यति॥
saṃgatā munayaḥ sarve saṃjajalpuḥ atho mithaḥ |kaccit pitṛ vadha amarṣī kṣatram na utsādayiṣyati ||
पूर्वम् क्षत्र वधम् कृत्वा गत मन्युः गत ज्वरः ।क्षत्रस्य उत्सादनम् भूयो न खलु अस्य चिकीर्षितम्॥
pūrvam kṣatra vadham kṛtvā gata manyuḥ gata jvaraḥ |kṣatrasya utsādanam bhūyo na khalu asya cikīrṣitam ||
एवम् उक्त्वा अर्घ्यम् आदाय भार्गवम् भीम दर्शनम् ।ऋषयो राम राम इति मधुरम् वाक्यम् अब्रुवन्॥
evam uktvā arghyam ādāya bhārgavam bhīma darśanam |ṛṣayo rāma rāma iti madhuram vākyam abruvan ||
प्रतिगृह्य तु ताम् पूजाम् ऋषि दत्ताम् प्रतापवान् ।रामम् दाशरथिम् रामो जामदग्न्यो अभ्यभाषत॥
pratigṛhya tu tām pūjām ṛṣi dattām pratāpavān |rāmam dāśarathim rāmo jāmadagnyo abhyabhāṣata ||