Loading
Valmiki Ramayana · 26 verses
Read this chapter as a bookप्रतिप्रयाते भरते वसन् रामस्तपोवने ।लक्षयामास सोद्वेगमथौत्सुक्यं तपस्विनाम्॥
pratiprayāte bharate vasan rāmastapovane |lakṣayāmāsa sodvegamathautsukyaṃ tapasvinām ||
ये तत्र चित्रकूटस्य पुरस्तात्तापसाश्रमे ।राममाश्रित्य निरतास्तानलक्षयदुत्सुकान्॥
ye tatra citrakūṭasya purastāttāpasāśrame |rāmamāśritya niratāstānalakṣayadutsukān ||
नयनैर्भुकुटीभिश्च रामं निर्दिश्य शङ्किता: ।अन्योन्यमुपजल्पन्त: शनैश्चक्रुर्मिथ: कथा:॥
nayanairbhukuṭībhiśca rāmaṃ nirdiśya śaṅkitā: |anyonyamupajalpanta: śanaiścakrurmitha: kathā: ||
तेषामौत्सुक्यमालक्ष्य रामस्त्वात्मनि शङ्कित: ।कृताञ्जलिरुवाचेदमृषिं कुलपतिं तत:॥
teṣāmautsukyamālakṣya rāmastvātmani śaṅkita: |kṛtāñjaliruvācedamṛṣiṃ kulapatiṃ tata: ||
न कच्चिद्भगवन् किञ्चित्पूर्ववृत्तमिदं मयि ।दृश्यते विकृतं येन विक्रियन्ते तपस्विन:॥
na kaccidbhagavan kiñcitpūrvavṛttamidaṃ mayi |dṛśyate vikṛtaṃ yena vikriyante tapasvina: ||
प्रमादाच्चरितं कच्चित्किञ्चिन्नावरजस्य मे ।लक्ष्मणस्यर्षिभिर्दृष्टं नानुरूपमिवात्मन:॥
pramādāccaritaṃ kaccitkiñcinnāvarajasya me |lakṣmaṇasyarṣibhirdṛṣṭaṃ nānurūpamivātmana: ||
कच्चिच्छुश्रूषमाणा व: शुश्रूषणपरा मयि ।प्र(म)मादाभ्युचितां वृत्तिं सीता युक्तं न वर्तते॥
kaccicchuśrūṣamāṇā va: śuśrūṣaṇaparā mayi |pra(ma)mādābhyucitāṃ vṛttiṃ sītā yuktaṃ na vartate ||
अथर्षिर्जरया वृद्धस्तपसा च जरां गत: ।वेपमान इवोवाच रामं भूतदयापरम्॥
atharṣirjarayā vṛddhastapasā ca jarāṃ gata: |vepamāna ivovāca rāmaṃ bhūtadayāparam ||
कुत: कल्याणसत्त्वाया: कल्याणाभिरतेस्तथा ।चलनं तात वैदेह्यास्तपस्विषु विशेषत:॥
kuta: kalyāṇasattvāyā: kalyāṇābhiratestathā |calanaṃ tāta vaidehyāstapasviṣu viśeṣata: ||
त्वन्निमित्तमिदं तावत्तापसान् प्रति वर्तते ।रक्षोभ्यस्तेन संविग्ना: कथयन्ति मिथ: कथा:॥
tvannimittamidaṃ tāvattāpasān prati vartate |rakṣobhyastena saṃvignā: kathayanti mitha: kathā: ||
रावणावरज: कश्चित् खरो नामेह राक्षस: ।उत्पाट्य तापसान् सर्वान् जनस्थाननिकेतनान्॥
rāvaṇāvaraja: kaścit kharo nāmeha rākṣasa: |utpāṭya tāpasān sarvān janasthānaniketanān ||
धृष्टश्च जितकाशीं च नृशंस: पुरुषादक: ।अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते॥
dhṛṣṭaśca jitakāśīṃ ca nṛśaṃsa: puruṣādaka: |avaliptaśca pāpaśca tvāṃ ca tāta na mṛṣyate ||
त्वं यदाप्रभृति ह्यस्मिन्नाश्रमे तात वर्तसे ।तदाप्रभृति रक्षांसि विप्रकुर्वन्ति तापसान्॥
tvaṃ yadāprabhṛti hyasminnāśrame tāta vartase |tadāprabhṛti rakṣāṃsi viprakurvanti tāpasān ||
दर्शयन्ति हि बीभत्सै: क्रूरैर्भीषणकैरपि ।नानारूपैर्विरूपैश्च रूपैर्विकृतदर्शनै:॥
darśayanti hi bībhatsai: krūrairbhīṣaṇakairapi |nānārūpairvirūpaiśca rūpairvikṛtadarśanai: ||
अप्रशस्तैरशुचिभि: सम्प्रयोज्य च तापसान् ।प्रतिघ्नन्त्यपरान् क्षिप्रमनार्य्या: पुरत: स्थिता:॥
apraśastairaśucibhi: samprayojya ca tāpasān |pratighnantyaparān kṣipramanāryyā: purata: sthitā: ||
तेषु तेष्वाश्रमस्थानेष्वबुद्धमवलीय च ।रमन्ते तापसांस्तत्र नाशयन्तो ऽल्पयेतस:॥
teṣu teṣvāśramasthāneṣvabuddhamavalīya ca |ramante tāpasāṃstatra nāśayanto 'lpayetasa: ||
अपक्षिपन्ति स्रुग्भाण्डानग्नीन् सिञ्चन्ति वारिणा ।कलशांश्च प्रमृद्नन्ति हवने समुपस्थिते॥
apakṣipanti srugbhāṇḍānagnīn siñcanti vāriṇā |kalaśāṃśca pramṛdnanti havane samupasthite ||
तैर्दुरात्मभिरामृष्टानाश्रमान् प्रजिहासव: ।गमनायान्यदेशस्य चोदयन्त्यृषयो ऽद्य माम्॥
tairdurātmabhirāmṛṣṭānāśramān prajihāsava: |gamanāyānyadeśasya codayantyṛṣayo 'dya mām ||
तत्पुरा राम शारीरीमुपहिंसां तपस्विषु ।दर्शयन्ति हि दुष्टास्ते त्यक्ष्याम इममाश्रमम्॥
tatpurā rāma śārīrīmupahiṃsāṃ tapasviṣu |darśayanti hi duṣṭāste tyakṣyāma imamāśramam ||
बहुमूलफलं चित्रमविदूरादितो वनम् ।पुराणाश्रममेवाहं श्रयिष्ये सगण: पुन:॥
bahumūlaphalaṃ citramavidūrādito vanam |purāṇāśramamevāhaṃ śrayiṣye sagaṇa: puna: ||
खरस्त्वय्यपि चायुक्तं पुरा तात प्रवर्त्तते ।सहास्माभिरितो गच्छ यदि बुद्धि: प्रवर्त्तते॥
kharastvayyapi cāyuktaṃ purā tāta pravarttate |sahāsmābhirito gaccha yadi buddhi: pravarttate ||
सकलत्रस्य सन्देहो नित्यं यत्तस्य राघव ।समर्थस्यापि वसतो वासो दु:खमिहाद्य ते॥
sakalatrasya sandeho nityaṃ yattasya rāghava |samarthasyāpi vasato vāso du:khamihādya te ||
इत्युक्तवन्तं रामस्तं राजपुत्रस्तपस्विनम् ।न शशाकोत्तरैर्वाक्यैरवरोद्धुं समुत्सुक:॥
ityuktavantaṃ rāmastaṃ rājaputrastapasvinam |na śaśākottarairvākyairavaroddhuṃ samutsuka: ||
अभिनन्द्य समापृच्छ्य समाधाय च राघवम् ।स जगामाश्रमं त्यक्त्वा कुलै: कुलपति: सह॥
abhinandya samāpṛcchya samādhāya ca rāghavam |sa jagāmāśramaṃ tyaktvā kulai: kulapati: saha ||
राम: संसाध्य त्वृषिगणमनुगमनाद्देशात्तस्मात् कुलपतिमभिवाद्य ऋषिम् ।सम्यक्प्रीतैस्तैरनुमत उपदिष्टार्थ: पुण्यं वासाय स्वनिलयमुपसम्पेदे॥
rāma: saṃsādhya tvṛṣigaṇamanugamanāddeśāttasmāt kulapatimabhivādya ṛṣim |samyakprītaistairanumata upadiṣṭārtha: puṇyaṃ vāsāya svanilayamupasampede ||
आश्रमं त्वृषिविरहितं प्रभु: क्षणमपि न विजहौ स राघव: ।राघवं हि सततमनुगतास्तापसाश्चार्षचरितधृतगुणा:॥
āśramaṃ tvṛṣivirahitaṃ prabhu: kṣaṇamapi na vijahau sa rāghava: |rāghavaṃ hi satatamanugatāstāpasāścārṣacaritadhṛtaguṇā: ||