Kanda.Sarga 3.14

अथ पंचवटीम् गच्चन्न् अन्तरा रघुनन्दनः ।आससाद महाकायम् गृध्रम् भीम पराक्रमम्॥

atha paṃcavaṭīm gaccann antarā raghunandanaḥ |āsasāda mahākāyam gṛdhram bhīma parākramam ||

तम् दृष्ट्वा तौ महाभागौ वनस्थम् राम लक्ष्मणौ ।मेनाते राक्षसम् पक्षिम् ब्रुवाणौ को भवान् इति॥

tam dṛṣṭvā tau mahābhāgau vanastham rāma lakṣmaṇau |menāte rākṣasam pakṣim bruvāṇau ko bhavān iti ||

स तौ मधुरया वाचा सौम्यया प्रीणयन्न् इव ।उवाच वत्स माम् विद्धि वयस्यम् पितुर् आत्मनः॥

sa tau madhurayā vācā saumyayā prīṇayann iva |uvāca vatsa mām viddhi vayasyam pitur ātmanaḥ ||

स तम् पितृ सखम् मत्वा पूजयामास राघवः ।स तस्य कुलम् अव्यग्रम् अथ पप्रच्छ नाम च॥

sa tam pitṛ sakham matvā pūjayāmāsa rāghavaḥ |sa tasya kulam avyagram atha papraccha nāma ca ||

रामस्य वचनम् श्रुत्वा कुलम् आत्मानम् एव च ।आचचक्षे द्विजः तस्मै सर्वभूत समुद्भवम्॥

rāmasya vacanam śrutvā kulam ātmānam eva ca |ācacakṣe dvijaḥ tasmai sarvabhūta samudbhavam ||

पूर्वकाले महाबाहो ये प्रजापतयो अभवन् ।तान् मे निगदतः सर्वान् आदितः शृणु राघव॥

pūrvakāle mahābāho ye prajāpatayo abhavan |tān me nigadataḥ sarvān āditaḥ śṛṇu rāghava ||

कर्दमः प्रथमः तेषाम् विकृतः तद् अनन्तरम् ।शेषः च संश्रयः चैव बहु पुत्रः च वीर्यवान्॥

kardamaḥ prathamaḥ teṣām vikṛtaḥ tad anantaram |śeṣaḥ ca saṃśrayaḥ caiva bahu putraḥ ca vīryavān ||

स्थाणुर् मरीचिर् अत्रिः च क्रतुः चैव महाबलः ।पुलस्त्यः च अंगिराः चैव प्रचेताः पुलहः तथा॥

sthāṇur marīcir atriḥ ca kratuḥ caiva mahābalaḥ |pulastyaḥ ca aṃgirāḥ caiva pracetāḥ pulahaḥ tathā ||

दक्षो विवस्वान् अपरो अरिष्टनेमिः च राघव ।कश्यपः च महातेजाः तेषाम् आसीत् च पश्चिमः॥

dakṣo vivasvān aparo ariṣṭanemiḥ ca rāghava |kaśyapaḥ ca mahātejāḥ teṣām āsīt ca paścimaḥ ||

प्रजापतेः तु दक्षस्य बभूवुर् इति विश्रुतम् ।षष्टिर् दुहितरो राम यशस्विन्यो महायशः॥

prajāpateḥ tu dakṣasya babhūvur iti viśrutam |ṣaṣṭir duhitaro rāma yaśasvinyo mahāyaśaḥ ||

कश्यपः प्रतिजग्राह तासाम् अष्टौ सुमध्यमाः ।अदितिम् च दितिम् चैव दनूम् अपि च कालकाम्॥

kaśyapaḥ pratijagrāha tāsām aṣṭau sumadhyamāḥ |aditim ca ditim caiva danūm api ca kālakām ||

ताम्राम् क्रोध वशाम् चैव मनुम् च अप्य् अनलाम् अपि ।ताः तु कन्याः ततः प्रीतः कश्यपः पुनर् अब्रवीत्॥

tāmrām krodha vaśām caiva manum ca apy analām api |tāḥ tu kanyāḥ tataḥ prītaḥ kaśyapaḥ punar abravīt ||

पुत्रामः त्रैलोक्य भर्तॄन् वै जनयिष्यथ मत् समान् ।अदितिः तन् मना राम दितिः च दनुर् एव च॥

putrāmaḥ trailokya bhartṝn vai janayiṣyatha mat samān |aditiḥ tan manā rāma ditiḥ ca danur eva ca ||

कालका च महाबाहो शेषाः तु अमनसो अभवन् ।अदित्याम् जज्ञिरे देवाः त्रयः त्रिंशत् अरिंदम॥

kālakā ca mahābāho śeṣāḥ tu amanaso abhavan |adityām jajñire devāḥ trayaḥ triṃśat ariṃdama ||

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च परंतप ।दितिः तु अजनयत् पुत्रान् दैत्याम् तात यशस्विनः॥

ādityā vasavo rudrā aśvinau ca paraṃtapa |ditiḥ tu ajanayat putrān daityām tāta yaśasvinaḥ ||

तेषाम् इयम् वसुमती पुरा आसीत् स वन अर्णवा ।दनुः तु अजनयत् पुत्रम् अश्वग्रीवम् अरिंदम॥

teṣām iyam vasumatī purā āsīt sa vana arṇavā |danuḥ tu ajanayat putram aśvagrīvam ariṃdama ||

नरकम् कालकम् चैव कालका अपि व्यजायत ।क्रौन्चीम् भासीम् तथा श्येनीम् धृतराष्ट्रीम् तथा शुकीम्॥

narakam kālakam caiva kālakā api vyajāyata |krauncīm bhāsīm tathā śyenīm dhṛtarāṣṭrīm tathā śukīm ||

ताम्रा तु सुषुवे कन्याः पंच एता लोकविश्रुताः ।उलूकान् जनयत् क्रौन्ची भासी भासान् व्यजायत॥

tāmrā tu suṣuve kanyāḥ paṃca etā lokaviśrutāḥ |ulūkān janayat krauncī bhāsī bhāsān vyajāyata ||

श्येनी श्येनाम् च गृध्राम च व्यजायत सुतेजसः ।धृतराष्ट्री तु हंसाम् च कलहंसाम् च सर्वशः॥

śyenī śyenām ca gṛdhrāma ca vyajāyata sutejasaḥ |dhṛtarāṣṭrī tu haṃsām ca kalahaṃsām ca sarvaśaḥ ||

चक्रवाकाम् च भद्रम् ते विजज्ञे सा अपि भामिनी ।शुकी नताम् विजज्ञे तु नताया विनता सुता॥

cakravākām ca bhadram te vijajñe sā api bhāminī |śukī natām vijajñe tu natāyā vinatā sutā ||

दश क्रोधवशा राम विजज्ञे अपि आत्मसंभवाः ।मृगीम् च मृगमंदाम् च हरीम् भद्रमदाम् अपि॥

daśa krodhavaśā rāma vijajñe api ātmasaṃbhavāḥ |mṛgīm ca mṛgamaṃdām ca harīm bhadramadām api ||

मातंगीम् अथ शार्दूलीम् श्वेताम् च सुरभीम् तथा ।सर्व लक्षण संपन्नाम् सुरसाम् कद्रुकाम् अपि॥

mātaṃgīm atha śārdūlīm śvetām ca surabhīm tathā |sarva lakṣaṇa saṃpannām surasām kadrukām api ||

अपत्यम् तु मृगाः सर्वे मृग्या नरवरोत्तम ।ऋक्षाः च मृगमंदायाः सृमराः चमराः तथा॥

apatyam tu mṛgāḥ sarve mṛgyā naravarottama |ṛkṣāḥ ca mṛgamaṃdāyāḥ sṛmarāḥ camarāḥ tathā ||

ततः तु इरावतीम् नाम जज्ञे भद्रमदा सुताम् ।तस्याः तु ऐरावतः पुत्रो लोकनाथो महागजः॥

tataḥ tu irāvatīm nāma jajñe bhadramadā sutām |tasyāḥ tu airāvataḥ putro lokanātho mahāgajaḥ ||

हर्याः च हरयो अपत्यम् वानराः च तपस्विनः ।गोलांगूलाः च शार्दूली व्याघ्राम् च अजनयत् सुतान्॥

haryāḥ ca harayo apatyam vānarāḥ ca tapasvinaḥ |golāṃgūlāḥ ca śārdūlī vyāghrām ca ajanayat sutān ||

मातंग्याः तु अथ मातन्गाअपत्यम् मनुज ऋषभ ।दिशागजम् तु श्वेत काकुत्स्थ श्वेता व्यजनयत् सुतम्॥

mātaṃgyāḥ tu atha mātangāapatyam manuja ṛṣabha |diśāgajam tu śveta kākutstha śvetā vyajanayat sutam ||

ततो दुहितरौ राम सुरभिर् द्वे वि अजायत ।रोहिणीम् नाम भद्रम् ते गन्धर्वीम् च यशस्विनीम्॥

tato duhitarau rāma surabhir dve vi ajāyata |rohiṇīm nāma bhadram te gandharvīm ca yaśasvinīm ||

रोहिणि अजनयद् गावो गन्धर्वी वाजिनः सुतान् ।सुरसा अजनयन् नागान् राम कद्रूः च पन्नगान्॥

rohiṇi ajanayad gāvo gandharvī vājinaḥ sutān |surasā ajanayan nāgān rāma kadrūḥ ca pannagān ||

मनुर् मनुष्यान् जनयत् कश्यपस्य महात्मनः ।ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्यान् शूद्राम् च मनुजर्षभ॥

manur manuṣyān janayat kaśyapasya mahātmanaḥ |brāhmaṇān kṣatriyān vaiśyān śūdrām ca manujarṣabha ||

मुखतो ब्राह्मणा जाता उरसः क्षत्रियाः तथा ।ऊरुभ्याम् जज्ञिरे वैश्याः पद्भ्याम् शूद्रा इति श्रुतिः॥

mukhato brāhmaṇā jātā urasaḥ kṣatriyāḥ tathā |ūrubhyām jajñire vaiśyāḥ padbhyām śūdrā iti śrutiḥ ||

सर्वान् पुण्य फलान् वृक्षान् अनला अपि व्यजायत ।विनता च शुकी पौत्री कद्रूः च सुरसा स्वसा॥

sarvān puṇya phalān vṛkṣān analā api vyajāyata |vinatā ca śukī pautrī kadrūḥ ca surasā svasā ||

कद्रूर् नाग सहस्रम् तु विजज्ञे धरणीधरन् ।द्वौ पुत्रौ विनतायाः तु गरुडो अरुण एव च॥

kadrūr nāga sahasram tu vijajñe dharaṇīdharan |dvau putrau vinatāyāḥ tu garuḍo aruṇa eva ca ||

तस्मात् जातो अहम् अरुणात् संपातिः च मम अग्रजः ।जटायुर् इति माम् विद्धि श्येनी पुत्रम् अरिंदम॥

tasmāt jāto aham aruṇāt saṃpātiḥ ca mama agrajaḥ |jaṭāyur iti mām viddhi śyenī putram ariṃdama ||

सो अहम् वास सहायः ते भविष्यामि यदि इच्छसि ।इदम् दुर्गम् हि कान्तारम् मृग राक्षस सेवितम् सीताम् च तात रक्षिष्ये त्वयि याते सलक्ष्मणे॥

so aham vāsa sahāyaḥ te bhaviṣyāmi yadi icchasi |idam durgam hi kāntāram mṛga rākṣasa sevitam sītām ca tāta rakṣiṣye tvayi yāte salakṣmaṇe ||

जटायुषम् तु प्रतिपूज्य राघवो मुदा परिष्वज्य च सन्नतो अभवत् ।पितुर् हि शुश्राव सखित्वम् आत्मवान् जटायुषा संकथितम् पुनः पुनः॥

jaṭāyuṣam tu pratipūjya rāghavo mudā pariṣvajya ca sannato abhavat |pitur hi śuśrāva sakhitvam ātmavān jaṭāyuṣā saṃkathitam punaḥ punaḥ ||

स तत्र सीताम् परिदाय मैथिलीम् सह एव तेन अतिबलेन पक्षिणा ।जगाम ताम् पंचवटीम् सलक्ष्मणो रिपून् दिधक्षन् शलभान् इव अनलः॥

sa tatra sītām paridāya maithilīm saha eva tena atibalena pakṣiṇā |jagāma tām paṃcavaṭīm salakṣmaṇo ripūn didhakṣan śalabhān iva analaḥ ||