Kanda.Sarga 4.19

स वानर महाराजः शयानः शर पीडितः ।प्रत्युक्तो हेतुमद् वाक्यैः न उत्तरम् प्रत्यपद्यत॥

sa vānara mahārājaḥ śayānaḥ śara pīḍitaḥ |pratyukto hetumad vākyaiḥ na uttaram pratyapadyata ||

अश्मभिः परिभिन्न अंगः पादपैर् आहतो भृशम् ।राम बाणेन च आक्रान्तो जीवित अंते मुमोह सः॥

aśmabhiḥ paribhinna aṃgaḥ pādapair āhato bhṛśam |rāma bāṇena ca ākrānto jīvita aṃte mumoha saḥ ||

तम् भार्या बाण मोक्षेण राम दत्तेन संयुगे ।हतम् प्लवग शार्दूलम् तारा शुश्राव वालिनम्॥

tam bhāryā bāṇa mokṣeṇa rāma dattena saṃyuge |hatam plavaga śārdūlam tārā śuśrāva vālinam ||

सा सपुत्र अप्रियम् श्रुत्वा वधम् भर्तुः सुदारुणम् ।निष्पपात भृशम् तस्मात् उद्विग्ना गिरि कंदरात्॥

sā saputra apriyam śrutvā vadham bhartuḥ sudāruṇam |niṣpapāta bhṛśam tasmāt udvignā giri kaṃdarāt ||

ये ते अंगद परीवारा वानरा हि महाबलाः ।ते सकार्मुकम् आलोक्य रामम् त्रस्ताः प्रदुद्रुवुः॥

ye te aṃgada parīvārā vānarā hi mahābalāḥ |te sakārmukam ālokya rāmam trastāḥ pradudruvuḥ ||

सा ददर्श ततः त्रस्तान् हरीन् आपततो द्रुतम् ।यूथाद् इव परिभ्रष्टान् मृगान् निहत यूथपान्॥

sā dadarśa tataḥ trastān harīn āpatato drutam |yūthād iva paribhraṣṭān mṛgān nihata yūthapān ||

तान् उवाच समासाद्य दुःखितान् दुःखिता सती ।राम वित्रासितान् सर्वान् अनुबद्धान् इव इषुभिः॥

tān uvāca samāsādya duḥkhitān duḥkhitā satī |rāma vitrāsitān sarvān anubaddhān iva iṣubhiḥ ||

वानरा राज सिंहस्य यस्य यूयम् पुरः सराः ।तम् विहाय सुवित्रस्ताः कस्माद् द्रवत दुर्गताः॥

vānarā rāja siṃhasya yasya yūyam puraḥ sarāḥ |tam vihāya suvitrastāḥ kasmād dravata durgatāḥ ||

राज्य हेतोः स चेत् भ्राता भ्रात्रा कॄरेण पातितः ।रामेण प्रसृतैः दूरात् मार्गणैः दूर पातिभिः॥

rājya hetoḥ sa cet bhrātā bhrātrā kṝreṇa pātitaḥ |rāmeṇa prasṛtaiḥ dūrāt mārgaṇaiḥ dūra pātibhiḥ ||

कपि पत्न्या वचः श्रुत्वा कपयः काम रूपिणः ।प्राप्त कालम् अविश्लिष्टम् ऊचुर् वचनम् अंगनाम्॥

kapi patnyā vacaḥ śrutvā kapayaḥ kāma rūpiṇaḥ |prāpta kālam aviśliṣṭam ūcur vacanam aṃganām ||

जीवपुत्रे निवर्तस्व पुत्रम् रक्षस्व च अन्दगम् ।अंतको राम रूपेण हत्वा नयति वालिनम्॥

jīvaputre nivartasva putram rakṣasva ca andagam |aṃtako rāma rūpeṇa hatvā nayati vālinam ||

क्षिप्तान् वृक्षान् समाविध्य विपुलाः च शिलाः तथा ।वाली वज्र समैर् बाणैर् वज्रेण इव निपातितः॥

kṣiptān vṛkṣān samāvidhya vipulāḥ ca śilāḥ tathā |vālī vajra samair bāṇair vajreṇa iva nipātitaḥ ||

अभिभूतम् इदम् सर्वम् विद्रुतम् वानरम् बलम् ।अस्मिन् प्लवग शार्दूले हते शक्र सम प्रभे॥

abhibhūtam idam sarvam vidrutam vānaram balam |asmin plavaga śārdūle hate śakra sama prabhe ||

रक्ष्यताम् नगरम् शूरैर् अंगदः च अभिषिच्यताम् ।पदस्थम् वालिनः पुत्रम् भजिष्यन्ति प्लवंगमाः॥

rakṣyatām nagaram śūrair aṃgadaḥ ca abhiṣicyatām |padastham vālinaḥ putram bhajiṣyanti plavaṃgamāḥ ||

अथवा अरुचितम् स्थानम् इह ते रुचिरानने ।आविशन्ति हि दुर्गाणि क्षिप्रम् अद्य एव वानराः॥

athavā arucitam sthānam iha te rucirānane |āviśanti hi durgāṇi kṣipram adya eva vānarāḥ ||

अभार्याः सह भार्याः च सन्ति अत्र वन चारिणः ।लुब्धेभ्यो विप्रलब्धेयः तेभ्यो नः सुमहद् भयम्॥

abhāryāḥ saha bhāryāḥ ca santi atra vana cāriṇaḥ |lubdhebhyo vipralabdheyaḥ tebhyo naḥ sumahad bhayam ||

अल्पांतर गतानाम् तु श्रुत्वा वचनम् अंगना ।आत्मनः प्रतिरूपम् सा बभाषे चारु हासिनी॥

alpāṃtara gatānām tu śrutvā vacanam aṃganā |ātmanaḥ pratirūpam sā babhāṣe cāru hāsinī ||

पुत्रेण मम किम् कार्यम् किम् राज्येन किम् आत्मना ।कपि सिम्हे महा भागे तस्मिन् भर्तरि नश्यति॥

putreṇa mama kim kāryam kim rājyena kim ātmanā |kapi simhe mahā bhāge tasmin bhartari naśyati ||

पाद मूलम् गमिष्यामि तस्य एव अहम् महात्मनः ।यो असौ राम प्रयुक्तेन शरेण विनिपातितः॥

pāda mūlam gamiṣyāmi tasya eva aham mahātmanaḥ |yo asau rāma prayuktena śareṇa vinipātitaḥ ||

एवम् उक्त्वा प्रदुद्राव रुदती शोक मूर्च्छिता ।शिरः च उरः च बाहुभ्याम् दुःखेन समभिघ्नती॥

evam uktvā pradudrāva rudatī śoka mūrcchitā |śiraḥ ca uraḥ ca bāhubhyām duḥkhena samabhighnatī ||

सा व्रजन्ती ददर्श अथ पतिम् निपतितम् भुवि ।हन्तारम् दानव इन्द्राणाम् समरेषु अनिवर्तिनाम्॥

sā vrajantī dadarśa atha patim nipatitam bhuvi |hantāram dānava indrāṇām samareṣu anivartinām ||

क्षेप्तारम् पर्वत इन्द्राणाम् वज्राणाम् इव वासवम् ।महावात समाविष्टम् महामेघ औघ निःस्वनम्॥

kṣeptāram parvata indrāṇām vajrāṇām iva vāsavam |mahāvāta samāviṣṭam mahāmegha augha niḥsvanam ||

शक्रतुल्य पराक्रांतम् वृष्ट्वा इव उपरतम् घनम् ।नर्दन्तम् नर्दताम् भीमम् शूरम् शूरेण पातितम् ।शार्दूलेन आमिषस्य अर्थे मृग राजम् इव आहतम्॥

śakratulya parākrāṃtam vṛṣṭvā iva uparatam ghanam |nardantam nardatām bhīmam śūram śūreṇa pātitam |śārdūlena āmiṣasya arthe mṛga rājam iva āhatam ||

अर्चितम् सर्व लोकस्य सपताकम् सवेदिकम् ।नाग हेतोः सुपर्णेन चैत्यम् उन्मथितम् यथा॥

arcitam sarva lokasya sapatākam savedikam |nāga hetoḥ suparṇena caityam unmathitam yathā ||

अवष्टभ्य अवतिष्ठंतम् ददर्श धनुर् ऊर्जितम् ।रामम् रामानुजम् चैव भर्तुः चैव तथा अनुजम्॥

avaṣṭabhya avatiṣṭhaṃtam dadarśa dhanur ūrjitam |rāmam rāmānujam caiva bhartuḥ caiva tathā anujam ||

तान् अतीत्य समासाद्य भर्तारम् निहतम् रणे ।समीक्ष्य व्यथिता भूमौ संभ्रांता निपपात ह॥

tān atītya samāsādya bhartāram nihatam raṇe |samīkṣya vyathitā bhūmau saṃbhrāṃtā nipapāta ha ||

सुप्ता इव पुनर् उत्थाय आर्य पुत्र इति वादिनी ।रुरोद सा पतिम् दृष्ट्वा सम्वीतम् मृत्यु दामभिः॥

suptā iva punar utthāya ārya putra iti vādinī |ruroda sā patim dṛṣṭvā samvītam mṛtyu dāmabhiḥ ||

ताम् अवेक्ष्य तु सुग्रीवः क्रोशन्तीम् कुररीम् इव ।विषादम् अगमत् कष्टम् दृष्ट्वा च अंगदम् आगतम्॥

tām avekṣya tu sugrīvaḥ krośantīm kurarīm iva |viṣādam agamat kaṣṭam dṛṣṭvā ca aṃgadam āgatam ||