Kanda.Sarga 4.56

उपविष्टाः तु ते सर्वे यस्मिन् प्रायम् गिरि स्थले ।हरयो गृध्र राजः च तम् देशम् उपचक्रमे॥

upaviṣṭāḥ tu te sarve yasmin prāyam giri sthale |harayo gṛdhra rājaḥ ca tam deśam upacakrame ||

सांपातिः नाम नाम्ना तु चिर जीवी विहंगमः ।भ्राता जटायुषः श्रीमान् प्रख्यात बल पौरुषः॥

sāṃpātiḥ nāma nāmnā tu cira jīvī vihaṃgamaḥ |bhrātā jaṭāyuṣaḥ śrīmān prakhyāta bala pauruṣaḥ ||

कंदरात् अभिनिष्क्रम्य स विन्ध्यस्य महागिरेः ।उपविष्टान् हरीन् दृष्ट्वा हृष्टात्मा गिरम् अब्रवीत्॥

kaṃdarāt abhiniṣkramya sa vindhyasya mahāgireḥ |upaviṣṭān harīn dṛṣṭvā hṛṣṭātmā giram abravīt ||

विधिः किल नरम् लोके विधानेन अनुवर्तते ।यथा अयम् विहितो भक्ष्यः चिरात् मह्यम् उपागतः॥

vidhiḥ kila naram loke vidhānena anuvartate |yathā ayam vihito bhakṣyaḥ cirāt mahyam upāgataḥ ||

परंपराणाम् भक्षिष्ये वानराणाम् मृतम् मृतम् ।उवाच एतत् वचः पक्षी तान् निरीक्ष्य प्लवंगमान्॥

paraṃparāṇām bhakṣiṣye vānarāṇām mṛtam mṛtam |uvāca etat vacaḥ pakṣī tān nirīkṣya plavaṃgamān ||

तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा भक्ष लुब्धस्य पक्षिणः ।अंगदः परम् आयस्तो हनूमंतम् अथ अब्रवीत्॥

tasya tat vacanam śrutvā bhakṣa lubdhasya pakṣiṇaḥ |aṃgadaḥ param āyasto hanūmaṃtam atha abravīt ||

पश्य सीता - गृध्रा - अपदेशेन साक्षात् वैवस्वतो यमः ।इमम् देशम् अनुप्राप्तो वानराणाम् विपत्तये॥

paśya sītā - gṛdhrā - apadeśena sākṣāt vaivasvato yamaḥ |imam deśam anuprāpto vānarāṇām vipattaye ||

रामस्य न कृतम् कार्यम् न कृतम् राज शाशनम् ।हरीणाम् इयम् अज्ञाता विपत्तिः सहसा आगता॥

rāmasya na kṛtam kāryam na kṛtam rāja śāśanam |harīṇām iyam ajñātā vipattiḥ sahasā āgatā ||

वैदेह्याः प्रिय कामेन कृतम् कर्म जटायुषा ।गृध्र राजेन यत् तत्र श्रुतम् वः तत् अशेषतः॥

vaidehyāḥ priya kāmena kṛtam karma jaṭāyuṣā |gṛdhra rājena yat tatra śrutam vaḥ tat aśeṣataḥ ||

तथा सर्वाणि भूतानि तिर्यक् योनि गतानि अपि ।प्रियम् कुर्वन्ति रामस्य त्यक्त्वा प्राणान् यथा वयम्॥

tathā sarvāṇi bhūtāni tiryak yoni gatāni api |priyam kurvanti rāmasya tyaktvā prāṇān yathā vayam ||

अन्योन्यम् उपकुर्वन्ति स्नेह कारुण्य यन्त्रिताः ।ततः तस्य उपकार अर्थम् त्यजत आत्मानम् आत्मना॥

anyonyam upakurvanti sneha kāruṇya yantritāḥ |tataḥ tasya upakāra artham tyajata ātmānam ātmanā ||

प्रियम् कृत्वा हि रामस्य धर्मज्ञेन जटायुषा ।राघव अर्थे परिश्रान्ता वयम् संत्यक्त जीविताः॥

priyam kṛtvā hi rāmasya dharmajñena jaṭāyuṣā |rāghava arthe pariśrāntā vayam saṃtyakta jīvitāḥ ||

कांताराणि प्रपन्नाः स्म न च पश्याम मैथिलीम् ।स सुखी गृध्र राजः तु रावणेन हतो रणे ।मुक्तः च सुग्रीव भयात् गतः च परमाम् गतिम्॥

kāṃtārāṇi prapannāḥ sma na ca paśyāma maithilīm |sa sukhī gṛdhra rājaḥ tu rāvaṇena hato raṇe |muktaḥ ca sugrīva bhayāt gataḥ ca paramām gatim ||

जटायुषो विनाशेन राज्ञो दशरथस्य च ।हरणेन च वैदेह्याः संशयम् हरयो गताः॥

jaṭāyuṣo vināśena rājño daśarathasya ca |haraṇena ca vaidehyāḥ saṃśayam harayo gatāḥ ||

राम लक्ष्मणयोः वासाम् अरण्ये सह सीतया ।राघवस्य च बाणेन वालिनः च तथा वधः॥

rāma lakṣmaṇayoḥ vāsām araṇye saha sītayā |rāghavasya ca bāṇena vālinaḥ ca tathā vadhaḥ ||

राम कोपात् अशेषाणाम् राक्षसाम् च तथा वधम् ।कैकेय्या वर दानेन इदम् च विकृतम् कृतम्॥

rāma kopāt aśeṣāṇām rākṣasām ca tathā vadham |kaikeyyā vara dānena idam ca vikṛtam kṛtam ||

तत् असुखम् अनुकीर्तितम् वचोभुवि पतितान् च निरीक्ष्य वानरान् ।भृश चकित मतिः महामतिःकृपणम् उदाहृतवान् स गृध्रराजः॥

tat asukham anukīrtitam vacobhuvi patitān ca nirīkṣya vānarān |bhṛśa cakita matiḥ mahāmatiḥkṛpaṇam udāhṛtavān sa gṛdhrarājaḥ ||

तत् तु श्रुत्वा तदा वाक्यम् अंगदस्य मुख उद्गतम् ।अब्रवीत् वचनम् गृध्रः तीक्ष्ण तुण्डो महास्वनः॥

tat tu śrutvā tadā vākyam aṃgadasya mukha udgatam |abravīt vacanam gṛdhraḥ tīkṣṇa tuṇḍo mahāsvanaḥ ||

को अयम् गिरा घोषयति प्राणैः प्रियतरस्य मे ।जटायुषो वधम् भ्रातुः कंपयन् इव मे मनः॥

ko ayam girā ghoṣayati prāṇaiḥ priyatarasya me |jaṭāyuṣo vadham bhrātuḥ kaṃpayan iva me manaḥ ||

कथम् आसीत् जनस्थाने युद्धम् राक्षस गृध्रयोः ।नामधेयम् इदम् भ्रातुः चिरस्य अद्य मया श्रुतम्॥

katham āsīt janasthāne yuddham rākṣasa gṛdhrayoḥ |nāmadheyam idam bhrātuḥ cirasya adya mayā śrutam ||

इच्छेयम् गिरि दुर्गात् च भवद्भिः अवतारितुम् ।यवीयसो गुणज्ञस्य श्लाघनीयस्य विक्रमैः॥

iccheyam giri durgāt ca bhavadbhiḥ avatāritum |yavīyaso guṇajñasya ślāghanīyasya vikramaiḥ ||

अति दीर्घस्य कालस्य परितुष्टो अस्मि कीर्तितनात् ।तत् इच्छेयम् अहम् श्रोतुम् विनाशम् वानर ऋषभाः॥

ati dīrghasya kālasya parituṣṭo asmi kīrtitanāt |tat iccheyam aham śrotum vināśam vānara ṛṣabhāḥ ||

भ्रातुः जटायुषः तस्य जनस्थान निवासिनः ।तस्य एव च मम भ्रातुः सखा दशरथः कथम्॥

bhrātuḥ jaṭāyuṣaḥ tasya janasthāna nivāsinaḥ |tasya eva ca mama bhrātuḥ sakhā daśarathaḥ katham ||

यस्य रामः प्रियः पुत्रो ज्येष्ठो गुरु जन प्रियः ।सूर्य अंशु दग्ध पक्षत्वात् न शक्नोमि विसर्पितुम् ।इच्छेयम् पर्वतात् अस्मात् अवतर्तुम् अरिन्दमाः॥

yasya rāmaḥ priyaḥ putro jyeṣṭho guru jana priyaḥ |sūrya aṃśu dagdha pakṣatvāt na śaknomi visarpitum |iccheyam parvatāt asmāt avatartum arindamāḥ ||