Loading
Valmiki Ramayana · 28 verses
Read this chapter as a bookततः तत् अमृत आस्वादम् गृध्र राजेन भाषितम् ।निशम्य मुदितो हृष्टाः ते वचः प्लवगर्षभाः॥
tataḥ tat amṛta āsvādam gṛdhra rājena bhāṣitam |niśamya mudito hṛṣṭāḥ te vacaḥ plavagarṣabhāḥ ||
जांबवान् वानर श्रेष्ठः सह सर्वैः प्लवंगमैः ।भू तलात् सहसा उत्थाय गृध्र राजानम् अब्रवीत्॥
jāṃbavān vānara śreṣṭhaḥ saha sarvaiḥ plavaṃgamaiḥ |bhū talāt sahasā utthāya gṛdhra rājānam abravīt ||
क्व सीता केन वा दृष्टा को वा हरति मैथिलीम् ।तत् आख्यातु भवान् सर्वम् गतिः भव वन ओकसाम्॥
kva sītā kena vā dṛṣṭā ko vā harati maithilīm |tat ākhyātu bhavān sarvam gatiḥ bhava vana okasām ||
को दाशरथि बाणानाम् वज्र वेग निपातिनाम् ।स्वयम् लक्ष्मणम् मुक्तानाम् न चिंतयति विक्रमम्॥
ko dāśarathi bāṇānām vajra vega nipātinām |svayam lakṣmaṇam muktānām na ciṃtayati vikramam ||
स हरीन् प्रति संयुक्तान् सीता श्रुति समाहितान् ।पुनः आश्वासयन् प्रीत इदम् वचनम् अब्रवीत्॥
sa harīn prati saṃyuktān sītā śruti samāhitān |punaḥ āśvāsayan prīta idam vacanam abravīt ||
श्रूयताम् इह वैदेह्या यथा मे हरणम् श्रुतम् ।येन च अपि मम आख्यातम् यत्र च आयत लोचना॥
śrūyatām iha vaidehyā yathā me haraṇam śrutam |yena ca api mama ākhyātam yatra ca āyata locanā ||
अहम् अस्मिन् गिरौ दुर्गे बहु योजनम् आयते ।चिरात् निपतितो वृद्धः क्षीण प्राण पराक्रमः॥
aham asmin girau durge bahu yojanam āyate |cirāt nipatito vṛddhaḥ kṣīṇa prāṇa parākramaḥ ||
तम् माम् एवम् गतम् पुत्रः सुपार्श्वो नाम नामतः ।आहारेण यथा कालम् बिभर्ति पतताम् वरः॥
tam mām evam gatam putraḥ supārśvo nāma nāmataḥ |āhāreṇa yathā kālam bibharti patatām varaḥ ||
तीक्ष्ण कामाः तु गंधर्वाः तीक्ष्ण कोपा भुजंगमाः ।मृगाणाम् तु भयम् तीक्ष्णम् ततः तीक्ष्ण क्षुधा वयम्॥
tīkṣṇa kāmāḥ tu gaṃdharvāḥ tīkṣṇa kopā bhujaṃgamāḥ |mṛgāṇām tu bhayam tīkṣṇam tataḥ tīkṣṇa kṣudhā vayam ||
स कदाचित् क्षुधा आर्तस्य मम आहार कान्क्षिणः ।गत सूर्यो अहनि प्राप्तो मम पुत्रो हि अनामिषः॥
sa kadācit kṣudhā ārtasya mama āhāra kānkṣiṇaḥ |gata sūryo ahani prāpto mama putro hi anāmiṣaḥ ||
स मया आहार संरोधात् पीडितः प्रीति वर्धनः ।अनुमान्य यथा तत्त्वम् इदम् वचनम् अब्रवीत्॥
sa mayā āhāra saṃrodhāt pīḍitaḥ prīti vardhanaḥ |anumānya yathā tattvam idam vacanam abravīt ||
अहम् तात यथा कालम् आमिष अर्थी खम् आप्लुतः ।महेन्द्रस्य गिरेः द्वारम् आवृत्य च सुसमाश्रितः॥
aham tāta yathā kālam āmiṣa arthī kham āplutaḥ |mahendrasya gireḥ dvāram āvṛtya ca susamāśritaḥ ||
तत्र सत्त्व सहस्राणाम् सागर अन्तर चारिणाम् ।पंथानम् एको अध्यवसम् संनिरोद्धुम् अवाङ् मुखः॥
tatra sattva sahasrāṇām sāgara antara cāriṇām |paṃthānam eko adhyavasam saṃniroddhum avāṅ mukhaḥ ||
तत्र कश्चित् मया दृष्टः सूर्य उदय सम प्रभाम् ।स्त्रियम् आदाय गच्छन् वै भिन्न अंजन चय उपमः॥
tatra kaścit mayā dṛṣṭaḥ sūrya udaya sama prabhām |striyam ādāya gacchan vai bhinna aṃjana caya upamaḥ ||
सो अहम् अभ्यवहार अर्थम् तौ दृष्ट्वा कृत निश्चयः ।तेन साम्ना विनीतेन पन्थानम् अनुयाचितः॥
so aham abhyavahāra artham tau dṛṣṭvā kṛta niścayaḥ |tena sāmnā vinītena panthānam anuyācitaḥ ||
न हि साम उपपन्नानाम् प्रहर्ता विद्यते भुवि ।नीचेषु अपि जनः कश्चित् किम् अङ्ग बत मत् विधः॥
na hi sāma upapannānām prahartā vidyate bhuvi |nīceṣu api janaḥ kaścit kim aṅga bata mat vidhaḥ ||
स यातः तेजसा व्योम संक्षिपन् इव वेगतः ।अथ अहम् खे चरैः भूतैः अभिगम्य सभाजितः॥
sa yātaḥ tejasā vyoma saṃkṣipan iva vegataḥ |atha aham khe caraiḥ bhūtaiḥ abhigamya sabhājitaḥ ||
दिष्ट्या जीवति सीत इति हि अब्रुवन् माम् महर्षयः ।कथंचित् स कलत्रः असौ गतः ते स्वस्ति असंशयम्॥
diṣṭyā jīvati sīta iti hi abruvan mām maharṣayaḥ |kathaṃcit sa kalatraḥ asau gataḥ te svasti asaṃśayam ||
एवम् उक्तः ततो अहम् तैः सिद्धैः परम शोभनैः ।स च मे रावणो राजा रक्षसाम् प्रतिवेदितः॥
evam uktaḥ tato aham taiḥ siddhaiḥ parama śobhanaiḥ |sa ca me rāvaṇo rājā rakṣasām prativeditaḥ ||
पश्यन् दाशरथेः भार्याम् रामस्य जनक आत्मजाम् ।भ्रष्ट आभरण कौशेयाम् शोक वेग पराजिताम्॥
paśyan dāśaratheḥ bhāryām rāmasya janaka ātmajām |bhraṣṭa ābharaṇa kauśeyām śoka vega parājitām ||
राम लक्ष्मणयोः नाम क्रोशन्तीम् मुक्त मूर्धजाम् ।एष काल अत्ययः तात इति वाक्यविदाम् वरः॥
rāma lakṣmaṇayoḥ nāma krośantīm mukta mūrdhajām |eṣa kāla atyayaḥ tāta iti vākyavidām varaḥ ||
एतत् अर्थम् समग्रम् मे सुपार्श्वः प्रत्यवेदयत् ।तत् श्रुत्वा अपि हि मे बुद्धिः न आसीत् काचित् पराक्रमे॥
etat artham samagram me supārśvaḥ pratyavedayat |tat śrutvā api hi me buddhiḥ na āsīt kācit parākrame ||
अपक्षो हि कथम् पक्षी कर्म किंचित् समारभेत् ।यत् तु शक्यम् मया कर्तुम् वाक् बुद्धि गुण वर्तिना॥
apakṣo hi katham pakṣī karma kiṃcit samārabhet |yat tu śakyam mayā kartum vāk buddhi guṇa vartinā ||
श्रूयताम् तत्र वक्ष्यामि भवताम् पौरुष आश्रयम् ।वाक् मतिभ्याम् हि सार्वेषाम् करिष्यामि प्रियम् हि वः॥
śrūyatām tatra vakṣyāmi bhavatām pauruṣa āśrayam |vāk matibhyām hi sārveṣām kariṣyāmi priyam hi vaḥ ||
यत् हि दाशरथेः कार्यम् मम तत् न अत्र संशयः ।तत् भवन्तो मति श्रेष्ठा बलवन्तो मनस्विनः॥
yat hi dāśaratheḥ kāryam mama tat na atra saṃśayaḥ |tat bhavanto mati śreṣṭhā balavanto manasvinaḥ ||
प्रहिताः कपि राजेन देवैः अपि दुरासदाः ।राम लक्ष्मण बाणाः च निशिताः कंक पत्रिणः॥
prahitāḥ kapi rājena devaiḥ api durāsadāḥ |rāma lakṣmaṇa bāṇāḥ ca niśitāḥ kaṃka patriṇaḥ ||
त्रयाणाम् अपि लोकानाम् पर्याप्ताः त्राण निग्रहे ।कामम् खलु दशग्रीवः तेजो बल समन्वितः ।भवताम् तु समर्थानाम् न किंचित् अपि दुष्करम्॥
trayāṇām api lokānām paryāptāḥ trāṇa nigrahe |kāmam khalu daśagrīvaḥ tejo bala samanvitaḥ |bhavatām tu samarthānām na kiṃcit api duṣkaram ||
तत् अलम् काल संगेन क्रियताम् बुद्धि निश्चयः ।न हि कर्मसु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवत् विधाः॥
tat alam kāla saṃgena kriyatām buddhi niścayaḥ |na hi karmasu sajjante buddhimanto bhavat vidhāḥ ||