Kanda.Sarga 7.26

स तु तत्र दशग्रीवः सह सैन्येन वीर्यवान् ।अस्तं प्राप्ते दिनकरे निवासं समरोचयत्॥

sa tu tatra daśagrīvaḥ saha sainyena vīryavān |astaṃ prāpte dinakare nivāsaṃ samarocayat ||

उदिते विमले चन्द्रे तुल्यपर्वतवर्चसि ।प्रसुप्तं सुमहत्सैन्यं नानाप्रहरणायुधम्॥

udite vimale candre tulyaparvatavarcasi |prasuptaṃ sumahatsainyaṃ nānāpraharaṇāyudham ||

रावणस्तु महावीर्यो निषण्णः शैलमूर्धनि ।स ददर्श गुणांस्तत्र चन्द्रपादपशोभितान्॥

rāvaṇastu mahāvīryo niṣaṇṇaḥ śailamūrdhani |sa dadarśa guṇāṃstatra candrapādapaśobhitān ||

कर्णिकारवनैर्दीप्तैः कदम्बगहनैस्तथा ।पद्मिनीभिश्च फुल्लाभिर्मन्दाकिन्या जलैरपि॥

karṇikāravanairdīptaiḥ kadambagahanaistathā |padminībhiśca phullābhirmandākinyā jalairapi ||

चम्पकाशोकपुन्नागमन्दारतरुभिस्तथा ।चूतपाटललोध्रैश्च प्रियङ्ग्वर्जुनकेतकैः ।तगरैर्नारिकैलैश्च प्रियालपनसैस्तथा॥

campakāśokapunnāgamandāratarubhistathā |cūtapāṭalalodhraiśca priyaṅgvarjunaketakaiḥ |tagarairnārikailaiśca priyālapanasaistathā ||

आरग्वधैस्तमालैश्च प्रियालवकुलैरपि ।एतैरन्यैश्च तरुभिरुद्भासितवनान्तरे ।किन्नरा मदनेनार्ता रक्ता मधुरकण्ठिनः॥

āragvadhaistamālaiśca priyālavakulairapi |etairanyaiśca tarubhirudbhāsitavanāntare |kinnarā madanenārtā raktā madhurakaṇṭhinaḥ ||

समं सम्प्रजगुर्यत्र मनस्तुष्टिविवर्धनम्॥

samaṃ samprajaguryatra manastuṣṭivivardhanam ||

भिरुद्भासितवनान्तरे ।विद्याधरा मदक्षीबा मदरक्तान्तलोचनाः ।योषिद्भिः सह सङ्क्रान्ताश्चिक्रीडुर्जहृषुश्च वै॥

bhirudbhāsitavanāntare |vidyādharā madakṣībā madaraktāntalocanāḥ |yoṣidbhiḥ saha saṅkrāntāścikrīḍurjahṛṣuśca vai ||

घण्टानामिव सन्नादः शुश्रुवे मधुरस्वरः ।अप्सरोगणसङ्घानां गायतां धनदालये॥

ghaṇṭānāmiva sannādaḥ śuśruve madhurasvaraḥ |apsarogaṇasaṅghānāṃ gāyatāṃ dhanadālaye ||

पुष्पवर्षाणि मुञ्चन्तो नगाः पवनताडिताः ।शैलं तं वासयन्तीव मधुमाधवगन्धिनः॥

puṣpavarṣāṇi muñcanto nagāḥ pavanatāḍitāḥ |śailaṃ taṃ vāsayantīva madhumādhavagandhinaḥ ||

मधुपुष्परजःपृक्तं गन्धमादाय पुष्कलम् ।प्रववौ वर्धयन्कामं रावणस्य सुखो ऽनिलः॥

madhupuṣparajaḥpṛktaṃ gandhamādāya puṣkalam |pravavau vardhayankāmaṃ rāvaṇasya sukho 'nilaḥ ||

गेयात्पुष्पसमृद्ध्या च शैत्याद्वायोर्गिरेर्गुणात् ।प्रवृत्तायां रजन्यां च चन्द्रस्योदयनेन च॥

geyātpuṣpasamṛddhyā ca śaityādvāyorgirerguṇāt |pravṛttāyāṃ rajanyāṃ ca candrasyodayanena ca ||

रावणस्तु महावीर्यः कामस्य वशमागतः ।विनिःश्वस्य विनिःश्वस्य शशिनं समवैक्षत॥

rāvaṇastu mahāvīryaḥ kāmasya vaśamāgataḥ |viniḥśvasya viniḥśvasya śaśinaṃ samavaikṣata ||

एतस्मिन्नन्तरे तत्र दिव्याभरणभूषिता ।सर्वाप्सरोवरा रम्भा दिव्यपुष्पविभूषिता॥

etasminnantare tatra divyābharaṇabhūṣitā |sarvāpsarovarā rambhā divyapuṣpavibhūṣitā ||

दिव्यचन्दनलिप्ताङ्गी मन्दारकृतमूर्धजा ।दिव्योत्सवकृतारम्भा पूर्णचन्द्रनिभानना॥

divyacandanaliptāṅgī mandārakṛtamūrdhajā |divyotsavakṛtārambhā pūrṇacandranibhānanā ||

चक्षुर्मनोहरं पीनं मेखलादामभूषितम् ।समुद्वहन्ती जघनं रतिप्राभृतमुत्तमम्॥

cakṣurmanoharaṃ pīnaṃ mekhalādāmabhūṣitam |samudvahantī jaghanaṃ ratiprābhṛtamuttamam ||

कृतैर्विशेषकैरार्द्रैः षडर्तुकुसुमोद्भवैः॥

kṛtairviśeṣakairārdraiḥ ṣaḍartukusumodbhavaiḥ ||

बभावन्यतमेव श्रीकान्तिद्युतिमतिह्रियाम् ।नीलं सतोयमेघाभं वस्त्रं समवकुण्ठिता॥

babhāvanyatameva śrīkāntidyutimatihriyām |nīlaṃ satoyameghābhaṃ vastraṃ samavakuṇṭhitā ||

यस्या वक्त्रं शशिनिभं भ्रुवौ चापनिभे शुभे ।ऊरू करिकराकारौ करौ पल्लवकोमलौ ।सैन्यमध्येन गच्छन्ती रावणेनोपवीक्षिता॥

yasyā vaktraṃ śaśinibhaṃ bhruvau cāpanibhe śubhe |ūrū karikarākārau karau pallavakomalau |sainyamadhyena gacchantī rāvaṇenopavīkṣitā ||

तां समुत्थाय गच्छन्तीं कामबाणवशं गतः ।करे गृहीत्वा लज्जन्तीं स्मयमानो ऽभ्यभाषत॥

tāṃ samutthāya gacchantīṃ kāmabāṇavaśaṃ gataḥ |kare gṛhītvā lajjantīṃ smayamāno 'bhyabhāṣata ||

क्व गच्छसि वरारोहे कां सिद्धिं भजसे स्वयम् ।कस्याभ्युदयकालो ऽयं यस्त्वां समुपभोक्ष्यते॥

kva gacchasi varārohe kāṃ siddhiṃ bhajase svayam |kasyābhyudayakālo 'yaṃ yastvāṃ samupabhokṣyate ||

त्वदाननरसस्याद्य पद्मोत्पलसुगन्धिनः ।सुधामृतरसस्येव को ऽद्य तृप्तिं गमिष्यति॥

tvadānanarasasyādya padmotpalasugandhinaḥ |sudhāmṛtarasasyeva ko 'dya tṛptiṃ gamiṣyati ||

स्वर्णकुम्भनिभौ पीनौ शुभौ भीरु निरन्तरौ ।कस्योरस्थलसंस्पर्शं दास्यतस्ते कुचाविमौ॥

svarṇakumbhanibhau pīnau śubhau bhīru nirantarau |kasyorasthalasaṃsparśaṃ dāsyataste kucāvimau ||

सुवर्णचक्रप्रतिमं स्वर्णदामचितं पृथु ।अध्यारोहति कस्ते ऽद्य जघनं स्वर्गरूपिणम्॥

suvarṇacakrapratimaṃ svarṇadāmacitaṃ pṛthu |adhyārohati kaste 'dya jaghanaṃ svargarūpiṇam ||

मद्विशिष्टः पुमान्को ऽद्य शक्रो विष्णुरथाश्विनौ ।मामतीत्य हि यं च त्वं यासि भीरु न शोभनम्॥

madviśiṣṭaḥ pumānko 'dya śakro viṣṇurathāśvinau |māmatītya hi yaṃ ca tvaṃ yāsi bhīru na śobhanam ||

विश्रम त्वं पृथुश्रोणि शिलातलमिदं शुभम्॥

viśrama tvaṃ pṛthuśroṇi śilātalamidaṃ śubham ||

त्रैलोक्ये यः प्रभुश्चैव मदन्यो नैव विद्यते॥

trailokye yaḥ prabhuścaiva madanyo naiva vidyate ||

तदेवं प्राञ्जलिः प्रह्वो याचते त्वां दशाननः ।भर्तुर्भर्ता विधाता च त्रैलोक्यस्य भजस्व माम्॥

tadevaṃ prāñjaliḥ prahvo yācate tvāṃ daśānanaḥ |bharturbhartā vidhātā ca trailokyasya bhajasva mām ||

एवमुक्ता ऽब्रवीद्रम्भा वेपमाना कृताञ्जलिः ।प्रसीद नार्हसे वक्तुमीदृशं त्वं हि मे गुरुः॥

evamuktā 'bravīdrambhā vepamānā kṛtāñjaliḥ |prasīda nārhase vaktumīdṛśaṃ tvaṃ hi me guruḥ ||

अन्येभ्यो हि त्वया रक्ष्या प्राप्नुयां धर्षणं यदि ।तद्धर्मतः स्नुषा ते ऽहं तत्त्वमेव ब्रवीमि ते॥

anyebhyo hi tvayā rakṣyā prāpnuyāṃ dharṣaṇaṃ yadi |taddharmataḥ snuṣā te 'haṃ tattvameva bravīmi te ||

अथाब्रवीद्दशग्रीवश्चरणाधोमुखीं स्थिताम् ।रोमहर्षमनुप्राप्तां दृष्टमात्रेण तां तदा॥

athābravīddaśagrīvaścaraṇādhomukhīṃ sthitām |romaharṣamanuprāptāṃ dṛṣṭamātreṇa tāṃ tadā ||

सुतस्य यदि मे भार्या ततस्त्वं हि स्नुषा भवेः ।बाढमित्येव सा रम्भा प्राह रावणमुत्तरम्॥

sutasya yadi me bhāryā tatastvaṃ hi snuṣā bhaveḥ |bāḍhamityeva sā rambhā prāha rāvaṇamuttaram ||

धर्मतस्ते सुतस्याहं भार्या राक्षसपुङ्गव ।पुत्रः प्रियतरः प्राणैर्भ्रातुर्वैश्रवणस्य ते ।विख्यातस्त्रिषु लोकेषु नलकूबर इत्ययम्॥

dharmataste sutasyāhaṃ bhāryā rākṣasapuṅgava |putraḥ priyataraḥ prāṇairbhrāturvaiśravaṇasya te |vikhyātastriṣu lokeṣu nalakūbara ityayam ||

धर्मतो यो भवेद्विप्रः क्षत्रियो वीर्यतो भवेत् ।क्रोधाद्यश्च भवेदग्निः क्षान्त्या च वसुधासमः॥

dharmato yo bhavedvipraḥ kṣatriyo vīryato bhavet |krodhādyaśca bhavedagniḥ kṣāntyā ca vasudhāsamaḥ ||

तस्यास्मि कृतसङ्केता लोकपालसुतस्य वै ।तमुद्दिश्य तु मे सर्वं विभूषणमिदं कृतम्॥

tasyāsmi kṛtasaṅketā lokapālasutasya vai |tamuddiśya tu me sarvaṃ vibhūṣaṇamidaṃ kṛtam ||

तथा तस्य हि नान्यस्य भावो मां प्रति तिष्ठति॥

tathā tasya hi nānyasya bhāvo māṃ prati tiṣṭhati ||

तेन सत्येन मां राजन्मोक्तुमर्हस्यरिन्दम॥

tena satyena māṃ rājanmoktumarhasyarindama ||

स हि तिष्ठति धर्मात्मा मां प्रतीक्ष्य समुत्सुकः ।तत्र विघ्नं सुतस्येह कर्तुं नार्हसि मुञ्च माम्॥

sa hi tiṣṭhati dharmātmā māṃ pratīkṣya samutsukaḥ |tatra vighnaṃ sutasyeha kartuṃ nārhasi muñca mām ||

सद्भिराचरितं मार्गं गच्छ राक्षसुपुङ्गव ।माननीयो मम त्वं हि पालनीया तथा ऽस्मि ते॥

sadbhirācaritaṃ mārgaṃ gaccha rākṣasupuṅgava |mānanīyo mama tvaṃ hi pālanīyā tathā 'smi te ||

एवमुक्तो दशग्रीवः प्रत्युवाच विनीतवत् ।स्नुषा ऽस्मि यदवोचस्त्वमेकपत्नीष्वयं क्रमः ।देवलोकस्थितिरियं सुराणां शाश्वती मता॥

evamukto daśagrīvaḥ pratyuvāca vinītavat |snuṣā 'smi yadavocastvamekapatnīṣvayaṃ kramaḥ |devalokasthitiriyaṃ surāṇāṃ śāśvatī matā ||

पतिरप्सरसां नास्ति न चैकस्त्रीपरिग्रहः॥

patirapsarasāṃ nāsti na caikastrīparigrahaḥ ||

स्मि यदवोचस्त्वमेकपत्नीष्वयं क्रमः ।एवमुक्त्वा स तां रक्षो निवेश्य च शिलातले ।कामभोगाभिसंसक्तो मैथुनायोपचक्रमे॥

smi yadavocastvamekapatnīṣvayaṃ kramaḥ |evamuktvā sa tāṃ rakṣo niveśya ca śilātale |kāmabhogābhisaṃsakto maithunāyopacakrame ||

सा विमुक्ता ततो रम्भा भ्रष्टमाल्यविभूषणा ।गजेन्द्राक्रीडमथिता नदीवाकुलतां गता॥

sā vimuktā tato rambhā bhraṣṭamālyavibhūṣaṇā |gajendrākrīḍamathitā nadīvākulatāṃ gatā ||

लुलिताकुलकेशान्ता करवेपितपल्लवा ।पवनेनावधूतेव लता कुसुमशालिनी॥

lulitākulakeśāntā karavepitapallavā |pavanenāvadhūteva latā kusumaśālinī ||

सा वेपमाना लज्जन्ती भीता करकृताञ्जलिः ।नलकूबरमासाद्य पादयोर्निपपात ह॥

sā vepamānā lajjantī bhītā karakṛtāñjaliḥ |nalakūbaramāsādya pādayornipapāta ha ||

तदवस्थां च तां दृष्ट्वा महात्मा नलकूबरः ।अब्रवीत्किमिदं भद्रे पादयोः पतिता ऽसि मे॥

tadavasthāṃ ca tāṃ dṛṣṭvā mahātmā nalakūbaraḥ |abravītkimidaṃ bhadre pādayoḥ patitā 'si me ||

सा वै निःश्वसमाना तु वेपमाना कृताञ्जलिः ।तस्मै सर्वं यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे॥

sā vai niḥśvasamānā tu vepamānā kṛtāñjaliḥ |tasmai sarvaṃ yathātattvamākhyātumupacakrame ||

एष देव दशग्रीवः प्राप्तो गन्तुं त्रिविष्टपम् ।तेन सैन्यसहायेन निशेयं परिणामिता॥

eṣa deva daśagrīvaḥ prāpto gantuṃ triviṣṭapam |tena sainyasahāyena niśeyaṃ pariṇāmitā ||

आयन्ती तेन दृष्टा ऽस्मि त्वत्सकाशमरिन्दम ।गृहीता तेन पृष्टा ऽस्मि कस्य त्वमिति रक्षसा॥

āyantī tena dṛṣṭā 'smi tvatsakāśamarindama |gṛhītā tena pṛṣṭā 'smi kasya tvamiti rakṣasā ||

मया तु सर्वं यत्सत्यं तस्मै सर्वं निवेदितम् ।काममोहाभिभूतात्मा नाश्रौषीत्तद्वचो मम॥

mayā tu sarvaṃ yatsatyaṃ tasmai sarvaṃ niveditam |kāmamohābhibhūtātmā nāśrauṣīttadvaco mama ||

याच्यमानो मया देव स्नुषा ते ऽहमिति प्रभो ।तत्सर्वं पृष्ठतः कृत्वा बलात्तेनास्मि धर्षिता॥

yācyamāno mayā deva snuṣā te 'hamiti prabho |tatsarvaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā balāttenāsmi dharṣitā ||

एवं त्वमपराधं मे क्षन्तुमर्हसि सुव्रत ।न हि तुल्यं बलं सौम्य स्त्रियाश्च पुरुषस्य च॥

evaṃ tvamaparādhaṃ me kṣantumarhasi suvrata |na hi tulyaṃ balaṃ saumya striyāśca puruṣasya ca ||

एतछुत्वा तु सङ्क्रुद्धस्तदा वैश्रवणात्मजः ।धर्षणां तां परां श्रुत्वा ध्यानं सम्प्रविवेश ह॥

etachutvā tu saṅkruddhastadā vaiśravaṇātmajaḥ |dharṣaṇāṃ tāṃ parāṃ śrutvā dhyānaṃ sampraviveśa ha ||

तस्य तत्कर्म विज्ञाय तदा वैश्रवणात्मजः ।मुहूर्तात्क्रोधताम्राक्षस्तोयं जग्राह पाणिना॥

tasya tatkarma vijñāya tadā vaiśravaṇātmajaḥ |muhūrtātkrodhatāmrākṣastoyaṃ jagrāha pāṇinā ||

गृहीत्वा सलिलं सर्वमुपस्पृश्य यथाविधि ।उत्ससर्ज यथा शापं राक्षसेन्द्राय दारुणम्॥

gṛhītvā salilaṃ sarvamupaspṛśya yathāvidhi |utsasarja yathā śāpaṃ rākṣasendrāya dāruṇam ||

अकामा तेन यस्मात्त्वं बलाद्भद्रे प्रधर्षिता ।तस्मात्स युवतीमन्यां नाकामामुपयास्यति॥

akāmā tena yasmāttvaṃ balādbhadre pradharṣitā |tasmātsa yuvatīmanyāṃ nākāmāmupayāsyati ||

यदा ह्यकामां कामार्तो धर्षयिष्यति योषितम् ।मूर्धा तु सप्तधा तस्य शकलीभविता तदा॥

yadā hyakāmāṃ kāmārto dharṣayiṣyati yoṣitam |mūrdhā tu saptadhā tasya śakalībhavitā tadā ||

तस्मिन्नुदाहृते शापे ज्वलिताग्निसमप्रभे ।देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता ।पितामहमुखाश्चैव सर्वे देवाः प्रहर्षिताः॥

tasminnudāhṛte śāpe jvalitāgnisamaprabhe |devadundubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭiśca khāccyutā |pitāmahamukhāścaiva sarve devāḥ praharṣitāḥ ||

ज्ञात्वा लोकगतिं सर्वां तस्य मृत्युं च रक्षसः ।ऋषयः पितरश्चैव प्रीतिमापुरनुत्तमाम्॥

jñātvā lokagatiṃ sarvāṃ tasya mṛtyuṃ ca rakṣasaḥ |ṛṣayaḥ pitaraścaiva prītimāpuranuttamām ||

श्रुत्वा तु स दशग्रीवस्तं शापं रोमहर्षणम् ।नारीषु मैथुने भावं नाकामास्वभ्यरोचयत्॥

śrutvā tu sa daśagrīvastaṃ śāpaṃ romaharṣaṇam |nārīṣu maithune bhāvaṃ nākāmāsvabhyarocayat ||

तेन नीताः स्त्रियः प्रीतिमापुः सर्वाः पतिव्रताः ।नलकूबरनिर्मुक्तं शापं श्रुत्वा मनःप्रियम्॥

tena nītāḥ striyaḥ prītimāpuḥ sarvāḥ pativratāḥ |nalakūbaranirmuktaṃ śāpaṃ śrutvā manaḥpriyam ||